Phân loại rác thải tại nguồn - 'Phép thử' năng lực quản lý đô thị và ý thức công dân

12 giờ trướcBài gốc

Lần đầu tiên, việc phân loại rác thải không còn dừng ở vận động hay khuyến khích mà được xác lập thành nghĩa vụ cụ thể của hộ gia đình, cá nhân, với cơ chế tổ chức thực hiện và chế tài rõ ràng, mạnh mẽ.

Tuy đã có thùng chứa nhưng rác thải vẫn bị vứt bừa bãi trên vỉa hè đường Xã Đàn (Hà Nội). Ảnh: HỮU TRUNG

Ý nghĩa lớn nhất của quy định này là đưa quản lý chất thải từ “xử lý ở cuối nguồn” sang “kiểm soát ngay từ đầu nguồn”. Khi rác được phân loại thành các nhóm hữu cơ, tái chế và còn lại, toàn bộ hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phía sau sẽ vận hành hiệu quả hơn, giảm lãng phí tài nguyên và giảm gánh nặng cho các bãi chôn lấp vốn đã quá tải từ lâu. Quan trọng hơn, phân loại rác tại nguồn buộc người dân phải ý thức rằng mình không chỉ “vứt đi” mà đang quyết định số phận của từng loại chất thải sẽ được tái chế, tái sử dụng hay trở thành gánh nặng môi trường.

Đối với mỗi hộ gia đình, lợi ích thấy rõ nhất là môi trường sống sạch hơn, ít mùi hôi hơn, ít ruồi muỗi hơn. Rác hữu cơ được tách riêng sẽ không còn lẫn với nhựa, kim loại, từ đó giảm tình trạng rỉ nước, thối rữa và ô nhiễm trong khu dân cư. Việc phân loại cũng giúp các gia đình hình thành nếp sống văn minh, khoa học, đặc biệt là giáo dục trẻ em về trách nhiệm với môi trường ngay từ hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Khi thành phố tiến tới cơ chế tính phí rác theo khối lượng, những gia đình phân loại tốt, giảm lượng rác thải còn trực tiếp tiết kiệm chi phí sinh hoạt.

Thiếu thùng rác là một trong những trở ngại khiến việc phân loại rác thải tại nguồn gặp khó khăn. Ảnh VŨ DUNG

Đối với các tổ chức, khu dân cư, chung cư, cơ quan, việc phân loại rác giúp giảm đáng kể chi phí thu gom, xử lý và vệ sinh môi trường. Các tòa nhà, khu phố thực hiện tốt sẽ có môi trường gọn gàng, hình ảnh văn minh hơn, qua đó nâng cao giá trị không gian sống và làm việc. Đối với chính quyền cơ sở, đây là cơ sở để quản lý đô thị theo hướng hiện đại, có dữ liệu, có phân luồng, thay vì chỉ xử lý hậu quả của rác thải.

Ở tầm địa phương và thành phố, lợi ích mang tính chiến lược. Phân loại rác tại nguồn giúp tăng tỷ lệ tái chế, giảm phụ thuộc vào chôn lấp, giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm đất đai và chi phí đầu tư các bãi rác mới. Quan trọng hơn, nó đặt Hà Nội vào quỹ đạo phát triển đô thị bền vững, phù hợp với yêu cầu của Luật Bảo vệ môi trường và xu thế quản trị đô thị hiện đại.

Tính cấp thiết và kịp thời của quy định này càng rõ trong bối cảnh khối lượng rác của Hà Nội tăng nhanh trong khi các khu xử lý đang chịu áp lực lớn. Nếu không thay đổi cách tiếp cận, thành phố sẽ phải trả giá bằng ô nhiễm, xung đột môi trường và chi phí xã hội ngày càng cao. Việc quy định rõ quyền của đơn vị thu gom được từ chối rác không phân loại chính là công cụ để biến chủ trương thành hành động thực tế.

Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, điều cốt lõi là tổ chức thực hiện đồng bộ. Trước hết, phải hướng dẫn người dân một cách rõ ràng, thống nhất về cách phân loại, màu túi, loại thùng, thời gian và tuyến thu gom. Hạ tầng thu gom phải đi trước, bảo đảm rác đã phân loại không bị trộn lẫn khi vận chuyển. Song song với đó là cơ chế giám sát ở khu dân cư, tổ dân phố, chung cư để kịp thời nhắc nhở, uốn nắn những trường hợp làm chưa đúng.

Về tình huống từ chối nhận rác cần hiểu rõ đây không phải là biện pháp “trừng phạt” mà là một khâu kỹ thuật bắt buộc để bảo vệ toàn bộ hệ thống. Khi một hộ gia đình không phân loại, việc từ chối thu gom sẽ tạo ra áp lực buộc họ phải điều chỉnh hành vi, đồng thời bảo đảm những người làm đúng không bị thiệt thòi. Chính quyền cơ sở phải hướng dẫn, hỗ trợ; chỉ áp dụng xử phạt khi đã tuyên truyền mà vẫn cố tình vi phạm.

Nếu không làm tốt việc này, hậu quả không chỉ là rác vẫn bị trộn lẫn, hệ thống tái chế không vận hành được, mà còn làm mất niềm tin của cộng đồng. Người dân sẽ không còn động lực phân loại nếu thấy rác của mình cuối cùng vẫn bị đổ chung. Vì vậy, kỷ cương trong thực thi, cùng với sự minh bạch và công bằng, là yếu tố quyết định thành bại của quy định.

Phân loại rác tại nguồn, vì thế, không chỉ là câu chuyện môi trường mà là phép thử cho năng lực quản lý đô thị và ý thức công dân. Khi mỗi gia đình làm đúng, mỗi khu dân cư làm nghiêm, mỗi cá nhân có trách nhiệm và tự giác thực hiện, Hà Nội sẽ tiến một bước dài trên con đường trở thành một đô thị xanh, sạch và văn minh đúng nghĩa, xứng đáng là trái tim của cả nước.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/xa-hoi/cac-van-de/phan-loai-rac-thai-tai-nguon-phep-thu-nang-luc-quan-ly-do-thi-va-y-thuc-cong-dan-1020986