Mộ gạch Chạp Khê (nằm liền kề nhà thờ giáo xứ Chạp Khê, phường Vàng Danh).
Ngày 17/1, tại phường Vàng Danh, Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ mộ gạch cổ tại khu Chạp Khê, đồng thời tham vấn ý kiến các nhà khoa học về giá trị lịch sử, văn hóa và phương án bảo tồn, phát huy di tích.
Mộ gạch Chạp Khê nằm liền kề nhà thờ giáo xứ Chạp Khê, được phát lộ trong quá trình người dân thi công san gạt mặt bằng. Sau khi tiếp nhận thông tin, Bảo tàng Quảng Ninh đã phối hợp với nhóm khảo cổ do Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, Trưởng Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) chủ trì tiến hành khai quật từ tháng 12/2025.
Kết quả khai quật bước đầu cho thấy, khu mộ gạch phân bố trên một gò đất cao, có diện tích khoảng 150m², với quy mô lớn hơn nhiều so với các mộ gạch từng được phát hiện trước đó tại Quảng Ninh và một số địa phương khác.
Những di vật bằng đất nung, gốm men... phát lộ trong quá trình khai quật.
Đáy mộ nằm sâu khoảng 2,5m so với bề mặt gò đất hiện tại. Mộ có hướng Bắc lệch Đông khoảng 20 độ, cấu trúc gồm 2 gian tiền thất, 1 gian trung thất và 3 gian hậu thất; trong đó trung thất và hậu thất đều có nhĩ.
Toàn bộ các gian mộ và nhĩ được xây dựng bằng gạch hình chữ nhật có độ nung cao, trên bề mặt gạch trang trí nhiều loại hoa văn như hoa văn đồng tiền, ô trám, đường tròn đồng tâm, chữ S… Mái mộ được cuốn vòm bằng gạch múi bưởi, phản ánh trình độ kỹ thuật xây dựng và tư duy kiến trúc khá phát triển của cư dân cổ trong giai đoạn đầu Công nguyên.
Trong quá trình khai quật, đoàn khảo cổ đã thu thập được nhiều di vật quan trọng, gồm ba nhóm chính: vật liệu kiến trúc như gạch chữ nhật, gạch múi bưởi; đồ gốm đất nung với các loại mô hình nhà, nồi; và gốm men gồm bình, vò, chân đèn…
Căn cứ vào cấu trúc mộ và đặc điểm hoa văn trên các hiện vật, các nhà khoa học xác định ngôi mộ có niên đại vào khoảng thế kỷ I–II sau Công nguyên, cách ngày nay gần 2.000 năm.
Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, loại hình mộ gạch này từng được phát hiện khá phổ biến ở lưu vực sông Bạch Đằng, thuộc địa bàn các huyện, thị xã (cũ) của tỉnh Quảng Ninh như Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều và một số địa phương của Hải Phòng, Hải Dương như Thủy Nguyên, Kinh Môn.
Phát hiện mộ gạch Chạp Khê tiếp tục cung cấp những tư liệu quan trọng, góp phần làm rõ vai trò của lưu vực sông Bạch Đằng như một trung tâm văn hóa, hành chính và khu vực quần cư trù mật ven sông trong những thế kỷ đầu Công nguyên.
Bản đồ vị trí phân bố các dấu tích mộ gạch đã được điều tra khai quật tại lưu vực sông Bạch Đằng.
Trên cơ sở kết quả khai quật, các nhà nghiên cứu khảo cổ, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh cùng chính quyền địa phương thống nhất tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn về cấu trúc, quy mô và niên đại của di tích; đồng thời lập hồ sơ khoa học để đề xuất xếp hạng theo quy định.
Định hướng trước mắt là bảo tồn tại chỗ, giữ nguyên trạng phần di tích đã được phát lộ, tiến tới quy hoạch khu vực này thành không gian khảo cổ phục vụ công tác bảo tồn di sản, giáo dục lịch sử – văn hóa và phát triển du lịch bền vững của địa phương.
Trang Vân