Từ định hướng chiến lược đến giải pháp cụ thể, Đồng Nai từng bước chuyển đổi mô hình phát triển, hướng tới hệ sinh thái đô thị hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Ðô thị xanh từ hạ tầng giao thông sạch
Là địa phương có tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa thuộc nhóm dẫn đầu vùng Đông Nam Bộ, Đồng Nai đang đối mặt với những thách thức lớn về ô nhiễm môi trường và áp lực hạ tầng do sự gia tăng nhanh chóng của dân số cùng các hoạt động sản xuất. Trong bối cảnh đó, xây dựng đô thị xanh không chỉ là giải pháp nhằm cải thiện môi trường cấp bách mà còn là nền tảng cốt lõi để tỉnh hướng tới sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và sinh thái. Trọng tâm của chiến lược này chính là việc tái cấu trúc hạ tầng giao thông và kiểm soát chặt chẽ nguồn khí thải phương tiện, coi đây là chìa khóa để kiến tạo không gian sống bền vững.
Một góc khu vực vòng xoay Biên Hùng (phường Trấn Biên). Ảnh: Đăng Tùng
Theo Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Đồng Nai, hiện nay, Đồng Nai sở hữu mạng lưới giao thông đường bộ khổng lồ với hơn 15 ngàn km, bao gồm các tuyến quốc lộ huyết mạch và hệ thống đường chuyên dụng phục vụ công nghiệp. Đóng vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế và logistics cho cả khu vực phía Nam, mật độ xe tải nặng và xe đầu kéo dày đặc (hiện toàn tỉnh Đồng Nai đang quản lý hơn 374,6 ngàn hồ sơ xe ô tô; hơn 3,4 triệu hồ sơ xe mô tô và 9 ngàn hồ sơ xe chuyên dùng) đã gây ra áp lực khí thải vô cùng lớn.
Để giải quyết vấn đề này, Đồng Nai xác định phải chuyển đổi mô hình giao thông từ truyền thống sang hướng xanh và sạch. Việc ưu tiên nâng cấp hạ tầng, giảm thiểu ùn tắc tại các nút giao trọng điểm không chỉ đảm bảo an toàn mà còn là biện pháp trực tiếp để cắt giảm lượng khí độc hại phát tán vào bầu không khí đô thị.
Bên cạnh đường bộ, Đồng Nai đang tận dụng tối đa lợi thế của mạng lưới đường thủy nội địa dài hơn 2,5 ngàn km và tuyến đường sắt Bắc - Nam chạy dọc địa bàn. Sự kết hợp giữa các loại hình vận tải đa phương thức giúp giảm tải đáng kể cho hệ thống đường bộ, từ đó hạn chế phát thải khí nhà kính từ các phương tiện cơ giới cá nhân và xe tải nặng. Sông Đồng Nai và các nhà ga đầu mối như: Biên Hòa, Long Khánh không chỉ giữ vai trò trung chuyển hàng hóa mà còn được quy hoạch để phát triển du lịch sinh thái và bảo vệ cảnh quan, góp phần điều hòa vi khí hậu cho các khu vực đô thị lân cận.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Não Thiên Anh Minh cho biết: Trong lộ trình hiện đại hóa, Đồng Nai đang từng bước thay thế phương tiện giao thông cũ kỹ bằng các dòng xe buýt hiện đại, chất lượng cao. Việc phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng tiện lợi, an toàn là giải pháp chiến lược nhằm thay đổi thói quen di chuyển của người dân, giảm dần sự phụ thuộc vào xe cá nhân. Những nỗ lực này, khi kết hợp với việc mở rộng dải cây xanh ven sông và công viên công cộng, sẽ tạo nên một “lá phổi” tự nhiên giúp hấp thụ CO2 và giảm thiểu tiếng ồn.
Bằng cách kết hợp đồng bộ giữa hạ tầng giao thông sạch, không gian xanh và quản lý phát thải công nghiệp, Đồng Nai đang hiện thực hóa mục tiêu trở thành một đô thị đáng sống, nơi chất lượng môi trường và tăng trưởng kinh tế luôn song hành bền vững.
