Phố xưa Thu Xà vào mùa nhộn nhịp với những nghề trăm năm

3 giờ trướcBài gốc

Mỗi dịp tết đến, làng nghề Thu Xà lại bước vào mùa sản xuất nhộn nhịp nhất trong năm.

Không khí tất bật của các nghề truyền thống làm nổi bật rõ nét sự giao thoa văn hóa Việt – Hoa đã hình thành và tồn tại suốt hàng trăm năm.

Clip: Hai chị em Thái Tuyết Dung và Thái Tuyết Thu giữ gìn nghề bánh in. Thực hiện: NGUYỄN TRANG

Ba đời làm bánh in

Chị em bà Thái Tuyết Dung (57 tuổi) và Thái Tuyết Thu (63 tuổi, thôn Thu Xà) là người Việt gốc Hoa. Gia đình họ có ba đời gắn bó với nghề làm bánh in truyền thống.

Gia đình bà Thái Tuyết Dung có ba đời giữ gìn nghề truyền thống. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Những ngày này, khi còn khoảng 1 tháng nữa là đến Tết Nguyên đán, căn bếp của hai chị em bà Dung, mùi bánh in tỏa hương của nếp, phảng phất vị ngọt.

Dù trải qua bao đời, sửa sang đôi lần nhưng căn bếp của họ vẫn giữ nguyên không gian để hoạt động, lưu giữ nghề truyền thống.

Bà Dung cho biết: “Thu Xà vốn nổi tiếng với nhiều nghề truyền thống. Từ đời ông cố, gia đình đã làm kẹo gương, loại kẹo nức tiếng của phố xưa Thu Xà. Về sau, bà nội tiếp tục phát triển thêm nghề làm bánh in và đến nay, chị em chúng tôi nối nghiệp, giữ nghề".

Những chiếc bánh in gợi hương vị Tết cổ truyền. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Theo mô tả năm 1887 của Công sứ Bình Định Charles Lemire, khi đi ngang qua phố Thu Xà, người bản địa gọi Thu Xà, còn người Hoa thì gọi là phố Tân An, được cấu thành từ hai tuyến đường vuông góc nhau, nhà cửa xây bằng gạch ngói và một số có lầu.

Dọc theo khu phố Tàu này có một lượng lớn thuyền mành neo đậu và dân số khoảng 200 người đến từ bốn bang là Triều Châu, Quảng Đông, Phước Kiến và Hải Nam.

Nguyên liệu làm bánh in gồm bột nếp, đường và nhân mè. Đường cát được nấu chảy, đánh cho quánh dẻo rồi trộn đều với bột nếp.

Bà Dung dùng khuôn in thủ công khắc chữ, nhỏ gọn. Khi làm bánh, bà cho một lớp bột vào khuôn, đặt nhân mè ở giữa rồi phủ thêm lớp bột nếp, sau đó ép tay tạo hình.

Nhờ hoàn toàn làm thủ công, từng chiếc bánh in chặt, tròn đều, đẹp mắt và vẫn giữ trọn hương vị đặc trưng của bột nếp.

Công đoạn làm mịn bột. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Khuôn in. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Bánh in được làm thủ công từng cái nên số lượng không nhiều, trung bình một ngày làm được khoảng hơn 1.000 cái.

Việc làm bánh thường diễn ra buổi sáng, buổi chiều sẽ dành cho việc sấy bánh và đóng gói.

Một chiếc bánh in được làm thủ công. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Trong lúc bà Dung in từng chiếc bánh, bà Thu đảm nhận công đoạn làm khô bánh.

Theo đó, bà nhóm bếp than cho đỏ hồng rồi đặt vào một chiếc thau sắt lớn, sau đó phủ lên một lớp tro mỏng để hãm lửa, giữ lại độ ấm vừa đủ.

Tiếp đến, mang thau than này đặt bên trong một thùng sắt lớn, phía trên kê một chiếc nia tre, nơi những chiếc bánh in tròn nhỏ được xếp ngay ngắn.

Bà Thái Tuyết Dung đưa bánh in đi sấy bằng tro than. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Lửa than trong căn bếp của hai chị em. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Bà Thái Tuyết Thu kiểm tra nhiệt độ trong quá trình sấy bánh. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Ảnh: NGUYỄN TRANG

Bà Thu cho biết: “Nhờ vào hơi ấm của than, bánh khô dần, se tự nhiên, giữ được độ chặt, mùi thơm của bột nếp và vị béo của mè”.

