Pháp điều chỉnh chiến lược hạt nhân: Định hình trụ cột răn đe mới của châu Âu

8 giờ trướcBài gốc

Động thái này không chỉ nhằm củng cố năng lực quốc phòng của Pháp mà còn mở ra tham vọng lớn hơn, đó là xây dựng trụ cột răn đe mới của châu Âu trong một trật tự an ninh đang biến động.

Le Redoutable - tàu ngầm hạt nhân đầu tiên của Pháp. Ảnh: Shutterstock

Bước ngoặt trong học thuyết hạt nhân của Pháp

Trong bài phát biểu mang tính biểu tượng đầu tháng 3 tại căn cứ hải quân Île Longue - nơi triển khai các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo chiến lược của Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron đã công bố chiến lược hạt nhân mới. Theo đó, Paris sẽ gia tăng số lượng đầu đạn trong kho vũ khí, đồng thời cho phép triển khai tạm thời máy bay có khả năng mang vũ khí hạt nhân tại các căn cứ của đồng minh châu Âu.

“Tôi đã ra lệnh tăng số lượng đầu đạn hạt nhân trong kho vũ khí của chúng ta” - Tổng thống Emmanuel Macron cho biết, đồng thời khẳng định Pháp sẽ không còn công bố chi tiết về quy mô kho dự trữ hạt nhân như trước.

Động thái này đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách răn đe của Paris. Trong nhiều thập kỷ, Pháp duy trì lực lượng hạt nhân độc lập, tách biệt với cơ chế lập kế hoạch hạt nhân của NATO. Tuy nhiên, trước những biến động chiến lược hiện nay, Paris sẽ từng bước mở rộng năng lực hạt nhân quốc gia trong khuôn khổ an ninh rộng lớn của châu Âu.

Tổng thống Emmanuel Macron nhấn mạnh khái niệm “răn đe tiên tiến” - cách tiếp cận nhằm mở rộng vai trò của lực lượng hạt nhân Pháp trong cấu trúc an ninh châu Âu. Theo kế hoạch, Paris sẽ tăng cường đối thoại và hợp tác với nhiều đối tác như Đức, Ba Lan, Hà Lan, Bỉ, Hy Lạp, Thụy Điển và Đan Mạch. Các hình thức hợp tác bao gồm tham vấn chiến lược, thăm cơ sở hạt nhân, tham gia tập trận và triển khai tạm thời máy bay mang vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ đối tác.

Mục tiêu của sáng kiến này là xây dựng một nền tảng hợp tác răn đe rộng hơn, trong đó năng lực hạt nhân của Pháp trở thành một phần của thế trận phòng thủ châu Âu. Ý tưởng này cũng phản ánh tham vọng lâu dài của Paris về “chủ quyền chiến lược châu Âu” - khái niệm cho rằng châu Âu cần tự chủ hơn trong các vấn đề an ninh và quốc phòng. Tổng thống Emmanuel Macron cũng lưu ý, sáng kiến mới nhằm “bổ sung cho sứ mệnh hạt nhân của NATO”, chứ không thay thế “chiếc ô hạt nhân” do Mỹ cung cấp cho liên minh.

Ba “cú sốc” thúc đẩy sự thay đổi

Việc điều chỉnh học thuyết hạt nhân của Pháp không phải là bước đi vội vã, mà là phản ứng trước những biến động sâu sắc của môi trường an ninh quốc tế.

Thứ nhất là cuộc xung đột Nga - Ukraine đã kéo dài sang năm thứ 5 và làm thay đổi toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu. Những tín hiệu hạt nhân từ Mátxcơva và nguy cơ leo thang chiến lược đã buộc nhiều quốc gia châu Âu phải nhìn nhận nghiêm túc hơn về vai trò của răn đe hạt nhân.

Thứ hai là sự bất ổn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Những phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về NATO và nghĩa vụ phòng thủ tập thể khiến nhiều thủ đô châu Âu lo ngại về mức độ cam kết của Washington đối với an ninh lục địa.

Thứ ba là sự tan rã của hệ thống kiểm soát vũ khí hạt nhân vốn duy trì ổn định suốt nhiều thập kỷ. Mỹ và Nga đã rút khỏi nhiều hiệp ước kiểm soát vũ khí quan trọng, trong khi Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng kho vũ khí hạt nhân của mình. Những biến động này khiến các nhà hoạch định chiến lược ở châu Âu ngày càng tin rằng lục địa này cần phải tự xây dựng năng lực răn đe đáng tin cậy hơn.

Động thái của Pháp đã nhận được phản hồi tích cực: Berlin, Warsaw, Copenhagen, Stockholm và Brussels đều hoan nghênh sáng kiến này và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường trách nhiệm chiến lược của châu Âu. Đáng chú ý, Pháp và Đức đã tuyên bố thành lập một “nhóm chỉ đạo chung” nhằm phối hợp học thuyết chiến lược và các cuộc tập trận liên quan đến răn đe.

