Phía sau những kỳ thi tốt nghiệp THPT căng thẳng nhất châu Á

6 giờ trướcBài gốc

Sự cạnh tranh gay gắt để giành suất vào các trường đại học hàng đầu khiến không ít học sinh phải đối mặt với áp lực tâm lý lớn. Ảnh: China Daily

Những ngày này, hơn 1,2 triệu học sinh Việt Nam đang bước vào giai đoạn nước rút trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Cùng thời điểm, tại Trung Quốc, gần 14 triệu thí sinh cũng chuẩn bị bước vào kỳ thi Gaokao - kỳ thi đại học được xem là một trong những cuộc sát hạch khắc nghiệt nhất thế giới.

Dù cách thức tổ chức khác nhau, các kỳ thi đại học tại châu Á đều phản ánh một điểm chung: áp lực rất lớn đặt lên vai người trẻ trong cuộc cạnh tranh giành cơ hội học tập và thăng tiến xã hội.

Trung Quốc: Khi một kỳ thi trở thành sự kiện quốc gia

Nếu xét về quy mô và mức độ cạnh tranh, Gaokao của Trung Quốc thường được xem là hình mẫu điển hình của các kỳ thi “một lần quyết định tương lai”. Năm 2025, hơn 13,5 triệu học sinh tham dự kỳ thi này. Kết quả Gaokao vẫn là tiêu chí quyết định đối với phần lớn cơ hội vào đại học của học sinh Trung Quốc.

Học sinh Trung Quốc đang ôn tập cho kỳ thi gaokao, với khẩu hiệu "Đã đến lúc chiến đấu" ở trên áo. Ảnh: Reuters

Đối với nhiều em, áp lực của Gaokao không chỉ diễn ra trong vài ngày thi mà là kết quả của nhiều năm chuẩn bị liên tục. Ngay từ bậc trung học phổ thông, nhiều em phải duy trì lịch học dày đặc từ sáng sớm đến tối muộn, xen kẽ giữa các giờ học chính khóa, tự học và các lớp luyện thi.

Sự cạnh tranh gay gắt để giành suất vào các trường đại học hàng đầu khiến không ít học sinh phải đối mặt với áp lực tâm lý lớn, trong khi gia đình cũng đặt nhiều kỳ vọng vào kết quả của kỳ thi được xem là cơ hội quan trọng để thay đổi tương lai.

Những ngày diễn ra gaokao luôn được đặt dưới chế độ bảo đảm an ninh và giám sát đặc biệt. Áp lực lớn đến mức nhiều địa phương phải triển khai các biện pháp đặc biệt như hạn chế tiếng ồn quanh điểm thi, điều tiết giao thông và tăng cường hỗ trợ thí sinh.

Hàn Quốc: Khi cả đất nước phục vụ một kỳ thi

Nếu Gaokao là biểu tượng của quy mô và áp lực, thì Suneung - kỳ thi tuyển sinh đại học của Hàn Quốc - lại nổi tiếng bởi mức độ ảnh hưởng tới đời sống xã hội.

Trong ngày thi, giờ làm việc của nhiều cơ quan được điều chỉnh để giảm ùn tắc giao thông. Cảnh sát sẵn sàng đưa đón những thí sinh có nguy cơ đến muộn. Thậm chí trong phần thi nghe tiếng Anh, hoạt động cất và hạ cánh của máy bay tại nhiều sân bay được tạm dừng để tránh tiếng ồn ảnh hưởng tới thí sinh.

Trong xã hội Hàn Quốc, thành tích học tập từ lâu được gắn chặt với cơ hội nghề nghiệp và địa vị xã hội. Ảnh: Korea Times

Theo truyền thông Hàn Quốc, hơn 550.000 thí sinh đã tham dự Suneung năm 2025, mức cao nhất trong vòng 7 năm. Bài thi kéo dài hơn 9 giờ đồng hồ và được xem là yếu tố có ảnh hưởng lớn tới cơ hội vào các trường đại học hàng đầu của đất nước.

