Phục dựng cầu Long Biên: Hồi sinh mạch máu giao thông hay kiến tạo biểu tượng xanh?

4 giờ trướcBài gốc

Thực tế cho thấy, mỗi phương án công năng sau phục dựng không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà phản ánh hai triết lý phát triển hoàn toàn khác biệt: duy trì chức năng giao thông để “giữ nhịp sống” cho di sản, hay chuyển đổi toàn diện để kiến tạo một biểu tượng văn hóa mới.

Vấn đề cốt lõi là lựa chọn mô hình vừa bảo tồn di sản, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của một siêu đô thị đang hình thành.

'Cầu chỉ sống khi duy trì chức năng giao thông'

KTS Trần Huy Ánh (Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội) khẳng định cây cầu chỉ thực sự "sống" khi tiếp tục đảm nhận chức năng giao thông, phản đối quan điểm cho rằng vai trò di sản và giao thông loại trừ nhau.

Ông bày tỏ sự tin tưởng tuyệt đối vào tính khả thi của việc phục dựng cầu Long Biên gần với hình dáng ban đầu trên cơ sở khoa học vững chắc. Một minh chứng là Chính phủ Pháp thông qua dự án hỗ trợ kỹ thuật kéo dài 2 năm. Giai đoạn đầu của dự án được báo cáo thành công tốt đẹp trước UBND thành phố Hà Nội cùng các chuyên gia, và đang bước sang giai đoạn tiếp theo.

Cây cầu chỉ thực sự "sống" khi tiếp tục đảm nhận chức năng giao thông.

KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội

Các phương án do Pháp đề xuất đều tính toán kỹ lưỡng việc khôi phục hình dáng ban đầu, dựa trên hệ thống tư liệu bản vẽ phong phú kết hợp công nghệ đo đạc, mô phỏng hiện đại. Điều này cho phép hiện thực hóa mục tiêu phục dựng nguyên trạng.

Về các đề xuất biến cầu Long Biên thành không gian dành riêng cho người đi bộ, khách du lịch, hoặc chỉ giữ lại cầu để làm bảo tàng lưu giữ dấu tích thời gian, ông cho rằng đó là những ý tưởng giàu cảm xúc nhưng thiếu đi tính thực tiễn.

“Cầu Long Biên không phải hiện vật trong lồng kính. Đây là công trình kiến trúc có giá trị to lớn, quy mô đồ sộ và ảnh hưởng trực tiếp hoạt động mạng lưới giao thông toàn thành phố Hà Nội. Việc loại bỏ chức năng giao thông cơ giới là đề xuất quá lãng mạn, chỉ nên dừng ở mức độ ghi nhận ý tưởng vì không phù hợp với thực tiễn phát triển của Hà Nội”, ông nói.

Không chỉ các chuyên gia Pháp nhìn nhận giá trị lồng ghép hữu dụng và di sản của cầu Long Biên mà ngay tại Việt Nam, nghiên cứu giá trị biểu tượng của cầu Long Biên cũng được Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) thực hiện trong khuôn khổ đề tài mã số: NCUD.12-2025.18".

Ông Ánh cùng với nhiều nhà khoa học khác tham gia đề tài này để định vị giá trị biểu tượng của cầu Long Biên với ý nghĩa lịch sử đô thị, nghệ thuật chế tác kim loại và sức sáng tạo phi thường của những kỹ sư Pháp, công nhân Việt Nam xây dựng nên.

"Đây còn là minh chứng hùng hồn của ý chí quật cường của người Hà Nội vượt qua chiến tranh bom đạn giành lấy độc lập tự do hoàn bình. Bản thân cây cầu là chứng tích của các giai đoạn lịch sử hào hùng ấy.

Trong bối cảnh hạ tầng Hà Nội đang quá tải và ùn tắc nghiêm trọng, bất cứ công trình cầu đường nào cũng phải ưu tiên cao nhất cho việc giải quyết nhu cầu cấp bách về đi lại, sau đó mới có thể tính đến các chức năng văn hóa trong chiến lược trung và dài hạn. Khi bài toán kết nối qua sông Hồng còn chưa thông suốt, nhiệm vụ hàng đầu của cầu Long Biên vẫn là giảm ùn tắc", ông Ánh nói.

Cầu Long Biên là công trình kiến trúc có giá trị to lớn, quy mô đồ sộ và ảnh hưởng trực tiếp hoạt động mạng lưới giao thông toàn thành phố Hà Nội, theo chuyên gia.

