Trong một phát hiện đầy bất ngờ, các nhà khoa học thuộc nhóm nghiên cứu IBeA từ Đại học Quốc gia Xứ Basque (EHU) tại Tây Ban Nha đã tìm thấy dấu vết của mực bút bi lẫn trong các mẫu thiên thạch từ Sao Hỏa.
Những mẫu đá quý hiếm này vốn được Trung tâm Không gian Johnson của Cơ quan Hàng không & Vũ trụ Mỹ (NASA) cung cấp và thu thập trong giai đoạn từ năm 2001 đến 2014. Dù trải qua nhiều quy trình kiểm định nghiêm ngặt, sự xuất hiện của các hợp chất hữu cơ ngoại lai đã làm dấy lên những lo ngại về tính chuẩn xác trong việc phân tích thành phần nguyên thủy của hành tinh đỏ.
Các mẫu thiên thạch từ sao Hỏa được Đại học Xứ Basque nghiên cứu. Ảnh: Đại học Xứ Basque
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm này được xác định là do quá trình chuẩn bị và xử lý mẫu vật của con người chứ không phải là thành phần tự nhiên từ không gian. Để nghiên cứu phần lõi bên trong thiên thạch, các nhà khoa học buộc phải loại bỏ lớp vỏ ngoài bị biến đổi do nhiệt độ và áp suất khi rơi qua khí quyển Trái Đất bằng các dụng cụ như cưa kim cương, dung môi và chất bôi trơn.
Tuy nhiên, chính những vật liệu này, kết hợp với sai sót vô tình trong quá trình thao tác của con người, đã để lại dư lượng khó loại bỏ hoàn toàn, bao gồm mực bút bi xanh, hợp chất mực gel, polyester và cả keo in ấn. Để nhận diện chính xác các chất gây ô nhiễm, nhóm nghiên cứu phải ứng dụng kỹ thuật phổ Raman, một phương pháp phân tích hóa học không phá hủy thường dành cho các mẫu vật ngoài Trái Đất.
Chuyên gia ngành Hóa học phân tích Leire Coloma và Giáo sư Juan Manuel Madariaga, hai người dẫn dắt nghiên cứu, nhấn mạnh phát hiện là một lời cảnh báo quan trọng đối với cộng đồng khoa học. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, những tạp chất dù là nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến những kết luận sai lệch về khoáng vật học và lịch sử hóa học của Sao Hỏa.
Phát hiện này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Sứ mệnh Perseverance của NASA đang thu thập các mẫu đá để đưa về Trái Đất trong tương lai gần. Nhóm IBeA hiện đang nỗ lực xây dựng và hoàn thiện những quy trình chuẩn bị mẫu mới, đề xuất thay thế các dung môi và vật liệu hiện tại bằng những lựa chọn ít rủi ro hơn nhằm đảm bảo độ tinh khiết tối đa.
Vụ việc là một lời nhắc nhở sâu sắc rằng dù công nghệ có hiện đại đến đâu, yếu tố con người vẫn đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn giá trị khoa học nguyên bản của mẫu vật. Đối với những mẫu vật vô giá từ Sao Hỏa đang nằm trong tay các nhà nghiên cứu, công tác làm sạch và bảo quản cần được nâng lên một tầm cao mới để tránh mọi sai lệch trong hành trình giải mã bí ẩn của vũ trụ.
Anh Vũ