Trong xã hội Hàn Quốc, thành tích học tập từ lâu được gắn chặt với cơ hội nghề nghiệp và địa vị xã hội. Vì vậy, không ít học sinh dành nhiều năm theo học tại các trung tâm luyện thi tư nhân trước khi bước vào kỳ sát hạch quan trọng này.

Nhật Bản và “địa ngục thi cử”

Nhật Bản từng nổi tiếng với khái niệm “shiken jigoku” hay “địa ngục thi cử” - thuật ngữ dùng để mô tả áp lực kéo dài mà học sinh phải trải qua để vào được các trường đại học danh tiếng.

Hiện nay, Nhật Bản đã cải cách hệ thống tuyển sinh theo hướng giảm phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Tuy nhiên, kỳ thi Common Test for University Admissions vẫn đóng vai trò quan trọng đối với hàng trăm nghìn học sinh mỗi năm.

Nhiều chuyên gia giáo dục Nhật Bản cho rằng áp lực không chỉ đến từ kỳ thi mà còn từ quan niệm xã hội về giá trị của các trường đại học danh tiếng. Điều này khiến cuộc cạnh tranh bắt đầu từ rất sớm và kéo dài trong nhiều năm học.

Mặt trái của áp lực thành tích

Không phải ngẫu nhiên mà vấn đề sức khỏe tinh thần học đường ngày càng được quan tâm tại nhiều quốc gia châu Á.

Việc đặt quá nhiều áp lực lên một kỳ thi duy nhất có thể làm gia tăng căng thẳng và giảm động lực học tập của học sinh. Ảnh: Shutterstock

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), thành công học tập không chỉ phụ thuộc vào kiến thức mà còn liên quan chặt chẽ tới các yếu tố cảm xúc, sức khỏe tinh thần và sự hài lòng của học sinh đối với cuộc sống học đường. OECD cũng cảnh báo rằng việc đánh giá quá mức hoặc đặt áp lực thi cử quá nặng có thể làm gia tăng lo âu, ảnh hưởng tiêu cực tới sự tự tin và kết quả học tập của học sinh.

Một nghiên cứu của OECD về tác động của các kỳ thi chuẩn hóa cho thấy việc kiểm tra quá thường xuyên hoặc đặt quá nhiều hệ quả lên một kỳ thi duy nhất có thể làm gia tăng căng thẳng và giảm động lực học tập.

Thực tế này đang thúc đẩy nhiều hệ thống giáo dục tìm cách cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm tính cạnh tranh và mục tiêu phát triển toàn diện người học.

Việt Nam đang ở đâu?

So với Trung Quốc hay Hàn Quốc, áp lực của kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Việt Nam đã phần nào giảm bớt nhờ sự đa dạng hóa phương thức tuyển sinh trong những năm gần đây.

Các thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Ảnh: Xuân Quý

Nhiều trường đại học sử dụng đồng thời kết quả thi THPT, đánh giá năng lực, xét học bạ hoặc chứng chỉ quốc tế. Điều này giúp học sinh có nhiều cơ hội hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi duy nhất.

Tuy nhiên, mùa thi vẫn là thời điểm thu hút sự chú ý đặc biệt của toàn xã hội. Điều đó phản ánh niềm tin phổ biến rằng giáo dục tiếp tục là con đường quan trọng nhất để người trẻ cải thiện cơ hội phát triển bản thân.

Từ Hà Nội đến Bắc Kinh, từ Tokyo đến Seoul, các kỳ thi đại học có thể khác nhau về hình thức, nhưng đều cho thấy một thực tế: trong nhiều xã hội châu Á, giáo dục vẫn được xem là chiếc chìa khóa mở ra những cơ hội lớn nhất.

Thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách không phải là loại bỏ cạnh tranh, mà là tìm ra sự cân bằng giữa đánh giá năng lực, bảo đảm công bằng và giảm bớt những áp lực không cần thiết cho người trẻ trong hành trình trưởng thành.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/phia-sau-nhung-ky-thi-tot-nghiep-thpt-cang-thang-nhat-chau-a-10419274.html