Phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong quản trị môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu

một giờ trướcBài gốc

Những thách thức đặt ra

Theo PGS-TS Lê Văn Chiến, Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, qua 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử về phát triển kinh tế - xã hội. Trong quá trình phát triển đất nước, Đảng ta luôn nhất quán chủ trương không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Đoàn công tác của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện khảo sát, tọa đàm tại phường Long Thành. Ảnh: Lê Hùng

Trên cơ sở chủ trương của Đảng, Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách quan trọng nhằm bảo vệ môi trường (BVMT) và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, giống như nhiều quốc gia trên thế giới, tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam cũng kéo theo nhiều thách thức, đe dọa về an ninh môi trường, như ô nhiễm không khí và nguồn nước, suy thoái tài nguyên thiên nhiên và những rủi ro do biến đổi khí hậu. Những hậu quả này ngày càng thể hệ rõ nét.

PGS-TS. Lê Văn Chiến cho rằng, BVMT, bảo vệ đại dương và ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ chung của toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, từng địa phương, gia đình và mỗi người dân; trong đó đề cao vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng trong huy động người dân tham gia vào quản trị môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể quan trọng trong giám sát, phản biện, thực thi và gìn giữ các giá trị môi trường.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đồng Nai Huỳnh Thị Hằng cho biết: Sau 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới của đất nước, Đồng Nai đã có bước phát triển vượt bậc về kinh tế - xã hội, trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về công nghiệp hóa, đô thị hóa và thu hút đầu tư. Năm 2025, thành phố có tốc độ tăng trưởng kinh tế 9,63%, đến quý I-2026 tăng lên 9,76%, cao nhất khu vực phía Nam. Thành phố hiện có 89 khu công nghiệp đã được quy hoạch, trong đó có 44 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động.

Các hoạt động sản xuất - kinh doanh, thương mại - dịch vụ phát triển mạnh; cùng với yêu cầu xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, xanh và bền vững, thì công tác quản trị môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và thích ứng với biến đổi khí hậu đang đặt ra ngày càng rõ nét, trực tiếp và cấp bách hơn.

Phường Dầu Giây tổ chức mô hình đổi rác lấy quà. Ảnh: Phương Hằng

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Thành ủy, sự điều hành quyết liệt của chính quyền, sự tham gia trách nhiệm của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và sự đồng thuận cao của nhân dân, thành phố đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác BVMT; nhiều phong trào, mô hình thiết thực được triển khai hiệu quả; nhận thức và ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và người dân từng bước được nâng lên; cảnh quan đô thị từng bước đổi thay tích cực; nhiều vấn đề môi trường tại cơ sở được quan tâm xử lý.

Bên cạnh những kết quả đạt được, cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng: quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học, mở rộng sản xuất công nghiệp và nhu cầu sử dụng tài nguyên ngày càng cao dẫn tới nguy cơ ô nhiễm nước mặt, không khí, ngập úng cục bộ, suy giảm mảng xanh đô thị…

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đặt ra mục tiêu, định hướng xây dựng Đồng Nai phát triển xanh, giàu mạnh, văn minh, hiện đại, cùng cả nước tiến vào kỷ nguyên mới.

Để tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu 2 con số và phấn đấu thu ngân sách nhà nước năm 2026 đạt 150 ngàn tỷ đồng, thành phố xác định yêu cầu cấp thiết là đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực chủ yếu; đồng thời, thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các mô hình kinh tế mới.

Nhân dân là chủ thể

Thực tiễn cho thấy, môi trường đô thị không chỉ được quyết định bởi đầu tư hạ tầng, quản lý nhà nước hay hoạt động của cơ quan chuyên môn mà phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia chủ động, tự giác và thường xuyên của cộng đồng dân cư. Việc giữ gìn cảnh quan đô thị; phân loại, xử lý rác thải; bảo vệ hệ thống cây xanh, nguồn nước; sử dụng hiệu quả tài nguyên; xây dựng khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp; ứng phó với ngập úng, thời tiết cực đoan… đều gắn trực tiếp với trách nhiệm và hành động hằng ngày của mỗi người dân.

Đoàn công tác của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện khảo sát, tọa đàm tại xã Hưng Phước. Ảnh: Trần Hùng

Chính vì vậy, phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng trong huy động người dân tham gia quản trị môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Trấn Biên Nguyễn Ngọc Thảo An chia sẻ: Mỗi ngày, trên địa bàn phường Trấn Biên phát sinh khoảng 17 ngàn m³ nước thải sinh hoạt và 130-190 tấn chất thải rắn sinh hoạt; khoảng 30 tấn chất thải từ hoạt động vệ sinh công cộng. Đây là áp lực rất lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải.

Bên cạnh đó, trên địa bàn phường có Khu công nghiệp Biên Hòa 2 với nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các tuyến giao thông huyết mạch của thành phố. Hoạt động công nghiệp, giao thông và xây dựng đô thị tiếp tục tạo ra khí thải, nước thải, tiếng ồn và chất thải rắn, tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đô thị.

Cùng với áp lực từ quá trình đô thị hóa, những tác động của biến đổi khí hậu đang làm cho các vấn đề môi trường trên địa bàn phường cũng trở nên phức tạp hơn. Hiện tượng mưa lớn với cường độ cao, thời tiết cực đoan và nguy cơ ngập úng cục bộ tại một số khu vực đang có xu hướng gia tăng...

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Trấn Biên Nguyễn Ngọc Thảo An nhấn mạnh: Từ thực tiễn cho thấy, công tác BVMT và thích ứng với biến đổi khí hậu không thể chỉ dựa vào các biện pháp quản lý hành chính hoặc nguồn lực của chính quyền địa phương. Đối với một địa bàn có quy mô dân số trên 212 ngàn người như phường Trấn Biên, hiệu quả quản trị môi trường phụ thuộc rất lớn vào mức độ tham gia của người dân và cộng đồng dân cư.

Theo bà Nguyễn Ngọc Thảo An, thời gian tới cần tiếp tục nâng cao chất lượng lãnh đạo của cấp ủy đối với công tác BVMT. Chuyển mạnh từ phương thức tuyên truyền đơn thuần sang phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quản trị môi trường. Nghiên cứu xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh, giám sát môi trường và xử lý các vấn đề môi trường phát sinh từ cơ sở. Đồng thời tăng cường trồng cây xanh và phát triển không gian xanh đô thị...

Từ chương trình làm việc thực tế tại Đồng Nai, Đoàn công tác của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã ghi nhận được nhiều tham luận, thảo luận và đề xuất. Sự kết nối giữa lý luận và thực tiễn sẽ mang lại những bài học quý, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo của các tổ chức Đảng địa phương thực hiện mục tiêu phát triển bền vững. Đồng thời, là cơ sở quan trọng để Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện các chủ trương, giải pháp lãnh đạo, chỉ đạo trong thời gian tới.

PGS-TS LÊ VĂN CHIẾN, Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Phương Hằng

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/chinh-tri/202606/phat-huy-vai-tro-chu-the-cua-nhan-dan-trong-quan-tri-moi-truong-va-thich-ung-bien-doi-khi-hau-62d1972/