Phòng ngừa từ sớm: Cơ hội giảm mạnh gánh nặng ung thư

4 giờ trướcBài gốc

1. Ung thư: Gánh nặng lớn nhưng có thể can thiệp từ sớm

Nội dung

1. Ung thư: Gánh nặng lớn nhưng có thể can thiệp từ sớm

2. 37% ca ung thư mới có liên quan đến các yếu tố có thể phòng ngừa

3. Thuốc lá vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư có thể phòng ngừa

4. Gánh nặng ung thư phân bố không đồng đều

5. Phòng ngừa: Cơ hội lớn để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu

Trên toàn cầu, ung thư vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và bệnh tật. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp ung thư đều không thể tránh khỏi.

Theo một phân tích toàn cầu mới do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Cơ quan nghiên cứu Ung thư quốc tế (IARC) thực hiện, có tới gần 4 trong 10 trường hợp ung thư có thể được ngăn ngừa nếu kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ đã được xác định.

Nghiên cứu được công bố trước Ngày Ung thư thế giới (4/2) đã xem xét một cách toàn diện 30 nguyên nhân gây ung thư có thể phòng ngừa, bao gồm các yếu tố hành vi, môi trường, nghề nghiệp và lần đầu tiên là các bệnh nhiễm trùng liên quan đến ung thư. Kết quả cho thấy tiềm năng rất lớn của các chiến lược phòng ngừa trong việc giảm gánh nặng ung thư toàn cầu.

2. 37% ca ung thư mới có liên quan đến các yếu tố có thể phòng ngừa

Dựa trên dữ liệu từ 185 quốc gia và 36 loại ung thư khác nhau, phân tích ước tính trong năm 2022, khoảng 37% tổng số ca ung thư mới – tương đương 7,1 triệu ca – có liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa.

Các yếu tố này bao gồm hút thuốc lá, tiêu thụ rượu, chỉ số khối cơ thể cao, thiếu vận động thể chất, ô nhiễm không khí, bức xạ tia cực tím, cũng như chín loại nhiễm trùng đã được xác định là có khả năng gây ung thư. Việc tổng hợp đồng thời các yếu tố nguy cơ này cho phép đánh giá đầy đủ hơn mức độ tác động của phòng ngừa đối với tỷ lệ mắc ung thư trên toàn thế giới.

Theo các tác giả, những phát hiện này nhấn mạnh rằng ung thư không chỉ là hệ quả của yếu tố di truyền hay may rủi, mà trong nhiều trường hợp có mối liên hệ chặt chẽ với các phơi nhiễm có thể kiểm soát được.

Thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi.

3. Thuốc lá vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư có thể phòng ngừa

Trong số các yếu tố nguy cơ được phân tích, thuốc lá tiếp tục là nguyên nhân có thể phòng ngừa hàng đầu gây ung thư trên toàn cầu. Hút thuốc được ước tính chiếm khoảng 15% tổng số ca ung thư mới trên thế giới.

Đứng thứ hai là các bệnh nhiễm trùng liên quan đến ung thư, chiếm khoảng 10% tổng số ca ung thư mới, tiếp theo là tiêu thụ rượu, chiếm khoảng 3%. Những con số này phản ánh vai trò đáng kể của các yếu tố hành vi và bệnh truyền nhiễm trong gánh nặng ung thư toàn cầu hiện nay. Việc xác định rõ mức độ đóng góp của từng yếu tố nguy cơ giúp các quốc gia có cơ sở khoa học để xây dựng và ưu tiên các chính sách phòng ngừa phù hợp với bối cảnh trong nước.

Phân tích cũng cho thấy, chỉ ba loại ung thư – ung thư phổi, ung thư dạ dày và ung thư cổ tử cung – đã chiếm gần một nửa tổng số các ca ung thư có thể phòng ngừa ở cả nam và nữ trên toàn cầu.

