Tuy nhiên, đi cùng với sự quan tâm của xã hội là một thực tế, YHCT đang đứng trước nguy cơ bị “niềm tin hóa” nhiều hơn là được phát triển trên nền tảng khoa học và công nghệ.
Đây chính là điểm nghẽn lớn nếu muốn đưa lĩnh vực này trở thành một trong những trụ cột thực sự trong hệ thống y tế quốc gia.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều hình thức quảng cáo, dịch vụ khám, chữa bệnh không phép và thông tin y tế thiếu kiểm chứng dẫn đến không ít người bệnh vì tâm lý kỳ vọng đã đặt niềm tin tuyệt đối vào những phương pháp chưa được kiểm chứng, dẫn đến rủi ro về sức khỏe và thiệt hại kinh tế.
Điều này đặt ra một câu hỏi, YHCT đang được phát triển như một ngành khoa học hay đang bị cuốn vào vòng xoáy của niềm tin cảm tính? (vốn là hệ thống tri thức được hình thành qua hàng ngàn năm thực tiễn).
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, nếu chỉ dựa vào truyền miệng, kinh nghiệm cá nhân hoặc yếu tố “bí truyền”, thì không thể đáp ứng yêu cầu về an toàn, hiệu quả và minh bạch trong chăm sóc sức khỏe.
Và hệ quả không chỉ là rủi ro đối với người sử dụng, mà còn làm suy giảm niềm tin xã hội đối với YHCT chính thống, khi ranh giới giữa tri thức và thương mại bị xóa nhòa, giá trị khoa học dễ bị che lấp bởi những thông điệp mang tính thổi phồng, cảm tính.
Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, “thị trường niềm tin” có thể làm méo mó một lĩnh vực vốn mang tính nhân văn và khoa học sâu sắc; đồng thời, cản trở quá trình chuẩn hóa và hiện đại hóa YHCT.
Một nền y học muốn phát triển bền vững không thể tồn tại dựa trên niềm tin thuần túy.
Trong giai đoạn mới này buộc phải chuyển mạnh sang mô hình dựa trên khoa học, chứng cứ, đòi hỏi đồng thời nhiều giải pháp: Đẩy mạnh số hóa dữ liệu cây thuốc, quy trình điều trị; tăng cường nghiên cứu lâm sàng, thử nghiệm và kiểm chứng khoa học; ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến và kiểm nghiệm dược liệu; siết chặt quản lý hành nghề và hoạt động quảng cáo y dược.
Y học hiện đại có ưu thế về chẩn đoán chính xác, cấp cứu và kỹ thuật cao; trong khi YHCT có thế mạnh trong điều trị dài hạn, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Sự kết hợp giữa 2 hệ thống là bổ trợ lẫn nhau một cách khoa học và hiệu quả. Song song với đó, việc phát triển công nghiệp dược liệu theo chuỗi giá trị từ giống, vùng trồng đạt chuẩn, chế biến đến xây dựng thương hiệu quốc gia là yêu cầu tất yếu để nâng cao giá trị kinh tế và khoa học của ngành.
Không có hệ thống y học nào phát triển nếu thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, YHCT trong giai đoạn mới đòi hỏi đội ngũ bác sĩ, nhà nghiên cứu và chuyên gia được đào tạo bài bản, có khả năng tích hợp giữa tri thức truyền thống và khoa học hiện đại.
Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế, trong đó có việc nghiên cứu tích hợp các dịch vụ YHCT đủ điều kiện vào danh mục chi trả của bảo hiểm y tế. Đây không chỉ là giải pháp tài chính y tế, mà còn là công cụ quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân.
Phát triển YHCT trong giai đoạn mới không phải là phục dựng niềm tin, mà là một quá trình chuẩn hóa, khoa học hóa và thể chế hóa toàn diện.
Chỉ khi được kiểm chứng bằng khoa học, vận hành trong hệ sinh thái y tế hiện đại và được quản lý minh bạch, YHCT mới thực sự trở thành một nguồn lực quốc gia đúng nghĩa, đóng góp thiết thực cho sức khỏe Nhân dân và nâng cao vị thế y học Việt Nam trong khu vực và thế giới.
LÊ MINH DŨNG