Trải qua thời gian, cộng đồng người Hoa vẫn ở lại làng Thu Xà, gắn bó với vùng đất này, tiếp tục gìn giữ và phát triển các nghề truyền thống, hòa quyện cùng đời sống và văn hóa của người dân bản địa.

Hơn 30 năm giữ nghề làm nhang

Clip: Nghề làm nhang ở Thu Xà có lịch sử lâu đời. Đến nay, gia đình ông Dữ vẫn giữ gìn nghề truyền thống này. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Bao đời nay, nén nhang không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt. trên bàn thờ bàn thờ Phật, ông bà tổ tiên, thần Tài, ông Địa cũng luôn có cây nhang.

Ông Ngô Dữ giữ gìn nghề làm nhang truyền thống của gia đình. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Thời điểm này, không khí ở làng nhang Thu Xà thật rộn rã. Đây là giai đoạn cao điểm chuẩn bị nhang cho dịp tết đến.

Gia đình ông Ngô Dữ (63 tuổi, thôn Thu Xà, xã Tư Nghĩa) giữ nghề làm nhang truyền thống đã hơn 30 năm.

Phơi nhang trong nắng mai. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Ông Dữ cho biết: “Nghề làm nhang trải qua thăng trầm, dù thu nhập không nhiều nhưng gia đình tôi cố gắng giữ nghề truyền thống. Từ tháng Chạp, mỗi ngày chúng tôi làm từ sáng đến khuya, huy động thêm người thân quen cùng làm để kịp giao cho khách”.

Ngày nay, người dân Thu Xà ứng dụng máy móc làm nhang nhanh và đẹp. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Trải qua trăm năm, người dân vẫn giữ gìn nghề truyền thống. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Theo sách Đại Nam nhất thống chí, Thu Xà là nơi buôn bán hưng thịnh, qua nhiều thế kỷ, cộng đồng Việt - Hoa đã làm nên một thương cảng lớn.

Thu Xà tập kết nhiều loại hàng buôn, trong đó quế, cau, trầm, kỳ, sa nhân, mật ong.

Cũng từ đây, người dân đã mở mang rất nhiều ngành nghề như làm đường mía, chiếu cói, kẹo gương, nhang quế…

Bà Đặng Thị Sổ (54 tuổi, làng Thu Xà) kể: “Ngày xưa, để làm nhang, mỗi nhà đều tự làm tất cả các khâu. Ở nhà mình, tôi đi gom mạt cưa, hái lá gòn, lên vùng Trà Bồng mua quế, rồi cả nhà cùng vót chông nhang, se nhang thủ công đến khi ra thành phẩm rồi tìm nơi bán”.

Bà Sổ đang phơi nhang. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Những cây nhang đạt chuẩn được đem đi phơi nắng, bà Sổ cho biết, phơi nhang nhìn thì dễ nhưng cũng rất vất vả vì phải thường xuyên theo dõi, quan sát.

Nếu trời mưa mà không thu kịp, bột nhang bị rã, mẻ nhang đó coi như bỏ đi.

Còn nếu nắng không to, không đủ khô thì màu của nhang cũng sẽ thiếu ánh đỏ, nhìn nhợt nhạt...

Nhang được đóng gói và xuất bán. Ảnh: NGUYỄN TRANG

Theo những người làm nhang nơi đây, hiện nay, nghề này chủ yếu do người lớn tuổi duy trì. Mỗi ngày làm nhang chỉ kiếm thêm khoảng 100.000–150.000 đồng.

Gia đình ông Dữ suốt cả tháng tết chỉ bán 10 bao nhang (loại 50kg) đã được xem là nhiều trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt, đầu ra khó khăn.

Tết, không chỉ là câu chuyện mưu sinh ở Thu Xà, mỗi một ngành nghề truyền thống nơi đây còn là kết tinh của sự giao thoa văn hóa, hun đúc từ lịch sử thương cảng sầm uất một thời.

NGUYỄN TRANG

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/pho-xua-thu-xa-vao-mua-nhon-nhip-voi-nhung-nghe-tram-nam-post833912.html