Những tín hiệu này cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách nhìn của châu Âu về vấn đề hạt nhân. Theo Bruno Tertrais, Phó Giám đốc Quỹ Nghiên cứu chiến lược của Pháp, việc Đức công khai thảo luận về năng lực hạt nhân “là điều không thể tưởng tượng được chỉ cách đây 5 năm”. Tại Estonia, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Marko Mihkelson thậm chí cho rằng, lựa chọn hợp lý nhất để xây dựng một lực lượng răn đe độc lập của châu Âu là dựa trên năng lực hạt nhân của Pháp.

Song song với việc mở rộng hợp tác với các nước trong EU, Paris cũng tăng cường phối hợp với Anh - quốc gia châu Âu còn lại sở hữu vũ khí hạt nhân. Tháng 7-2025, hai nước đã ký Tuyên bố Northwood, khẳng định lực lượng hạt nhân của Pháp và Anh có thể phối hợp với nhau trong các tình huống chiến lược. Một nhóm chỉ đạo hạt nhân chung giữa hai nước đã được thành lập và tổ chức cuộc họp đầu tiên tại Paris vào tháng 12-2025.

Theo ước tính của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, Pháp hiện sở hữu khoảng 290 vũ khí hạt nhân, trong khi Anh có 225. Dù quy mô nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga, kho vũ khí của hai quốc gia này vẫn đủ để gây ra những tổn thất khó tưởng tượng cho bất kỳ đối thủ nào.

Thách thức chính trị và chiến lược

Những thay đổi trong lập trường hạt nhân của Pháp được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình “châu Âu hóa” nền quốc phòng của lục địa. Tuy nhiên, dù nhận được sự ủng hộ rộng rãi, kế hoạch này cũng đặt ra không ít câu hỏi.

Trước hết là vấn đề chính trị: Việc triển khai tạm thời máy bay mang vũ khí hạt nhân tại lãnh thổ các nước có thể gây tranh cãi trong dư luận tại nhiều quốc gia châu Âu. Thứ hai là về độ tin cậy của răn đe mở rộng. Nga có thể nghi ngờ - liệu Pháp có thực sự sẵn sàng mạo hiểm leo thang hạt nhân để bảo vệ các đồng minh hay không. Ngoài ra, tương lai của sáng kiến này cũng phụ thuộc vào yếu tố nội bộ của nước Pháp. Khi cuộc bầu cử Tổng thống đang đến gần, câu hỏi đặt ra là liệu các nhà lãnh đạo kế nhiệm có tiếp tục con đường mà ông Emmanuel Macron đã vạch ra hay không.

Hơn nữa, việc vượt qua “ngưỡng hạt nhân” để đáp trả một cuộc xâm lược thông thường luôn tiềm ẩn nguy cơ leo thang nhanh chóng và khó kiểm soát. Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng răn đe hạt nhân chỉ là một phần của bài toán lớn hơn.

Các nhà phân tích chiến lược nhận định, để bảo đảm hiệu quả răn đe, châu Âu không thể chỉ dựa vào vũ khí hạt nhân mà cần tăng cường năng lực quân sự thông thường, đặc biệt là khả năng tấn công chính xác tầm xa, phòng không và hệ thống trinh sát - giám sát. Khả năng đánh trúng các trung tâm hậu cần, cơ sở hạ tầng quân sự và sở chỉ huy từ khoảng cách xa sẽ mang lại những lựa chọn đáp trả linh hoạt mà không cần vượt qua ngưỡng hạt nhân. Một số sáng kiến, như chương trình phát triển năng lực tấn công tầm xa của châu Âu, đang được thúc đẩy nhằm phục vụ mục tiêu này.

Dù còn nhiều thách thức, chiến lược hạt nhân mới của Pháp đã mở ra một hướng đi đáng chú ý trong tiến trình tái định hình an ninh châu Âu. Bằng cách kết hợp hiện đại hóa lực lượng hạt nhân với mở rộng hợp tác cùng các đồng minh, Paris đang nỗ lực xây dựng một trụ cột răn đe của châu Âu song song với NATO. Bài phát biểu của Tổng thống Emmanuel Macron không làm thay đổi hoàn toàn học thuyết hạt nhân của Pháp, nhưng đã điều chỉnh một công cụ truyền thống vốn mang tính quốc gia để thích ứng với bối cảnh chiến lược rộng lớn hơn.

Thành công của “thử nghiệm” này sẽ phụ thuộc không chỉ vào Paris mà còn vào diễn biến của cuộc xung đột tại Ukraine, chính sách an ninh của Mỹ và mức độ đoàn kết nội khối châu Âu. Trong một thế giới ngày càng bất định, Pháp đang đặt cược rằng tương lai an ninh của lục địa phải được kiến tạo nhiều hơn từ chính châu Âu.

Thùy Dương (Theo Le Monde, Arms Control, The Guardian, Euronews)

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/phap-dieu-chinh-chien-luoc-hat-nhan-dinh-hinh-tru-cot-ran-de-moi-cua-chau-au-740169.html