'Phí rủi ro' tại eo Hormuz đang định hình lại kinh tế toàn cầu

2 giờ trướcBài gốc

Eo Hormuz - tuyến hàng hải đắt đỏ, rủi ro bậc nhất hành tinh

Trong nhiều năm, eo biển Hormuz được xem là tuyến vận chuyển năng lượng sống còn của thế giới, với giả định rằng nó sẽ không bao giờ bị đóng hoàn toàn. Niềm tin này đang bị thử thách, khi thị trường liên tục dao động giữa leo thang và hạ nhiệt căng thẳng.

Hormuz trở thành tuyến hàng hải đắt đỏ bậc nhất khi phí rủi ro tăng vọt. Ảnh: AP

Rủi ro địa chính trị giờ đây không còn là yếu tố dự báo, mà đã phản ánh trực tiếp vào chi phí. Trạng thái cân bằng mong manh tại Trung Đông suy yếu, buộc thị trường chấp nhận một mức “phí rủi ro” cao hơn.

Hormuz hiện trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu và một lượng lớn LNG. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, tuyến đường này đã trở thành một trong những hành lang hàng hải đắt đỏ nhất thế giới, khi phí rủi ro tăng tới 200–300%.

Giá dầu Brent có lúc vượt 119 đô la Mỹ/thùng trước khi lùi về quanh 110 đô la Mỹ. Mức giá này không chỉ phản ánh cung - cầu, mà còn bao gồm phần chi phí rủi ro, liên tục điều chỉnh theo diễn biến địa chính trị.

Tác động rõ nhất nằm ở bảo hiểm và vận tải. Chỉ trong vài tuần, phí bảo hiểm cho một siêu tàu chở dầu tăng từ khoảng 40.000 đô la Mỹ lên 1,3 triệu đô la Mỹ mỗi chuyến. Tỷ lệ bảo hiểm cũng tăng từ 0,02-0,05% lên 0,5-1% giá trị tàu.

Nguyên nhân là rủi ro an ninh leo thang. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh ghi nhận ít nhất 21 sự cố tại Vịnh Ba Tư, Hormuz và Vịnh Oman tính đến giữa tháng 3, trong đó có 16 vụ tấn công vào tàu chở dầu và tàu hàng. Khu vực này hiện được xếp vào nhóm rủi ro cao nhất.

Hệ quả là chi phí bị đẩy vào giá cước, lan sang chuỗi logistics và cuối cùng là giá hàng hóa tiêu dùng, biến cú sốc địa chính trị thành “lạm phát nhập khẩu” trên quy mô toàn cầu.

Theo nhiều chuyên gia, ngay cả khi các quốc gia xả dầu từ kho dự trữ chiến lược để hạ nhiệt thị trường, đây cũng chỉ là giải pháp tạm thời. Khi dòng chảy qua Hormuz bị gián đoạn, nguồn cung vật lý khó có thể được thay thế hoàn toàn, khiến áp lực giá có nguy cơ kéo dài.

Cú sốc năng lượng lan sang tiền tệ, thương mại và AI

Tác động của Hormuz không dừng ở năng lượng mà lan sang chính sách vĩ mô. Giá năng lượng cao buộc các ngân hàng trung ương phải thay đổi quỹ đạo.

Tại cuộc họp tuần trước, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vẫn giữ nguyên lãi suất ở mức 3,5-3,75% và phát tín hiệu thận trọng với lộ trình nới lỏng. Quyết định này phản ánh thế “tiến thoái lưỡng nan”, khi kinh tế vẫn tăng trưởng nhưng áp lực lạm phát có dấu hiệu gia tăng.

Xu hướng “giữ thế phòng thủ” cũng lan sang các ngân hàng trung ương lớn khác, khi dư địa nới lỏng ngày càng thu hẹp. Chi phí vốn vì thế tiếp tục neo cao, khiến doanh nghiệp thận trọng hơn với đầu tư, trong khi người tiêu dùng chịu áp lực từ cả lãi suất lẫn giá cả.

Hàng người xếp dài tại một trạm xăng ở thủ đô Manila, Philippines. Ảnh: Asia Nikkei

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dự báo, tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu chỉ khoảng 1,9% trong năm 2026 và có thể giảm thêm nếu giá năng lượng tiếp tục cao. Các ngành sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, phân bón, vận tải và sản xuất công nghiệp sẽ chịu tác động mạnh nhất.

Đáng chú ý, cú sốc năng lượng còn ảnh hưởng đến trí tuệ nhân tạo (AI), một động lực tăng trưởng mới. AI đòi hỏi lượng điện rất lớn để vận hành các trung tâm dữ liệu, nên chi phí năng lượng tăng sẽ trực tiếp làm giảm hiệu quả đầu tư.

Theo kinh tế trưởng Robert Staiger, trong 3 quí đầu năm 2025, khoảng 70% tăng trưởng đầu tư tại Bắc Mỹ đến từ các lĩnh vực liên quan đến AI. Nếu năng lượng tiếp tục đắt đỏ, dòng vốn vào lĩnh vực này có thể chững lại.

Nói cách khác, một điểm nghẽn địa lý như Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến dầu khí, mà còn tác động đến cả “hạ tầng số” của nền kinh tế tương lai.

Dù vậy, các tín hiệu ngoại giao, như những động thái gần đây của Tổng thống Donald Trump liên quan tới Iran, cho thấy thị trường vẫn có thể hạ nhiệt nhanh, dù rủi ro nền tảng chưa biến mất.

Một thế giới không còn cửa ngõ an toàn

Diễn biến hiện nay buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Ả Rập Xê Út tăng cường xuất khẩu qua đường ống Đông - Tây, UAE chuyển hướng sang các cảng ngoài Hormuz. Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ giúp giảm tải, khó thay thế hoàn toàn vai trò của tuyến vận chuyển này.

Rủi ro tại Hormuz buộc chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn. Ảnh: TL

Một số quốc gia gần như không có lựa chọn. Qatar, nhà xuất khẩu LNG hàng đầu, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Hormuz. Nếu dòng chảy LNG bị gián đoạn, nguy cơ xảy ra cú sốc giá mới tại châu Âu và châu Á là rất lớn, thậm chí có thể vượt giai đoạn năm 2022.

Niềm tin của giới vận tải và bảo hiểm cũng bị bào mòn. Ngay cả khi lưu thông được khôi phục, chi phí vận tải nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao do rủi ro an ninh còn tồn tại. Bài học từ Biển Đỏ cho thấy thương mại toàn cầu có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để ổn định lại.

Rủi ro cũng đang mở rộng từ vận chuyển sang sản xuất, khi các cơ sở năng lượng như mỏ dầu, nhà máy lọc dầu hay cơ sở LNG trở thành mục tiêu, làm gia tăng bất định trên thị trường.

Hệ quả lan rộng ra toàn cầu. Giá xăng dầu tăng tại nhiều quốc gia, buộc một số nước phải sử dụng dự trữ chiến lược hoặc áp dụng biện pháp tiết kiệm năng lượng. Các nền kinh tế nhập khẩu, đặc biệt ở châu Á, chịu áp lực lớn hơn khi đồng nội tệ mất giá và chi phí nhập khẩu tăng.

Những diễn biến này cho thấy một thay đổi mang tính cấu trúc: rủi ro địa chính trị đang trở thành biến số trung tâm của thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, biến số này ngày càng khó dự báo, khi liên tục dao động giữa leo thang và hạ nhiệt.

Theo Reuters, The Washington Post, AP

Bình Dương

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/phi-rui-ro-tai-eo-hormuz-dang-dinh-hinh-lai-kinh-te-toan-cau/