Phục hồi, chỉnh trang cảnh quan hồ Ngọc Dịch - Ngự tiền Văn phòng

4 giờ trướcBài gốc

UBND thành phố vừa phê duyệt dự án phục hồi, chỉnh trang cảnh quan khu vực hồ Ngọc Dịch - Ngự tiền Văn phòng theo Quyết định số 1141/QĐ-UBND, với tổng vốn đầu tư khoảng 11,4 tỷ đồng. Dự án được kỳ vọng sẽ từng bước khôi phục diện mạo không gian Ngự Viên xưa trong lòng Đại Nội.

Hồ Ngọc Dịch nhìn từ trên cao. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế

Dấu tích “Ngự viên đắc nguyệt”

Theo quyết định phê duyệt ngày 6/4/2026, dự án sẽ được triển khai trong khoảng 3 năm bằng nguồn vốn ngân sách thành phố. Khu vực thực hiện nằm trong phạm vi Đại Nội, gần Thái Bình Lâu, vườn Thiệu Phương và điện Kiến Trung.

Bà Đào Thị Phượng Vĩ, cán bộ Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô (BTDTCĐ) Huế cho biết, hiện đơn vị đang đề xuất bố trí vốn để triển khai các bước tiếp theo như phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, lập hồ sơ thiết kế bản vẽ trình Cục Di sản văn hóa thẩm định. Theo kế hoạch, công trình dự kiến được phê duyệt thiết kế và khởi công vào cuối tháng 7/2026.

Điểm đáng chú ý của dự án là định hướng phục hồi không gian cảnh quan lịch sử thay vì chỉ sửa chữa đơn lẻ từng hạng mục. Trong đó, cầu Phổ Độ sẽ được phục hồi theo hình thức kiến trúc truyền thống, sử dụng kết cấu khung gỗ nhóm II, mái lợp ngói liệt men xanh và hệ trang trí bờ nóc, bờ quyết mang phong cách cung đình Triều Nguyễn.

Bao quanh hồ, hệ thống kè đá và lan can xuống cấp cũng sẽ được gia cố, tu bổ. Các khu vực bị bồi lắng ở hồ Ngọc Dịch, Tiểu Ngự Hà và cống Đông An được nạo vét nhằm cải thiện khả năng lưu thông, điều tiết nước trong toàn khu vực.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Hoàng Việt Trung cho rằng, việc triển khai dự án không chỉ giúp cải thiện cảnh quan mà còn góp phần từng bước khôi phục không gian lịch sử của Ngự Viên xưa - một phần rất đặc biệt trong nghệ thuật vườn cảnh cung đình Huế. Trong lịch sử kiến trúc Triều Nguyễn, khu vực hồ Ngọc Dịch - Ngự tiền Văn phòng chính là một phần của Ngự Viên, vườn thượng uyển nổi tiếng nằm trong Tử Cấm Thành.

Theo nhiều nguồn sử liệu, phần lớn công trình ở đây được hình thành từ thời Vua Minh Mạng (khoảng năm 1821). Ngự Viên hấp dẫn bởi nghệ thuật tổ chức cảnh quan tinh tế: Hồ nước, núi giả, cầu gỗ, đình tạ và cây xanh được bố trí hài hòa, tạo nên không gian thưởng ngoạn đậm chất thơ.

Vua Thiệu Trị từng xếp nơi này vào vị trí thứ năm trong “Thần Kinh Nhị Thập Cảnh”, gọi là “Ngự viên đắc nguyệt”. Chỉ riêng tên gọi ấy cũng đủ gợi vẻ đẹp thanh nhã của một khu vườn Ngự nổi tiếng đất Thần kinh.

Trong cuốn Cố đô Huế - lịch sử, cổ tích, thắng cảnh, học giả Thái Văn Kiểm mô tả, phía bắc vườn Thiệu Phương có hồ Ngọc Dịch, Tiểu Ngự Hà dẫn nước từ hồ Kim Thủy chảy qua đông bắc rồi phân thành hai nhánh: Một nhánh chảy vào hồ Ngọc Dịch, nhánh còn lại hướng về cống Đông An.

