Phát hiện hóa thạch cá cổ đại giúp làm sáng tỏ quá trình tiến hóa từ cá đến người

3 giờ trướcBài gốc

Hình minh họa một loài cá xương. Ảnh: Zhu Youan

Nghiên cứu do nhóm chuyên gia thuộc Viện Cổ sinh vật học và Cổ nhân học động vật có xương sống (IVPP) của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) thực hiện. Kết quả được công bố trong hai bài báo đăng trên tạp chí Nature.

Cá xương hiện chiếm khoảng 98% tổng số loài động vật có xương sống. Trong lịch sử tiến hóa, từ động vật có xương sống có hàm đến cá xương, sau đó là cá vây thùy – một nhánh trong số đó đã tiến hóa để thích nghi với môi trường trên cạn và trở thành tổ tiên của các loài động vật bốn chân, bao gồm cả con người.

Tuy nhiên, giai đoạn đầu của quá trình tiến hóa này vẫn còn nhiều bí ẩn do hồ sơ hóa thạch trước kỷ Devon (khoảng 419 triệu năm trước) khá rời rạc.

Thông qua hai công trình nghiên cứu mới, các nhà khoa học IVPP đã bổ sung những mắt xích quan trọng trong chuỗi tiến hóa đó.

Trong nghiên cứu đầu tiên, nhóm đã phát hiện bộ xương gần như hoàn chỉnh của một loài cá xương nhỏ sống vào đầu kỷ Silur, cách đây khoảng 436 triệu năm.

Loài cá dài khoảng 3 cm này được đặt tên là Eosteus chongqingensis và hiện được xem là loài cá xương cổ nhất từng được biết đến. Các đặc điểm giải phẫu của hóa thạch cho thấy loài này nằm gần giai đoạn rất sớm trong quá trình tiến hóa của cá xương.

Trong nghiên cứu thứ hai, các nhà khoa học phân tích thêm các hóa thạch mới của loài cá Megamastax amblyodus, hiện được xem là động vật có xương sống lớn nhất từng tồn tại trước kỷ Devon. Những hóa thạch mới có niên đại khoảng 423 triệu năm, bao gồm một hộp sọ hoàn chỉnh với răng và hàm, cung cấp cái nhìn rõ hơn về sự hình thành các đặc điểm giải phẫu đặc trưng của cá xương.

Theo Zhu Youan, thành viên nhóm nghiên cứu của IVPP, các phát hiện này giúp lấp đầy khoảng trống quan trọng trong lịch sử tiến hóa từ cá đến người theo hai hướng.

Trước hết, hóa thạch của Eosteus chongqingensis có niên đại sớm hơn khoảng 10 triệu năm so với bất kỳ bằng chứng hóa thạch cá xương nào từng được biết trước đây. Đồng thời, hai loài cá được nghiên cứu đều thuộc một “nhóm gốc” ít được biết đến của cá xương – những dạng sống tồn tại trước khi nhóm này tách thành hai nhánh lớn là cá vây thùy và cá vây tia.

“Những phát hiện này giúp lấp đầy một khoảng trống quan trọng trong hành trình tiến hóa từ cá đến người, đồng thời cung cấp thêm bằng chứng cho thấy Trung Quốc là một ‘cái nôi’ quan trọng của quá trình tiến hóa sớm ở động vật có xương sống”, Zhu chia sẻ với Global Times.

Các hóa thạch được phát hiện tại miền Nam Trung Quốc, nơi từng ghi nhận nhiều bằng chứng sớm nhất về các nhóm động vật có xương sống có hàm. Theo Zhu, nhiều hóa thạch trong khu vực này xuất hiện sớm hơn từ 10 đến 20 triệu năm so với các mẫu vật tương tự được tìm thấy ở những nơi khác trên thế giới.

Trong kỷ Silur và kỷ Devon, khối Nam Trung Quốc từng là một vùng đất biệt lập nằm gần xích đạo, với đường bờ biển dài và hệ sinh thái biển giàu dinh dưỡng. Quá trình phong hóa trên đất liền đã đưa lượng lớn chất dinh dưỡng vô cơ ra biển, trong khi các dòng hải lưu ấm và lạnh hội tụ tại khu vực này.

Những điều kiện đó tương tự các ngư trường giàu tài nguyên hiện nay, tạo môi trường thuận lợi cho cá phát triển và đa dạng hóa, khiến miền Nam Trung Quốc trở thành trung tâm quan trọng trong quá trình tiến hóa sớm của động vật có xương sống.

Theo các nhà khoa học, việc tiếp tục nghiên cứu các hóa thạch động vật có xương sống có hàm từ kỷ Silur tại Trung Quốc có thể giúp làm sáng tỏ thêm những bước tiến hóa quan trọng trong quá trình chuyển đổi từ cá sang các loài động vật trên cạn, bao gồm cả tổ tiên của con người.

ĐỨC AN

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/doi-song/phat-hien-hoa-thach-ca-co-dai-giup-lam-sang-to-qua-trinh-tien-hoa-tu-ca-den-nguoi-209587.html