Quảng cáo thuốc lá điện tử 'rút lui' khỏi bề mặt, âm thầm chuyển hướng sau Nghị quyết 173

5 giờ trướcBài gốc

Từ "phủ sóng" mạng xã hội đến nỗi lo lan rộng trong giới trẻ

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu Trường Đại học Y tế Công cộng về "Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành" công bố ngày 9/4 cho thấy, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đang ngày càng phổ biến trên toàn cầu, đặc biệt trong nhóm thanh thiếu niên và giới trẻ tại Việt Nam.

Sự gia tăng này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các hoạt động quảng cáo, tiếp thị đa nền tảng, tận dụng tối đa các kênh truyền thông xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, Instagram và các nền tảng trực tuyến khác.

Lý do sử dụng thuốc lá mới của giới trẻ. Tuổi bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử là 16,9.

Không khó để bắt gặp những video "review pod", những bài đăng bán tinh dầu hay các livestream quảng bá thuốc lá điện tử trên mạng xã hội trong những năm gần đây. Từ Facebook đến TikTok, YouTube, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới từng len lỏi vào đời sống số của giới trẻ một cách dễ dàng.

Theo số liệu nghiên cứu, chỉ trong giai đoạn 2020–2021 đã ghi nhận gần 249.410 bài đăng và video quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên mạng xã hội tại Việt Nam, trong đó hơn 80% xuất hiện trên Facebook .

Không chỉ quảng cáo đơn thuần, mạng xã hội còn trở thành "kênh bán hàng" thực thụ. Nội dung quảng bá, chào bán sản phẩm từng chiếm tới 70,3% tổng nội dung trên Facebook, phản ánh rõ xu hướng thương mại hóa mạnh mẽ trên môi trường số .

Đáng lo ngại, các nội dung này thường được "ngụy trang" dưới dạng trải nghiệm cá nhân, phong cách sống hiện đại, thậm chí gắn với hình ảnh thời trang, giải trí. Điều này khiến không ít người trẻ hiểu sai về mức độ an toàn của sản phẩm, dễ dàng tiếp cận và thử nghiệm.

Chính sách siết chặt: Nội dung quảng cáo giảm, thông tin cảnh báo tăng

Tháng 11/2024, Quốc hội ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15, chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025 .

Sau khi chính sách có hiệu lực, bức tranh trên không gian mạng bắt đầu thay đổi. Trên Facebook, nội dung quảng bá, bán hàng giảm rõ rệt, trong khi các bài viết liên quan đến phòng chống, xử phạt tăng lên 27,3%, cho thấy nền tảng này đang dần trở thành kênh truyền thông chính sách và cảnh báo .

Đáng chú ý, dù số lượng bài cảnh báo không nhiều, nhưng lại chiếm tới 65–77% lượt tiếp cận, phản ánh xu hướng người dùng quan tâm nhiều hơn đến các thông tin pháp lý và sức khỏe .

Trên TikTok – nền tảng có sức lan tỏa mạnh trong giới trẻ – sự thay đổi còn diễn ra nhanh hơn. Tỷ lệ video quảng cáo, bán sản phẩm giảm mạnh từ 75,8% xuống còn 44,4%, trong khi nội dung về xử phạt, cảnh báo tăng lên .

YouTube cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi các nội dung về tác hại sức khỏe, chính sách, xử phạt chiếm hơn 40%, cho thấy vai trò ngày càng rõ trong định hướng thông tin .

Những chuyển dịch này cho thấy chính sách đã bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần thay đổi "dòng chảy thông tin" trên môi trường số.

Thị trường "lặng sóng" nhưng chưa biến mất: Dịch chuyển âm thầm và nguy cơ mới

Dù quảng cáo công khai giảm, nhưng dữ liệu cho thấy nhu cầu thị trường vẫn chưa biến mất. Tổng lượng tìm kiếm liên quan đến thuốc lá điện tử giảm từ 4,39 triệu lượt năm 2024 xuống còn 3,52 triệu lượt năm 2025 (giảm 19,7%) . Mức giảm này diễn ra rõ nhất vào đầu năm – thời điểm các quy định xử phạt bắt đầu được triển khai.

Tuy nhiên, đằng sau con số giảm là một thực tế khác. Các từ khóa chung như "pod", "vape" giảm mạnh Nhưng các từ khóa về thương hiệu cụ thể, địa chỉ mua hàng vẫn ổn định hoặc tăng nhẹ. Điều này cho thấy nhóm người dùng mới có xu hướng giảm, nhưng người dùng hiện hữu vẫn duy trì nhu cầu.

Đáng lo hơn, thị trường bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu biến tướng. Một số từ khóa liên quan đến THC – hoạt chất trong cần sa tăng nhanh từ gần như không có lên hàng chục nghìn lượt tìm kiếm trong năm 2025, từ 0 lên 36.000 lượt.

Thực trạng vi phạm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá mới.

Nhiều từ khóa gắn với nhu cầu mua bán trực tiếp tại các đô thị lớn, cho thấy thuốc lá điện tử đang bị lợi dụng như một kênh phân phối chất cấm. Đây là cảnh báo đáng chú ý, không chỉ với cơ quan quản lý mà còn với cộng đồng.

Nhìn tổng thể, thị trường không "biến mất" mà đang thu hẹp và tái cấu trúc: chuyển từ quảng cáo đại trà sang tiếp cận có chọn lọc, từ công khai sang "ẩn mình".

Cần cách tiếp cận mới để kiểm soát trong môi trường số

Thực tế trên cho thấy việc kiểm soát thuốc lá điện tử trong bối cảnh hiện nay không chỉ là câu chuyện của lệnh cấm, mà còn là bài toán quản lý trong môi trường số – nơi hành vi tiêu dùng và kinh doanh thay đổi rất nhanh.

Các chuyên gia cho rằng cần hoàn thiện chính sách phù hợp với biến động của thị trường số; Rà soát và cập nhật các quy định hiện hành nhằm bao quát các hình thức sản phẩm và hành vi mới nổi.

Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành và với nền tảng số: Tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành (Y tế, Công Thương, Công an...) trong giám sát, chia sẻ dữ liệu và xử lý vi phạm. Làm việc trực tiếp với các nền tảng mạng xã hội để nâng cao hiệu quả phát hiện và gỡ bỏ nội dung vi phạm, bao gồm cả nội dung ẩn và từ khóa biến thể.

Chuyển trọng tâm giám sát sang môi trường số phi chính thức: Mở rộng giám sát đối với các kênh kín, nhóm nhỏ, và hình thức giao dịch phi công khai– nơi hoạt động mua bán có xu hướng dịch chuyển

Tăng cường thực thi và kiểm soát chuỗi cung ứng: Đẩy mạnh kiểm tra, xử lý tại các điểm bán offline kết hợp với theo dõi hành vi trực tuyến, đặc biệt tại các khu vực đô thị lớn' Cùng đó, đẩy mạnh truyền thông phòng ngừa và thay đổi hành vi: Triển khai các chiến dịch truyền thông dựa trên dữ liệu, tập trung vào: Thanh thiếu niên và người dùng mới.

Bài và ảnh Thái Bình

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/quang-cao-thuoc-la-dien-tu-rut-lui-khoi-be-mat-am-tham-chuyen-huong-sau-nghi-quyet-173-169260410103735871.htm