Phát triển khoa học công nghệ, tạo động lực cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới

4 giờ trướcBài gốc

Khoa học cơ bản là nền móng tri thức của quốc gia

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản ngày 25-5. Ảnh: TTXVN

Tại buổi làm việc với Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, sáng 25-5 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những đánh giá, chỉ đạo về công tác nghiên cứu khoa học công nghệ cơ bản.

Hiện nay, các quốc gia phát triển đã và đang đầu tư rất lớn cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Chẳng hạn, Israel hiện duy trì mức chi cho R&D thuộc nhóm cao nhất thế giới, hơn 5% GDP; Hàn Quốc gần 5% GDP; Hoa Kỳ khoảng 3,5% GDP; Nhật Bản và Đức duy trì hơn 3% GDP; Trung Quốc khoảng 2,6% GDP và đang tăng rất nhanh.

Tại Việt Nam, Nghị quyết số 57/NQ-TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong đó, Nghị quyết nhấn mạnh thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là các trụ cột cốt lõi; đồng thời yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản.

Mục tiêu đến năm 2030 được xác định, chi cho R&D đạt khoảng 2% GDP; nguồn nhân lực nghiên cứu đạt 12 người trên một vạn dân; có 40-50 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và quốc tế; công bố khoa học quốc tế tăng trung bình 10%/năm; số lượng sáng chế tăng trung bình 16-18%/năm.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cũng đã có bước đổi mới quan trọng khi xác định nghiên cứu cơ bản là hoạt động khám phá bản chất, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm, chấp nhận rủi ro khoa học, đề cao tự do nghiên cứu, liêm chính khoa học và trách nhiệm giải trình.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chủ trương, đường hướng về phát triển khoa học công nghệ đã rất rõ. Vấn đề đặt ra hiện nay là phải tổ chức thực hiện cho đúng, cho trúng, cho hiệu quả, để khoa học cơ bản thật sự trở thành nền móng tri thức của quốc gia, chứ không chỉ dừng lại ở các đề tài rời rạc, phân tán, ngắn hạn.

“Công tác nghiên cứu khoa học cơ bản là một nội dung rất quan trọng, không chỉ của Ngành Khoa học và công nghệ, mà còn là vấn đề chiến lược liên quan trực tiếp đến mô hình phát triển, năng lực tự chủ và vị thế quốc gia của Việt Nam trong những thập niên tới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Theo PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED - cơ quan trực tiếp tài trợ cho nghiên cứu khoa học cơ bản thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ), thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về khoa học cơ bản có ý nghĩa chiến lược rất sâu sắc. Trong lịch sử phát triển khoa học và công nghệ của thế giới, mọi đột phá công nghệ lớn đều bắt nguồn từ những khám phá của khoa học cơ bản. Các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học hay vật liệu mới đều được xây dựng trên nền tảng tri thức do nghiên cứu cơ bản tạo ra.

Đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia

Đầu tư cho khoa học cơ bản không chỉ là đầu tư cho tri thức mà còn là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia. Ảnh: Hanoimoi

Theo phân tích của PGS.TS Đào Ngọc Chiến, đối với Việt Nam, khi chúng ta đặt mục tiêu phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thì đầu tư cho khoa học cơ bản không chỉ là đầu tư cho tri thức mà còn là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia. Khoa học cơ bản giúp hình thành nguồn nhân lực nghiên cứu trình độ cao, tạo ra các ý tưởng mới, mở ra các hướng công nghệ mới và nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ tiên tiến của thế giới.

Đối với Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, đây là cơ sở chính trị và định hướng chiến lược rất quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các hoạt động tài trợ nghiên cứu cơ bản, phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao, hỗ trợ các nhóm nghiên cứu mạnh và thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế.

PGS. TS Đào Ngọc Chiến. Ảnh: Bộ KHCN

Trong đó, việc phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng các nhà khoa học trẻ là một ưu tiên chiến lược. Để thực hiện mục tiêu này, bên cạnh các chính sách chung về đào tạo và sử dụng nhân lực khoa học, cần có những chương trình đầu tư có trọng tâm, trọng điểm đối với những tài năng trẻ xuất sắc ngay từ giai đoạn đầu của sự nghiệp nghiên cứu. Quỹ sẽ triển khai Chương trình Nghiên cứu sinh xuất sắc (VREF) nhằm phát hiện, tuyển chọn và hỗ trợ các nghiên cứu sinh có tiềm năng nổi trội trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ ưu tiên…

Chia sẻ ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng cho biết, lãnh đạo Đảng, Nhà nước rất quan tâm và chỉ đạo sát sao công tác nghiên cứu khoa học cơ bản, nghiên cứu công nghệ chiến lược... Tập đoàn Viettel cũng đã nghiên cứu kỹ và chủ động tham gia một số lĩnh vực trong hệ sinh thái của mình, như công nghệ số; hệ sinh thái di động thế hệ sau 5G; công nghệ rô-bốt và tự động hóa; chip bán dẫn; an ninh mạng và lượng tử.

Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng. Ảnh: T.H

Cùng với việc tập trung nghiên cứu khoa học cơ bản, Viettel tập trung cho phát triển khoa học ứng dụng. Vì, muốn ứng dụng tốt thì phải nắm vững nền tảng cơ bản. Ví dụ, muốn làm máy tính lượng tử thì phải hiểu vật lý lượng tử; muốn làm công nghệ vật liệu thì phải am tường về khoa học vật liệu. Tương tự, công nghệ vũ trụ liên quan mật thiết đến công nghệ quang học, như vệ tinh quang học, vệ tinh radar, những lĩnh vực đòi hỏi kiến thức sâu về vật lý quang học và vật lý điện tử. Nghiên cứu ứng dụng bắt buộc phải có hàm lượng khoa học cơ bản. Viettel sẽ hợp tác với các trường đại học về nghiên cứu khoa học cơ bản và phát triển khoa học ứng dụng để từ đó giúp giải quyết các bài toán cụ thể.

“Chúng tôi đặt các yêu cầu đối với sản phẩm nghiên cứu phải rõ ràng, cụ thể, sát thực tiễn; cách làm đi từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp; trong nghiên cứu phải gắn trực tiếp với sử dụng, sản xuất. Bên cạnh đó, kết thúc nghiên cứu có sản phẩm, nên nhanh chóng sản xuất hàng loạt và đưa ra thị trường…”, ông Tào Đức Thắng nói.

Việt Nga

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-tao-dong-luc-cho-phat-trien-dat-nuoc-trong-giai-doan-moi-976173.html