Vị kiến trúc sư đề xuất ba nguyên tắc cốt lõi cho dự án phục dựng: an toàn, hữu dụng và di sản. Trong đó, an toàn luôn phải đặt lên hàng đầu. Hữu dụng và di sản là hai nhiệm vụ song hành cần được tích hợp và lồng ghép thật chặt chẽ vào nhau. Ông tin cầu Long Biên hoàn toàn có đủ năng lực để đáp ứng xuất sắc cả hai nhiệm vụ này cùng lúc.

Ông nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của tuyến đường sắt trên cầu Long Biên. Trong tất cả những cây cầu đang có và sẽ được xây mới bắc qua sông Hồng (như cầu Trần Hưng Đạo, cầu Tứ Liên...), không công trình nào được thiết kế để tích hợp đường sắt, đặc biệt là tuyến đường sắt đi xuyên qua trung tâm thành phố.

Cầu Long Biên là huyết mạch sống còn, độc nhất vô nhị đối với giao thông đường sắt nối liền hai bờ. Do đó, việc phục dựng cần tập trung vào nâng cấp kết cấu dàn thép phù hợp với công kỹ nghệ, vật liệu sắt thép hiện đại - tiến hóa không ngừng để đảm bảo vận hành an toàn và duy trì tuyến đường sắt.

Bên cạnh đó, không gian văn hóa vẫn có thể tích hợp thông qua hệ thống lối đi bộ hai bên, thậm chí mở rộng thành không gian hai tầng.

Dẫn chứng từ thực tế các công trình kiến trúc thép trăm tuổi trên thế giới, ông đúc kết chân lý: “Phải bảo tồn được chính sức hoạt động của chúng”. Do được các kỹ sư đầu thế kỷ trước tính toán với hệ số an toàn cực kỳ cao, khả năng chịu lực của cấu trúc sắt thép này vẫn còn rất tốt và bền bỉ qua thời gian.

Siêu dự án phục dựng hệ sinh thái bảo tàng xanh

Trái ngược với cách tiếp cận hạ tầng, KTS Nguyễn Nga mang đến góc nhìn táo bạo, phản đối tư duy bảo tồn thụ động. Theo bà, thứ đang bào mòn cây cầu là mâu thuẫn giữa vai trò di sản và hạ tầng giao thông cơ giới đã đi đến giới hạn “vỡ bờ”.

Ép "cụ già di sản" 120 tuổi mình đầy thương tích chiến tranh phải tiếp tục gánh vác lưu lượng giao thông nặng nề là sự khiên cưỡng vô cùng nguy hiểm; có thể "khai tử" vĩnh viễn di sản này bất cứ lúc nào.

Giải pháp triệt để bà Nga đưa ra là chuyển giao hoàn toàn chức năng giao thông cơ giới sang các cây cầu hiện đại mới xây dựng, để cầu Long Biên được nghỉ ngơi và chuyển đổi công năng toàn diện.

Dự án của KTS Nguyễn Nga đề xuất cầu Long Biên thành cầu đi bộ và cầu bảo tàng xanh.

Dự án bà Nguyễn Nga đề xuất mang tham vọng lớn: Phục dựng toàn diện hình dáng nguyên bản theo thiết kế của hãng Daydé & Pillé - với 9 nhịp dầm thép uốn lượn mang biểu tượng hình rồng nhấp nhô. Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ và tư duy kiến trúc hiện đại, quá trình này sẽ hồi sinh hình hài lịch sử, biến cầu Long Biên thành "con rồng kim cương" lấp lánh dài gần 2 km vắt ngang dòng sông Hồng.

“Đây không chỉ là phục dựng quá khứ, mà là tái thiết di sản để tạo ra biểu tượng mới cho thời đại”, bà nhấn mạnh.

Các nhịp cầu bị bom đánh sập sẽ được bảo tồn như chứng tích lịch sử. Điểm nhấn là lớp kính thông minh bao phủ một phần công trình, vừa bảo vệ kết cấu thép, vừa đóng vai trò màn hình trình diễn ánh sáng và nội dung lịch sử.