Ung thư phổi chủ yếu liên quan đến hút thuốc lá và ô nhiễm không khí. Ung thư dạ dày phần lớn có liên quan đến nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Trong khi đó, ung thư cổ tử cung chủ yếu do virus gây u nhú ở người (HPV) gây ra.

Những kết quả này cho thấy, việc kiểm soát hiệu quả một số yếu tố nguy cơ then chốt có thể mang lại tác động đáng kể trong việc giảm số ca mắc các loại ung thư phổ biến nhất.

Nhiễm HPV là nguyên nhân chủ yếu gây ung thư cổ tử cung.

4. Gánh nặng ung thư phân bố không đồng đều

Sự khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ

Gánh nặng ung thư có thể phòng ngừa không phân bố đồng đều giữa các giới. Theo phân tích, tỷ lệ ung thư mới có thể phòng ngừa ở nam giới cao hơn đáng kể so với nữ giới, lần lượt là 45% và 30%.

Ở nam giới, hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ chiếm tỷ lệ lớn nhất, liên quan đến khoảng 23% tổng số ca ung thư mới; tiếp theo là nhiễm trùng (9%) và tiêu thụ rượu (4%).

Ngược lại, ở nữ giới trên toàn cầu, nhiễm trùng là yếu tố nguy cơ hàng đầu, chiếm khoảng 11% tổng số ca ung thư mới, tiếp theo là hút thuốc lá (6%) và chỉ số khối cơ thể cao (3%). Những khác biệt này phản ánh sự khác nhau về mô hình phơi nhiễm với các yếu tố nguy cơ giữa nam và nữ.

Chênh lệch lớn giữa các khu vực trên thế giới

Tỷ lệ ung thư có thể phòng ngừa cũng khác nhau đáng kể giữa các khu vực địa lý. Ở phụ nữ, tỷ lệ này dao động từ 24% tại Bắc Phi và Tây Á đến 38% tại khu vực châu Phi cận Sahara. Ở nam giới, tỷ lệ cao nhất được ghi nhận ở Đông Á, lên tới 57%, trong khi thấp nhất là ở khu vực Mỹ Latinh và Caribe, với khoảng 28%.

Theo các tác giả, những khác biệt này phản ánh sự đa dạng trong mức độ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ về hành vi, môi trường, nghề nghiệp và bệnh truyền nhiễm, cũng như sự khác biệt về mức độ phát triển kinh tế – xã hội, chính sách phòng ngừa quốc gia và năng lực của hệ thống y tế.

Ô nhiễm không khí là một yếu tố hàng đầu gây ung thư trên toàn cầu.

5. Phòng ngừa: Cơ hội lớn để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu

Theo Tiến sĩ André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO và là đồng tác giả nghiên cứu, đây là phân tích toàn cầu đầu tiên cho thấy một cách rõ ràng nguy cơ ung thư bắt nguồn từ những nguyên nhân có thể phòng ngừa được. Việc xem xét các mô hình nguy cơ trên nhiều quốc gia và nhóm dân cư khác nhau cho phép cung cấp thông tin cụ thể hơn nhằm hỗ trợ các nỗ lực phòng ngừa ung thư.

Tiến sĩ Isabelle Soerjomataram, Phó Trưởng đơn vị Giám sát Ung thư của IARC và là tác giả chính của nghiên cứu, cũng nhấn mạnh rằng việc kết hợp các nguyên nhân gây ung thư do nhiễm trùng với các yếu tố nguy cơ hành vi, môi trường và nghề nghiệp đã tạo nên một bức tranh toàn diện chưa từng có về ung thư có thể phòng ngừa trên phạm vi toàn cầu.

Những phát hiện này cho thấy phòng ngừa là một trong những cơ hội mạnh mẽ nhất để giảm tỷ lệ mắc ung thư, giảm chi phí chăm sóc sức khỏe dài hạn và cải thiện sức khỏe cũng như phúc lợi của cộng đồng trên toàn thế giới.

Thủy An

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/phong-ngua-tu-som-co-hoi-giam-manh-ganh-nang-ung-thu-169260204182022971.htm