Hồ Ngọc Dịch và Tiểu Ngự Hà còn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thủy đạo của Hoàng thành, kết nối với Nội Kim Thủy và Ngoại Kim Thủy, góp phần điều hòa dòng chảy, thoát nước cho khu vực Đại Nội, nhất là trong mùa mưa lũ.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, đây là minh chứng rõ nét cho tư duy quy hoạch cung thành Triều Nguyễn, nơi mỹ thuật phong cảnh, phong thủy và kỹ thuật thủy lợi được kết hợp chặt chẽ.

Khu vực hồ Ngọc Dịch là một phần của Ngự Viên, vườn thượng uyển nổi tiếng nằm trong Tử Cấm Thành

Những biến đổi qua thời gian

Dấu ấn huy hoàng của Ngự Viên kéo dài đến các triều Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. Tuy nhiên từ thời Vua Thành Thái, nhiều công trình trong khu vực bắt đầu bị triệt giải.

Bước ngoặt lớn nhất diễn ra vào khoảng năm 1932 - 1933, khi vua Bảo Đại cho xây dựng Ngự tiền Văn phòng ở phía bắc khu vườn.

Đây là cơ quan hành chính trực tiếp của Hoàng gia, tiếp nhận và xử lý các văn thư quan trọng của triều đình. Người đứng đầu cơ quan này mang chức danh Tổng lý Ngự tiền Văn phòng, tương đương chánh văn phòng theo cách gọi hiện nay.

Học giả Phạm Quỳnh là vị tổng lý đầu tiên của cơ quan này. Sau đó, Phạm Khắc Hòe trở thành người giữ chức vụ cuối cùng trước khi Triều Nguyễn chấm dứt vào năm 1945.

Sự xuất hiện của Ngự tiền Văn phòng đánh dấu quá trình chuyển đổi chức năng của khu vực: Từ một không gian vườn ngự phục vụ thưởng ngoạn sang trung tâm hành chính trong bối cảnh Triều Nguyễn bước vào giai đoạn hiện đại hóa dưới ảnh hưởng thuộc địa.

Đáng chú ý, công trình này gần như vẫn giữ nguyên hình thức kiến trúc cho đến ngày nay, với phong cách giao thoa Đông - Tây khá đặc trưng thời Vua Bảo Đại.

Sau năm 1945, nhiều biến động lịch sử tiếp tục khiến khu vực hồ Ngọc Dịch - Ngự tiền Văn phòng thay đổi mạnh về hiện trạng và công năng sử dụng. Không ít hạng mục bị hư hỏng, xuống cấp theo thời gian.

Những đoạn kè đá quanh hồ xuất hiện tình trạng sụt lún, lòng hồ bị bồi lắng, nhiều yếu tố cảnh quan cũ dần mai một. Một số di vật, bia đá, biển ngạch còn sót lại chưa được bảo quản đúng mức.

Giám đốc Hoàng Việt Trung cho biết, trong nhiều năm gần đây, Trung tâm BTDTCĐ Huế liên tục triển khai các dự án bảo tồn theo hướng khôi phục không gian văn hóa nguyên gốc thay vì chỉ trùng tu từng công trình riêng lẻ. Việc phục hồi hồ Ngọc Dịch - Ngự tiền Văn phòng được xem là bước tiếp nối của cách làm đó...

Nếu được phục hồi bài bản, nơi đây sẽ trở thành điểm tham quan hấp dẫn, góp phần giúp du khách hiểu rõ hơn về đời sống cung đình Triều Nguyễn, đặc biệt là văn hóa vườn ngự, tạo thêm chiều sâu cho hành trình khám phá Quần thể di tích Cố đô Huế.

Bài, ảnh: Liên Minh

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/van-hoa-nghe-thuat/phuc-hoi-chinh-trang-canh-quan-ho-ngoc-dich-ngu-tien-van-phong-166635.html