Du khách tham quan làng nghề gỗ mỹ nghệ tại xã Thư Lâm.
Sức sống mới từ không gian di sản
Những ngày tháng 4-2026, dòng người đổ về Di tích quốc gia đặc biệt chùa Tây Phương không chỉ để chiêm bái vẻ đẹp của những pho tượng cổ mà còn để trải nghiệm một không gian văn hóa đặc sắc: Hội chợ hàng công nghiệp nông thôn tiêu biểu thành phố Hà Nội gắn với các hoạt động của Lễ hội truyền thống quốc gia chùa Tây Phương năm 2026. Sự kiện do Sở Công Thương phối hợp với UBND xã Tây Phương tổ chức đã trở thành điểm nhấn, là cầu nối hữu hiệu đưa các sản phẩm văn hóa tinh túy của Thủ đô đến gần hơn với công chúng.
Thực tế cho thấy, việc đưa sản phẩm làng nghề vào không gian lễ hội đã tạo nên một “hệ sinh thái” cộng hưởng. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Tây Phương hiện có 10 làng nghề truyền thống và 92 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao. Chủ tịch UBND xã Tây Phương Cấn Văn Hương cho biết: “Việc tổ chức hội chợ tại khu vực chùa Tây Phương trong dịp lễ hội là cơ hội để địa phương giới thiệu làng nghề, thu hút thêm du khách. Nhiều sản phẩm quen thuộc như đồ gỗ mỹ nghệ, mây tre đan, quạt giấy, kẹo dồi, kẹo lạc, chè lam Thạch Xá, bánh tẻ... được đông đảo du khách đón nhận”.
Không chỉ ở Tây Phương, không khí “làm du lịch từ làng nghề” cũng lan tỏa mạnh mẽ tại xã Thư Lâm. Ngay trong mùa lễ hội 2026, chương trình “Tinh hoa đồ gỗ Thư Lâm lần thứ I” đã tạo sức hút trải nghiệm rõ nét. Việc kết hợp tuyến phố trưng bày đồ gỗ mỹ nghệ Thiết Úng, Thiết Bình với các hoạt động trải nghiệm thực tế đã thực sự “ghi điểm” với du khách. Anh Nguyễn Trọng Hùng, xã Vĩnh Thanh, cho biết: “Về lễ tại đền Sái, tôi được trải nghiệm đồ gỗ mỹ nghệ của 25 nghệ nhân đến từ các làng nghề xã Thư Lâm. Được tận mắt chứng kiến các nghệ nhân thao tác tinh xảo, cảm nhận sức sống của nghề mộc truyền thống hàng trăm năm, tôi đã lựa chọn mua vài món đồ cho gia đình”.
Sự hài lòng của du khách là minh chứng cho hướng đi đúng đắn khi xã Thư Lâm hiện có 31 sản phẩm gỗ mỹ nghệ được công nhận OCOP từ 3 đến 4 sao. Đáng chú ý, Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP sau hơn một năm hoạt động đã trở thành địa chỉ giúp các hộ sản xuất có không gian phô diễn tinh hoa nghề nghiệp. Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Lại Mạnh Cường khẳng định: “Chúng tôi đang phát huy thế mạnh từ 96 di tích và các loại hình văn hóa dân gian như ca trù Lỗ Khê, múa rối nước Đào Thục... để đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Du khách đến Thư Lâm có thể thưởng lãm tuyến phố trưng bày sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ, tham gia trải nghiệm làm sản phẩm, khám phá không gian di sản văn hóa truyền thống...”.
Có thể thấy, việc đưa sản phẩm OCOP vào không gian lễ hội được xem là hướng đi hiệu quả tháo gỡ điểm nghẽn về quảng bá và truyền thông. Khi những bí quyết gia truyền được “trình diễn” sống động trước mắt du khách, sản phẩm không còn là món hàng vô tri mà trở thành một phần của di sản.
Cần giải pháp đồng bộ để bứt phá
Từ những tín hiệu khả quan ban đầu, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, Hà Nội đang chuyển mạnh từ tư duy “làm sản phẩm” sang “làm du lịch từ sản phẩm”. Đây là một trong những nội dung trọng tâm của Kế hoạch số 161/KH-UBND về phát triển làng nghề giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, Thành phố định hướng xây dựng các điểm đến làng nghề đặc sắc, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn có thể nghỉ dưỡng, mua sắm; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm.
Phó Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Đình Thắng nhấn mạnh: “Việc tổ chức hội chợ gắn với lễ hội của các địa phương không chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại quan trọng mà còn là cầu nối đưa sản phẩm công nghiệp nông thôn, sản phẩm làng nghề Thủ đô đến gần hơn với người tiêu dùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tiêu dùng hàng Việt và từng bước đưa sản phẩm làng nghề tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và xuất khẩu”.
Tuy đã xuất hiện những mô hình hiệu quả như Làng gốm Bát Tràng (xã Bát Tràng), Làng lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông)... nhờ sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa, thương mại và du lịch, song nhìn chung mô hình “lễ hội - làng nghề - sản phẩm OCOP” vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Hạ tầng giao thông và dịch vụ phụ trợ tại một số địa phương còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng của du khách; các hoạt động trải nghiệm có nơi vẫn đơn điệu, thiếu chiều sâu.
Để làng nghề không còn “đóng khung” trong không gian sản xuất chật hẹp, yêu cầu đặt ra là phải đầu tư đồng bộ về hạ tầng, đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại chỗ. Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh cho rằng: “Trong giai đoạn tới, Thành phố cần tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, mang đậm dấu ấn của từng vùng đất. Khi giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở công năng mà còn ở “câu chuyện văn hóa” kể cho du khách, làng nghề sẽ thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững”.
Bài và ảnh: Nguyên Hoa