Kỳ vọng không gian sống xanh
Dựa trên những nền tảng vững chắc đã hình thành, Đồng Nai đang đặt nhiều kỳ vọng vào quá trình chuyển đổi mô hình phát triển đô thị theo hướng xanh, hiện đại và đáng sống. Đây không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm giải quyết các hệ lụy môi trường từ quá trình đô thị hóa nhanh mà còn là chiến lược dài hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và đảm bảo an sinh xã hội bền vững. Với vị thế cửa ngõ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tỉnh hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống đô thị phát triển hài hòa giữa công nghiệp, dịch vụ và không gian sinh thái.
Quốc lộ 1 đoạn ngã tư Vũng Tàu (phường Trấn Biên và phường Long Hưng) là nút giao thông cửa ngõ của tỉnh Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Các đô thị lớn như: Trấn Biên, Long Thành, Nhơn Trạch, Bình Phước… được định hướng phát triển theo quy hoạch thông minh, ưu tiên năng lượng sạch, vật liệu thân thiện môi trường và các giải pháp kiểm soát phát thải hiệu quả, nhằm trở thành hình mẫu về lối sống xanh thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nhiều người dân tại các địa phương như: Tam Hiệp, Long Bình, Tân Triều… ghi nhận sự chuyển biến tích cực từ các dự án xử lý rác thải, nước thải và chỉnh trang kênh rạch. Họ tin tưởng khi hạ tầng giao thông và khu công nghiệp phát triển đồng bộ với các giải pháp bảo vệ cây xanh, nguồn nước, chất lượng cuộc sống sẽ được nâng cao rõ rệt.
Sau hợp nhất, tỉnh Đồng Nai có diện tích 12.737,18km2, dân số gần 4,5 triệu người với 95 đơn vị hành chính cấp xã. Đồng Nai sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hội tụ đủ 5 phương thức giao thông. Nổi bật là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Cảng Phước An, nhiều tuyến đường cao tốc cùng đường biên giới giáp Campuchia và Khu kinh tế cửa khẩu Hoa Lư. Bên cạnh vai trò là trung tâm công nghiệp lớn với 83 khu công nghiệp (bao gồm khu kinh tế, khu công nghệ cao) được quy hoạch, tổng diện tích hơn 36,7 ngàn hécta, Đồng Nai còn là “thủ phủ” chăn nuôi, nhiều sản phẩm nông nghiệp có thương hiệu và tiềm năng du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng.
Chủ tịch UBND xã Nhơn Trạch Lư Thành Nam cho hay: Các phong trào trồng cây, phân loại rác tại nguồn đang dần trở thành một phần thiết yếu trong đời sống hằng ngày, cho thấy sự sẵn lòng của người dân trong việc chung tay xây dựng đô thị văn minh.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ góc độ quản lý, Đồng Nai tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách để huy động nguồn lực đầu tư vào hạ tầng xanh và năng lượng tái tạo. Việc ưu tiên công nghệ thân thiện môi trường, phát triển giao thông công cộng và giảm dần phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch là lộ trình quan trọng để cải thiện chất lượng không khí. Song song đó, địa phương sẽ chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về quản lý đô thị và công nghệ số để vận hành hiệu quả mô hình đô thị thông minh.
Bà Thạch Thị Hồng, Phó Chi hội trưởng Chi hội Cựu công an nhân dân xã Thiện Hưng cho rằng: Khi người dân hiểu rõ giá trị của không gian sống xanh và chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, các chính sách của tỉnh sẽ phát huy hiệu quả, bền vững. Với tầm nhìn chiến lược và sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Đồng Nai sẽ có thể hiện thực hóa mục tiêu trở thành một tỉnh công nghiệp hiện đại nhưng vẫn giữ trọn không gian sống xanh, thân thiện trong tương lai.
Đăng Tùng