Sáng 28-5, phát biểu tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh cải cách thể chế và thủ tục hành chính phải trở thành “khâu đột phá của đột phá”, nhằm giải phóng nguồn lực, giảm phiền hà và tiết kiệm chi phí cho người dân, doanh nghiệp.
Giảm hơn 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính
Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, nhiệm kỳ 2021-2026 ghi dấu nhiều bước chuyển mạnh trong cải cách tổ chức bộ máy, đổi mới quản trị quốc gia và quản trị địa phương.
Trong bối cảnh nhiều khó khăn chưa có tiền lệ, Quốc hội, Chính phủ và HĐND các cấp đã phối hợp ngày càng chặt chẽ hơn trong tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Bước sang nhiệm kỳ 2026-2031, mục tiêu tăng trưởng hai con số cùng yêu cầu xây dựng nền quản trị hiện đại đặt ra áp lực rất lớn đối với bộ máy hành chính và chính quyền địa phương.
Phó Thủ tướng cho rằng muốn đạt mục tiêu này thì cải cách thể chế và cải cách thủ tục hành chính phải được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa. “Nếu không cải cách mạnh thể chế và thủ tục hành chính thì không thể giải phóng nguồn lực, không thể nâng cao năng lực cạnh tranh và càng không thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số” - bà Trà nhấn mạnh.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại hội nghị. Ảnh: QH
Theo bà, nhiều “điểm nghẽn của điểm nghẽn” hiện nay không nằm ở thiếu nguồn lực mà nằm ở thể chế chồng chéo, thủ tục rườm rà, quy trình trung gian kéo dài và tâm lý né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Từ thực tiễn triển khai trong thời gian ngắn vừa qua, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết chuyên đề về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Kết quả, đã bãi bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cắt giảm 697 thủ tục hành chính và 1.754 điều kiện kinh doanh, đồng thời đơn giản hóa thêm 704 thủ tục hành chính khác.
Đáng chú ý, Chính phủ đã phân cấp cho địa phương 321 thủ tục hành chính, giúp rút ngắn quy trình xử lý, tăng tính chủ động cho cơ sở.
Theo Phó Thủ tướng, các giải pháp này giúp giảm 53% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và giảm 55% chi phí tuân thủ, tương ứng khoảng 23.000 tỉ đồng mỗi năm cho người dân và doanh nghiệp. “Đây là một con số rất ấn tượng và thực chất, diễn ra trong bối cảnh không hề đơn giản, hết sức khó khăn nhưng Chính phủ quyết tâm và đã thực hiện được” - bà Trà nói.
Chuyển mạnh từ “xin - cho” sang “công khai - phục vụ”
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết điểm quan trọng của đợt cải cách lần này không chỉ là cắt giảm các thủ tục đơn lẻ, mà là tái thiết kế toàn bộ quy trình giải quyết công việc theo hướng số hóa, liên thông, minh bạch và phi địa giới hành chính.
Tinh thần xuyên suốt là giảm tối đa chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ cơ chế “xin - cho” sang “công khai - minh bạch - phục vụ”.
Bà Trà đề nghị HĐND các cấp đồng hành cùng chính quyền địa phương trong rà soát thể chế thuộc thẩm quyền, tháo gỡ rào cản và giám sát thực chất việc cải cách thủ tục hành chính.
Theo bà, điều cần giám sát hiện nay không chỉ là hồ sơ được giải quyết nhanh hay chậm, mà là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phát triển và phục vụ hay chưa; có thực sự giảm phiền hà, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp hay không. “Đó mới là thước đo thực chất của cải cách hành chính trong giai đoạn mới” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Chính quyền địa phương phải kiến tạo phát triển
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cũng đề cập yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân.
Theo bà, điểm cốt lõi của quản trị hiện đại không phải là quản lý nhiều hơn mà là tạo môi trường phát triển tốt hơn, huy động người dân và doanh nghiệp cùng tham gia phát triển kinh tế - xã hội.
Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương; đồng thời giao thêm nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị để địa phương chủ động hơn trong điều hành.
“Tinh thần cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là tinh gọn bộ máy mà là tái cấu trúc phương thức vận hành nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn, hiệu quả hơn” - bà Trà nói.
Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương và HĐND các cấp. Theo bà, khoảng cách giữa các địa phương trong giai đoạn tới không còn nằm ở điều kiện tự nhiên hay nguồn lực truyền thống mà nằm ở năng lực quản trị và mức độ chuyển đổi số.
Hoạt động của HĐND cần chuyển từ giám sát bằng báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực, từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Phó Thủ tướng cũng đề nghị nâng cao chất lượng giám sát việc sử dụng nguồn lực công, đầu tư công, đất đai, quy hoạch, chuyển đổi số và các dự án trọng điểm, tăng năng lực cảnh báo sớm, phát hiện sớm và xử lý sớm các rủi ro phát triển ngay từ cơ sở.
TRỌNG PHÚ