Phú Thọ: Bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc Mường theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị

3 giờ trướcBài gốc

Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường

Giá trị đặc sắc của văn hóa Mường trong kho tàng văn hóa dân tộc

Dân tộc Mường là một trong những cộng đồng cư dân có lịch sử lâu đời tại Việt Nam, sinh sống chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Phú Thọ và một số địa phương lân cận. Trải qua quá trình hình thành và phát triển, người Mường đã tạo dựng nên một hệ thống giá trị văn hóa phong phú, thể hiện rõ nét qua đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng.

Các nghệ nhân trong trang phục truyền thống trình diễn chiêng Mường tại lễ hội Khai hạ

Trong đó, nhiều giá trị văn hóa truyền thống mang tính đặc trưng như tiếng nói, trang phục, kiến trúc nhà sàn, nghệ thuật diễn xướng dân gian, các lễ hội truyền thống và hệ thống tri thức bản địa. Đặc biệt, Mo Mường – loại hình diễn xướng nghi lễ độc đáo – được xem là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và tín ngưỡng của cộng đồng người Mường.

Bên cạnh đó, nghệ thuật cồng chiêng, các làn điệu dân ca, dân vũ cùng nhiều phong tục tập quán gắn với vòng đời con người đã tạo nên bản sắc riêng của văn hóa Mường. Những giá trị này không chỉ góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam mà còn là nguồn lực quan trọng trong việc giáo dục truyền thống và củng cố bản sắc cộng đồng.

Những kết quả bước đầu trong công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường Phú Thọ

Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”, đồng thời nhấn mạnh văn hóa phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực, trở thành “sức mạnh mềm của quốc gia trong ky nguyên mới”. Đây là sự nghiệp của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, với tinh thần “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững của đất nước”, bảo đảm hài hòa giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại, bảo tồn và phát triển. Có thể thấy, điểm mới nổi bật của Nghị quyết số 80 là chuyển mạnh tư duy từ “bảo tồn đơn thuần” sang bảo tồn “gắn với phát triển”, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng trong phát triển bền vững.

Trong những năm qua, việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường tại Phú thọ đã nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền, ngành văn hóa và cộng đồng dân cư. Nhiều địa phương đã triển khai các chương trình sưu tầm, nghiên cứu và phục dựng các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường.

Lễ hội Khai năm 2026 được phục dựng và tổ chức định kỳ, góp phần khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng

Các lễ hội truyền thống như lễ hội Khai hạ, lễ hội xuống đồng được phục dựng và tổ chức định kỳ, góp phần khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Bên cạnh đó, nhiều câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội văn nghệ quần chúng được thành lập nhằm duy trì các làn điệu dân ca, dân vũ và nghệ thuật cồng chiêng.

Một số địa phương còn tích cực gắn việc bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Các mô hình làng văn hóa du lịch, trải nghiệm nhà sàn truyền thống, thưởng thức ẩm thực và tham gia các hoạt động sinh hoạt văn hóa dân gian đã thu hút ngày càng nhiều du khách. Đây được xem là hướng đi hiệu quả vừa góp phần quảng bá văn hóa Mường vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

ông Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ

Theo ông Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tỉnh Phú Thọ: Trong những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã được chính quyền các cấp quan tâm, triển khai bằng nhiều hình thức đồng bộ và hiệu quả, cụ thể:

Công tác quản lý nhà nước: Ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Mường.

Xây dựng kế hoạch dài hạn và ngắn hạn về bảo tồn di sản văn hóa dân tộc thiểu số, lồng ghép vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới.

Phối hợp với các huyện có đồng bào dân tộc Mường sinh sống để quản lý, kiểm kê, đánh giá thực trạng các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.

