Cụ thể, loài Địa nhãn Himalaya (có tên khoa học là Sapria himalayana Griff.) được phát hiện tại tiểu khu 649, thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý.
Loài địa nhãn Himalaya. Ảnh: Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
Về mặt sinh học, đây là loài thực vật thuộc họ Vi tháp (Rafflesiaceae), một nhóm thực vật nổi tiếng thế giới với cấu trúc hoa lớn và hình thái vô cùng đặc biệt. Địa nhãn Himalaya là thực vật ký sinh toàn phần, nghĩa là cây hoàn toàn không có diệp lục, không có lá hay thân thực thụ để thực hiện quá trình quang hợp. Cơ thể của loài cây này tồn tại dưới dạng các sợi ký sinh (hay sợi nấm) bám sâu vào rễ của cây chủ để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng. Tại tiểu khu 649, các cá thể Địa nhãn Himalaya được ghi nhận sống ký sinh trên rễ của những loài dây leo thân gỗ thuộc chi Nho (Tetrastigma).
Hoa là bộ phận duy nhất của loài cây này xuất hiện trên mặt đất nhằm thực hiện chức năng sinh sản. Hoa có kích thước lớn với đường kính khoảng 15 - 20 cm, nổi bật với bao hoa màu đỏ thẫm cùng các đốm vàng nhạt phân bố trên bề mặt. Một điểm độc đáo khác là hoa của Địa nhãn Himalaya phát ra mùi hương giống như mùi thịt phân hủy; đặc điểm này giúp chúng thu hút các loài côn trùng đến thụ phấn, chủ yếu là ruồi nhặng thuộc bộ Hai cánh (Diptera).
Theo các nhà khoa học, Địa nhãn Himalayacó biên độ sinh thái rất hẹp và đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường đất, độ ẩm cũng như cấu trúc tán rừng. Loài này chỉ có thể phát triển dưới tán rừng kín, mưa ẩm nhiệt đới, nơi có độ che phủ cao, tầng thảm mục dày và hầu như không chịu sự tác động của con người. Chính vì sự phụ thuộc hoàn toàn vào quần thể cây chủ và vùng phân bố hẹp, Địa nhãn Himalaya đã được xếp vào nhóm nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN).
Sự hiện diện của loài thực vật độc đáo này không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học quý giá mà còn là một chỉ dấu quan trọng, khẳng định sinh cảnh và hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tại Phong Nha - Kẻ Bàng vẫn được bảo tồn nguyên vẹn, duy trì được vi khí hậu ổn định.
Phát hiện mới này cũng chính thức nâng tổng số loài thực vật được ghi nhận tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng lên con số 2.957 loài, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò của khu vực này như một trong những trung tâm đa dạng sinh học đặc biệt
Hiền Thảo