Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục lặp lại ý định kiểm soát Greenland – bao gồm cả những tuyên bố về việc sử dụng vũ lực, các quốc gia châu Âu đã đồng loạt lên tiếng ủng hộ Đan Mạch, cũng như dự kiến các bước đi cứng rắn để bảo vệ sự ổn định ở khu vực Bắc Cực.
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã mô tả tình hình hiện tại là một "ngã ba đường" và "thời điểm định mệnh", cáo buộc Mỹ có nguy cơ quay lưng với NATO khi đe dọa một đồng minh, điều chưa từng xảy ra trước đây.
"Chúng ta đang ở ngã ba đường, và đây là một thời điểm định mệnh", bà Frederiksen cho biết khi phát biểu tại một cuộc mít tinh chính trị ở Nyborg, miền Trung Đan Mạch, vào ngày 11/1.
"Điều đang bị đe dọa lớn hơn những gì mắt thường có thể thấy… Nếu Mỹ thực sự quay lưng với liên minh phương Tây, quay lưng với sự hợp tác NATO bằng cách đe dọa một đồng minh, thì mọi thứ sẽ dừng lại", Thủ tướng Đan Mạch nói.
Những ngôi nhà phủ đầy tuyết ở Nuuk, Greenland. Ảnh: The Times
Những bình luận của bà Frederiksen được đưa ra trước một tuần quan trọng trong mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Đan Mạch, Greenland và Mỹ, trong đó Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen và đại diện ngoại giao Greenland Vivian Motzfeldt dự kiến sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ở Washington.
Bà Frederiksen khẳng định Đan Mạch sẽ kiên quyết bảo vệ lập trường, sẵn sàng bảo vệ các giá trị của mình ở bất cứ đâu, bao gồm Bắc Cực, đồng thời tôn trọng luật pháp quốc tế và quyền tự quyết của người dân Greenland, cũng như "kiên định" về vấn đề Greenland.
Lãnh đạo Greenland Jens-Frederik Nielsen cùng các lãnh đạo chính trị địa phương cũng đưa ra tuyên bố thống nhất: "Chúng tôi không muốn trở thành người Mỹ, không muốn là người Đan Mạch, chúng tôi muốn là người Greenland. Tương lai của Greenland phải do người Greenland quyết định".
Trong khi đó, tại một hội nghị ở Sälen, Tây Bắc Thụy Điển, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson đã lên tiếng ủng hộ nước láng giềng Đan Mạch.
Ông Kristersson lên án "lời lẽ đe dọa" của Mỹ sau khi tuyên bố của ông Trump rằng Washington "sẽ làm điều gì đó ở Greenland, dù họ có thích hay không".
"Thụy Điển, các nước Bắc Âu, các nước Baltic và một số quốc gia lớn của châu Âu sát cánh cùng những người bạn Đan Mạch của chúng ta", ông Kristersson nói tại hội nghị quốc phòng ở Sälen, nơi có sự tham gia của tướng Mỹ phụ trách NATO.
Trong một diễn biến khác, một nhóm các quốc gia châu Âu, do Anh và Đức dẫn đầu, đang thảo luận về kế hoạch hiện diện quân sự tại Greenland để cho Tổng thống Trump thấy rằng châu Âu rất nghiêm túc về an ninh Bắc Cực và để cố gắng kiềm chế các mối đe dọa của Mỹ về việc kiểm soát vùng lãnh thổ này, Bloomberg đưa tin ngày 11/1.
Theo Bloomberg, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington trong tuần này. Nhà ngoại giao Đức dự kiến sẽ đề cập đến vấn đề Greenland và vai trò mà NATO có thể đóng góp vào sự ổn định của khu vực.
"Vì an ninh ở Bắc Cực ngày càng trở nên quan trọng, tôi cũng muốn thảo luận trong chuyến thăm của mình về cách chúng ta có thể cùng nhau gánh vác trách nhiệm này tốt nhất trong NATO – trước những sự cạnh tranh cũ và mới trong khu vực", ông Wadephul nói trong một tuyên bố vào ngày 11/1. "Chúng tôi muốn cùng nhau thảo luận điều này trong NATO".
Theo các nguồn tin của Bloomberg, Đức sẽ đề xuất thành lập một sứ mệnh của NATO có tên gọi "Arctic Sentry" để đảm bảo an ninh cho khu vực. Sứ mệnh "Baltic Sentry" của liên minh, được khởi động cách đây một năm nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu ở Biển Baltic, sẽ đóng vai trò là hình mẫu.
Thủ tướng Anh Keir Starmer ngày 11/1 cũng kêu gọi các đồng minh tăng cường hiện diện an ninh ở vùng Cực Bắc, và gần đây đã liên hệ với các nhà lãnh đạo, bao gồm Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz, để thảo luận về vấn đề này.
Các nước châu Âu khác như Pháp, Thụy Điển, Ba Lan, Italy và Tây Ban Nha đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ cho Đan Mạch qua các tuyên bố chung trước đó, khẳng định Greenland "thuộc về người dân của nó" và chỉ Đan Mạch cùng Greenland mới có quyền quyết định tương lai lãnh thổ.
Hiện tại, Đan Mạch vẫn hy vọng chuyến đi ngoại giao tới Washington vào tuần tới có thể xoa dịu tình hình. Châu Âu đang cố gắng dùng ngoại giao và tăng cường hiện diện quân sự tập thể để ngăn chặn nguy cơ leo thang, đồng thời bảo vệ nguyên tắc chủ quyền và sự gắn kết của NATO trước một trong những thách thức nghiêm trọng nhất từ đồng minh lớn nhất của mình.
Trong khi Tổng thống Trump nói rằng ông sẽ không loại trừ việc sử dụng lực lượng quân sự để giành lấy hòn đảo Bắc Cực, Ngoại trưởng Rubio tuần trước đã nói với các nhà lập pháp Mỹ rằng mục tiêu là mua Greenland chứ không phải là tiến hành một cuộc can thiệp có thể thử thách tương lai của NATO.
Minh Đức (Theo The Guardian, Bloomberg)