Vắt qua ba thế kỷ, cầu Long Biên không đơn thuần là dải thép bắc qua sông Hồng mà còn là biểu tượng kiêu hãnh về sự quả cảm, sức sống mãnh liệt của đất và người Thủ đô. (Ảnh: Minh Đức)

Dự án của bà đề xuất cầu Long Biên thành cầu đi bộ và cầu bảo tàng xanh. Đây sẽ là công trình sinh thái tuyệt đối, có khả năng tự chủ vận hành hoàn toàn bằng 100% năng lượng tái tạo, gồm năng lượng mặt trời thu từ lớp kính thông minh, năng lượng gió dọc dòng sông và năng lượng thủy điện vi mô từ chính dòng chảy của sông Hồng.

Bên trong sẽ là không gian văn hóa quy mô lớn. Một nửa là Bảo tàng Văn minh Sông Hồng có nhiệm vụ lưu giữ, tôn vinh và tái hiện lại toàn bộ dòng chảy văn hóa, tri thức bản địa trù phú của nền văn minh lúa nước. Nửa còn lại là Bảo tàng của nền Độc lập và Hòa bình, nơi tri ân quá khứ gian lao của ông cha, đồng thời khẳng định mạnh mẽ sự yêu chuộng hòa bình, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trung tâm của cây cầu là tuyến đường ray lịch sử sẽ được bảo tồn nguyên vẹn để làm không gian trưng bày 3 chiếc đầu tầu hơi nước cổ. Các toa tàu cũ được cải tạo khéo léo thành "cafe bảo tàng" độc đáo. Hành lang đi bộ hai bên được bao phủ bởi các thảm xanh sinh thái, xen kẽ với các không gian triển lãm nghệ thuật đương đại và các trạm dừng chân ngắm cảnh.

Đây không chỉ là phục dựng quá khứ, mà là tái thiết di sản để tạo ra một biểu tượng mới cho thời đại.

KTS Nguyễn Nga

Theo bà, rào cản lớn nhất không nằm ở kỹ thuật hay tài chính, mà là tư duy. “Một siêu dự án văn hóa tầm cỡ toàn cầu như vậy có thừa khả năng tự chủ về tài chính thông qua nguồn lực xã hội hóa và sức hút du lịch mãnh liệt (dự kiến sẵn sàng đón 15 triệu lượt khách mỗi năm). Rào cản thực sự cần phá vỡ chính là sự thiếu đồng thuận và độ trễ trong tư duy.

Khi mọi người ngừng nhìn cầu Long Biên như hạ tầng giao thông lỗi thời, mệt mỏi và bắt đầu coi nó là một mỏ vàng di sản văn hóa - kinh tế, thì mọi khó khăn sẽ tự khắc được tháo gỡ, biến di sản thành nguồn lực dồi dào để tái đầu tư ngược lại cho văn hóa”.

Hai triết lý, hai hướng đi - một bên giữ vai trò huyết mạch giao thông, một bên kiến tạo biểu tượng văn hóa toàn cầu. Tương lai cầu Long Biên vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử cho tầm nhìn phát triển đô thị của Hà Nội trong thế kỷ XXI.

Không chỉ là kỹ thuật, mà là tầm nhìn đô thị

Hai cách tiếp cận nêu trên phản ánh hai triết lý khác nhau trong phát triển đô thị: một bên ưu tiên duy trì chức năng hạ tầng để phục vụ nhu cầu hiện tại, bên còn lại đặt trọng tâm vào tái cấu trúc không gian để tạo ra giá trị dài hạn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới, bài toán không đơn thuần là lựa chọn một trong hai, mà là tìm ra mô hình tối ưu có thể dung hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Điều này đòi hỏi phải đặt cầu Long Biên trong tổng thể quy hoạch hệ thống giao thông, không gian văn hóa và trục cảnh quan sông Hồng. Khi các cây cầu mới dần chia sẻ áp lực giao thông, dư địa để chuyển đổi công năng của cầu Long Biên sẽ rõ ràng hơn.

Tương lai của cây cầu vì thế không chỉ phụ thuộc vào một phương án kỹ thuật cụ thể, mà còn là phép thử cho năng lực hoạch định chiến lược và tầm nhìn phát triển đô thị của Hà Nội trong thế kỷ XXI.

Mời Quý độc giả theo dõi tuyến bài:

Thanh Tùng

Lê Chi

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/phuc-dung-cau-long-bien-hoi-sinh-mach-mau-giao-thong-hay-kien-tao-bieu-tuong-xanh-ar1022520.html