Gia đình chị Trần Thị Huế thuê trọ tại khu nhà ở công nhân ở Hà Nội suốt 8 năm qua. Dù luôn mong muốn có căn nhà ở xã hội, nhưng với tổng thu nhập khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng của hai vợ chồng, ước mơ ấy vẫn ngoài tầm với.
Dù đang thuê tại khu nhà ở công nhân, cuộc sống của gia đình chị vẫn gặp nhiều vất vả khi chất lượng dịch vụ chưa đảm bảo, gây không ít bất tiện trong sinh hoạt. Tuy vậy, với mức thu nhập của hai vợ chồng chỉ đủ trang trải và nuôi hai con đang tuổi ăn học, gia đình chị buộc phải chấp nhận. Chị chia sẻ, nếu có mô hình nhà ở xã hội xây dựng để cho thuê, chị hoàn toàn ủng hộ.
Ngoài khó khăn về tài chính, chị Huế cũng không có nhu cầu mua nhà bởi chị là người ngoại tỉnh, tính chất cư trú không ổn định, thường xuyên thay đổi vị trí việc làm, “nay đây mai đó” nên không mặn mà với việc mua nhà mà chỉ muốn thuê trọ.
Tương tự, anh Lê Mạnh Hưng, công nhân làm việc tại KCN Bắc Thăng Long (Hà Nội) cho biết, thu nhập của anh mỗi tháng 10 triệu đồng chỉ đủ sinh hoạt cho gia đình, lo việc học cho con cái. Nếu mua nhà thì kinh tế eo hẹp và quá sức của hai vợ chồng dù giá nhà đã được ưu đãi.
Trong khi đó, công việc của anh cũng dễ thay đổi, chỗ nào lương cao lại “nhảy việc”. Do đó, gia đình anh vẫn lựa chọn phương án thuê phòng trọ.
Phát triển nhà ở xã hội cho thuê sẽ giải được bài toán an cư của người dân.
“Nếu có nhà ở xã hội cho thuê thì điều kiện sống của công nhân như tôi sẽ tốt hơn. Những căn hộ nhỏ nhưng phù hợp với gia đình nhỏ 4 thành viên; mỗi thành viên sẽ có không gian riêng để sinh hoạt”, anh Hưng tâm sự.
Theo các chuyên gia, tại nhiều quốc gia phát triển, tiêu biểu như Đức, nhà ở cho thuê là loại hình chủ đạo, chiếm hơn 70%. Vì vậy, việc phát triển nhà ở xã hội theo hướng đẩy mạnh mô hình cho thuê, nâng tỷ trọng lên khoảng 30-40%, được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết bài toán nhà ở.
Ông Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, cần sớm phát triển thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, trong đó có cả nhà ở xã hội cho thuê. Việc thiếu sản phẩm nhà ở cho thuê đã làm gia tăng áp lực sở hữu nhà, gián tiếp đẩy nhu cầu và giá bất động sản lên cao, tạo điều kiện cho hoạt động đầu cơ phát triển.
Theo ông Đính, cần khẩn trương xây dựng thị trường nhà ở cho thuê, trước hết bằng việc thúc đẩy các dự án nhà ở công nhân với mức giá phù hợp, qua đó giảm áp lực sở hữu nhà ở và giúp thị trường bất động sản vận hành ổn định hơn.
Theo bà Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), tại Việt Nam đang tồn tại nhiều mô hình nhà ở khác nhau như mua bán, thuê mua và cho thuê. Luật Nhà ở năm 2023 đã mở ra không gian linh hoạt hơn trong việc phát triển và đa dạng hóa các hình thức tiếp cận nhà ở cho người dân.
Theo bà Hạnh, nếu phân khúc nhà ở cho thuê được phát triển bài bản, đây sẽ là hướng đi đúng đắn khi phục vụ trực tiếp nhu cầu ở thực của người dân, thay vì nhu cầu sở hữu tài sản.
Bên cạnh đó, nhà ở xã hội cho thuê còn giúp tiết kiệm nguồn lực đất đai. Nếu chính sách chỉ tập trung vào nhà ở xã hội để bán, với ngưỡng thu nhập hiện nay khoảng 20 triệu đồng/người/tháng và 40 triệu đồng/hộ gia đình/tháng, phần lớn người trẻ mới ra trường đều có thể thuộc diện được hỗ trợ, tạo áp lực lớn lên quỹ đất và ngân sách.
Theo bà Hạnh, nếu có chính sách đủ mạnh để khuyến khích phát triển nhà ở xã hội cho thuê, nền kinh tế cũng sẽ hưởng lợi theo hướng bền vững hơn. Doanh nghiệp có thể tạo ra dòng tiền ổn định dài hạn từ hoạt động cho thuê, đồng thời hình thành hệ sinh thái dịch vụ quản lý, vận hành và dịch vụ nhà ở.
Dù được đánh giá là mô hình nhà ở tốt, nhưng theo các chuyên gia, việc phát triển loại hình này vẫn còn tồn tại nhiều vướng mắc.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Nam, Tổng giám đốc G-Home cho biết, thực tế nhiều dự án nhà ở xã hội cho thuê hiện nay có mức giá không thực sự cạnh tranh so với các chung cư thương mại cũ.
Ví dụ tại dự án nhà ở xã hội NHS Trung Văn (phường Đại Mỗ), giá thuê lên tới 99.000 đồng/m²/tháng. Với căn hộ nhỏ nhất, mức thuê khoảng 7 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, chỉ cách đó không xa, chung cư thương mại C14 Bắc Hà có mức giá thuê tương đương, thậm chí với các căn hộ có nội thất đầy đủ, giá cũng chỉ cao hơn không đáng kể.
Theo ông Nam, khác với căn hộ bán đứt, các dự án cho thuê khiến doanh nghiệp chịu áp lực lớn về chi phí tài chính trong thời gian dài. Bên cạnh đó, tâm lý “bỏ tiền chẵn, thu tiền lẻ” cũng khiến nhiều chủ đầu tư không mặn mà với mô hình này.
Vì vậy, ông Nam cho rằng, với lợi thế về nguồn vốn và cơ chế chính sách, việc hình thành Quỹ Nhà ở Quốc gia có thể là giải pháp phù hợp để giải bài toán phát triển nhà ở xã hội cho thuê.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), cho rằng các dự án nhà ở xã hội chỉ để cho thuê rất khó thu hút đầu tư do tỷ suất lợi nhuận thấp và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Theo ông, với loại hình này, thời gian thu hồi vốn thường không dưới 20 năm, khiến nhiều doanh nghiệp e ngại tham gia.
Do đó, để thúc đẩy phân khúc này, vai trò hỗ trợ của Nhà nước thông qua các chính sách ưu đãi về vốn, thuế và đất đai là yếu tố then chốt.
Châu Anh