Công tác kiểm kê, sưu tầm và bảo tồn di sản văn hóa: Tổ chức kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Mường, như Mo Mường, hát ru, hát ví, các lễ hội truyền thống, tri thức dân gian…Sưu tầm, số hóa và lập hồ sơ khoa học các giá trị văn hóa tiêu biểu của người Mường. Phục dựng các lễ hội truyền thống, các nghi thức sinh hoạt văn hóa tiêu biểu: Lễ hội cầu mùa, lễ hội Xuống đồng, nghi lễ vòng đời người... Tôn vinh nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa dân tộc Mường, lập hồ sơ đề nghị công nhận “Nghệ nhân ưu tú”, “Nghệ nhân nhân dân”.

Công tác phát huy giá trị: Tổ chức các lớp truyền dạy Mo Mường, các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống cho thế hệ trẻ; khuyến khích thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian. Đưa di sản văn hóa dân tộc Mường vào hoạt động du lịch: Tổ chức các tour du lịch văn hóa cộng đồng tại các bản Mường. Phối hợp với các trường học và tổ chức xã hội để tuyên truyền, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc Mường trong học đường và cộng đồng.

Bảo tồn không gian văn hóa truyền thống: Bảo tồn kiến trúc nhà sàn truyền thống, phong tục tập quán, trang phục, ẩm thực đặc trưng của người Mường. Khuyến khích xây dựng các mô hình bảo tàng cộng đồng, không gian văn hóa Mường tại các xã có đông đồng bào dân tộc sinh sống.

Mo Mường Phú Thọ đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia và đã hoàn thành hồ sơ trình UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Hiện nay trong toàn tỉnh Phú Thọ có hơn 10.000 chiêng Mường đang được sử dụng để thực hành di sản trong cộng đồng

Nghệ thuật chiêng Mường đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, hiện nay trong toàn tỉnh có hơn 10.000 chiêng Mường đang được sử dụng để thực hành di sản trong cộng đồng. Nghệ thuật chiêng Mường đã được khai thác để trở thành sản phẩm du lịch phục vụ du khách.

Các di sản phi vật thể của dân tộc Mường khác được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia bao gồm: Tri thức dân gian lịch tre dân tộc Mường; Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường; Nghệ thuật tạo hoa văn trên cạp váy truyền thống của người Mường, thuộc loại hình tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống; Hát Thường Rang, Bộ mẹng - loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tiêu biểu, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần và nghi lễ của cộng đồng người Mường; Lễ hội cướp Kén ở xã Thọ Văn và Tết Doi của người Mường tại xã Thu Cúc.

Hàng chục nghệ nhân dân gian người Mường được phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú”. Các bản Mường truyền thống trở thành điểm đến tiêu biểu thu hút khách du lịch gồm: Xóm Mỗ (xã Thung Nai), Xóm Ngòi (Xã Suối Hoa), Xóm Lũy Ải (xã Mường Bi), Xóm Ké (xã Đà Bắc), Xóm Đá Bia xã Tiền Phong, bản Cỏi, bản Dù ở vườn Quốc gia Xuân Sơn.

Trong kỷ nguyên mới, việc khai thác đầy đủ giá trị và sức mạnh của văn hóa dân tộc Mường không thể tách rời vai trò chủ thế của chính đồng bào. Điều đó đòi hỏi người Mường phải có nhận thức đúng đắn và cách ứng xử linh hoạt trước những mối quan hệ nội tại của đời sống văn hóa dân tộc mình đó là vừa chủ động “xây” những giá trị tiến bộ, vừa kiên quyết “chống” các biểu hiện lệch chuẩn, vừa lưu giữ truyền thống, vừa thích ứng với yêu cầu hiện đại hóa, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc, vừa mở rộng giao lưu, hội nhập, vừa bảo tồn di sản, vừa tạo động lực phát triển.

Tinh thần ấy phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 80NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm bình đẳng trong thụ hưởng các giá trị văn hóa, đặc biệt đối với các dân tộc thiểu số, đồng thời chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thồng, bản sắc tốt đẹp của các dân tộc, xem đây là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu huy động mọi nguồn lực, đổi mới cơ chế, chính sách để phát triển văn hóa ở vùng dân tộc thiểu số, gắn bảo tồn với phát triển bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Vì vậy, việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mường không chỉ là nhu cầu tự thân của cộng đồng mà còn là yêu cầu chính trị quan trọng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và tang cường sức mạnh của quốc gia.

