Bệ phóng cho những ý tưởng đột phá
Bằng việc đẩy mạnh Chương trình Vườn ươm Sáng tạo khoa học và công nghệ trẻ và sự chủ động từ các trường đại học trọng điểm, TP Hồ Chí Minh đang từng bước kiến tạo một hệ sinh thái khoa học và công nghệ vững mạnh, vươn tầm quốc tế.
Một buổi xét duyệt đề tài nghiên cứu trong khuôn khổ Vườn ươm năm 2023. Ảnh: Trung tâm Phát triển Khoa học và Công nghệ Trẻ.
Sau chặng đường 30 năm kể từ khi ra đời vào năm 1996, Chương trình Vườn ươm Sáng tạo Khoa học và Công nghệ Trẻ đã và đang trở thành giải pháp cốt lõi nhằm phát huy lực lượng nghiên cứu trẻ. Sức hút bền bỉ của Vườn ươm được minh chứng bằng những con số ấn tượng: 2.144 hồ sơ đăng ký sơ tuyển, 515 đề tài được cấp vốn với tổng ngân sách đầu tư lên tới gần 42 tỷ VNĐ. Nguồn vốn mồi chiến lược từ ngân sác nhà nước này đã tạo điều kiện cho các tác giả trẻ tiếp cận phương pháp thực nghiệm hiện đại, thoát khỏi những nghiên cứu lý thuyết đơn thuần.
Hướng tới giai đoạn 2026 - 2030, chương trình đặt mục tiêu 100% chủ nhiệm nhiệm vụ trẻ được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng viết và công bố bài báo khoa học chuẩn quốc tế, với đích đến bắt buộc là các tạp chí uy tín thuộc phân hạng Q1, Q2 (Scopus / Web of Science). Các nghiên cứu sẽ bám sát 7 lĩnh vực trọng điểm giải quyết thách thức đô thị như: Chuyển đổi số & đô thị thông minh; Y tế & chăm sóc sức khỏe; Vận hành đô thị & thích ứng biến đổi khí hậu; Nông nghiệp đô thị & công nghệ cao....
Trao quyền cho người trẻ và nâng tầm cơ quan chủ trì
Theo đánh giá từ PGS, TS Bạch Long Giang (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), Chương trình Vườn ươm mang lại những giá trị nền tảng rất lớn đối với sự nghiệp của các nhà nghiên cứu trẻ. Nó tạo ra lộ trình phát triển rõ ràng: từ một ý tưởng khoa học sơ khai, nhà nghiên cứu được hỗ trợ thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và tạo bước đệm để tiến tới các dự án lớn cấp Bộ, cấp Quốc gia.
Đồng thời, các chủ nhiệm đề tài trẻ còn được cọ xát thực tế, hình thành dữ liệu và kết quả nghiên cứu ban đầu, từ đó định hình hướng nghiên cứu chuyên sâu. Ngoài ra, việc tham gia chương trình sẽ giúp các nhà nghiên cứu trẻ xây dựng được mạng lưới học thuật và hợp tác nghiên cứu, nâng cao năng lực viết và triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Việc sớm nắm vững thủ tục hành chính, quản lý dự toán kinh phí và nâng cao năng lực tổ chức nghiên cứu cũng giúp nhà khoa học trẻ thuận lợi hơn trên con đường nghiên cứu của mình.
Về phía cơ quan chủ trì (các trường đại học, viện nghiên cứu), sự tham gia của người trẻ giúp đơn vị tăng cường tiềm lực nghiên cứu khi mở rộng các hướng nghiên cứu liên ngành mới. Bên cạnh đó, tham gia vào chương trình Vườn ươm, các viện, trường cũng nâng cao năng lực quản lý khoa học, phát triển mạng hoạt động nghiên cứu tại đơn vị và mở rộng hợp tác nghiên cứu, không chỉ với tổ chức khoa học mà còn với các doanh nghiệp.
Việc phát triển nhân lực khoa học công nghệ trẻ là hạt nhân để kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, định vị TP Hồ Chí Minh trên bản đồ khoa học thế giới. Tuy nhiên, để khơi thông mạnh mẽ hơn nữa nguồn lực này trong giai đoạn 2026 - 2030, các chuyên gia kiến nghị cần hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng mở, đổi mới và thông thoáng hơn nhằm thu hút nhà khoa học trẻ tham gia. Đặc biệt, công tác nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ với các địa phương để có "đầu bài" cụ thể, ưu tiên các đề tài có tiềm năng lớn và khả năng ứng dụng thực tiễn cao, đưa công nghệ phục vụ trực tiếp cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Hiền Thảo