Thách thức trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay, văn hóa Mường đang đứng trước nhiều thách thức như sự mai một của tiếng nói, chữ viết, sự thay đổi trong lối sống, cũng như tác động của quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa. Vì vậy, việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW nhằm bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường là nhiệm vụ cấp thiết và lâu dài.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Mường vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Quá trình đô thị hóa, sự giao thoa văn hóa và tác động của đời sống hiện đại đã làm thay đổi nhiều yếu tố trong đời sống văn hóa truyền thống.

Một số giá trị văn hóa có nguy cơ mai một khi lớp trẻ ngày càng ít sử dụng tiếng Mường trong sinh hoạt hằng ngày. Nhiều loại hình văn hóa dân gian, đặc biệt là Mo Mường và các nghi lễ truyền thống, đang đứng trước nguy cơ thất truyền do số lượng nghệ nhân am hiểu ngày càng giảm.

Trong nhiều năm qua, Nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng được coi là “người giữ hồn thiêng đất Mường”

Ngoài ra, nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn văn hóa ở nhiều địa phương còn hạn chế; việc nghiên cứu, sưu tầm và số hóa các tư liệu văn hóa truyền thống chưa được triển khai đồng bộ. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp mạnh mẽ và lâu dài trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cộng đồng người Mường.

Giải pháp phát huy giá trị văn hóa Mường Phú Thọ trong giai đoạn mới

Thực hiện Nghị quyết số 80 không chỉ dừng ở chủ trương mà phải được cụ thể hóa bằng sự vào cuộc đồng bộ của các cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội. Trước hết, cần tang cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy địa phương trong việc đua nhiệm vụ bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường vào nghị quyết chuyên đề, chương trình hành động và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm. Ở những địa bàn có đông đồng bào Mường sinh sống tại tỉnh Phú Thọ như: Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động, Thanh Sơn, Tân sơn….việc phục dựng và duy trì nghi lễ, khôi phục nghề thêu trang phục truyền thống, mở lớp truyền dạy tiếng Mường cho thế hệ trẻ đã cho thấy sự định hướng và hỗ trợ từ chính quyền cơ sở. Điều đó khẳng định rằng bảo tồn văn hóa chỉ thực sự bền vững khi được đặt trong tổng thể các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với ổn định sinh kế và nâng cao đời sống người dân.

Việc xây dựng các chương trình truyền dạy văn hóa dân gian trong cộng đồng và trường học sẽ góp phần duy trì và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ

Triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường cần được thực hiện với nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa của việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Song song với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm, nghiên cứu và bảo tồn các loại hình văn hóa truyền thống như Mo Mường, dân ca, dân vũ, nghệ thuật cồng chiêng và các phong tục tập quán đặc trưng. Việc xây dựng các chương trình truyền dạy văn hóa dân gian trong cộng đồng và trường học sẽ góp phần duy trì và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, cần có chính sách tôn vinh và hỗ trợ các nghệ nhân dân gian – những người đang trực tiếp gìn giữ và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống. Việc ứng dụng công nghệ số để lưu trữ, bảo tồn và quảng bá các tư liệu văn hóa Mường cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Đặc biệt, việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững sẽ tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn, đồng thời góp phần giới thiệu và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của người Mường đến với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Bảo tồn và gìn giữ trang phục truyền thống của dân tộc Mường

Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường là một nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay. Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống chính là cách để mỗi dân tộc khẳng định vị trí và giá trị của mình trong dòng chảy văn hóa chung của đất nước. Với những giá trị độc đáo và bền vững, văn hóa Mường sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy và lan tỏa, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới.

Mộc Miên

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/bao-ton-va-phat-huy-van-hoa-dan-toc-muong-tai-phu-tho-trong-giai-doan-moi-trien-khai-hieu-qua-nghi-quyet-so-80-nqtw-a32255.html