Quảng Ninh vươn lên trở thành cực tăng trưởng toàn diện của khu vực phía bắc.
Quảng Ninh là địa phương duy nhất trong cả nước có đường biên giới trên bộ, trên biển giáp với Trung Quốc. Toàn tỉnh có 54 đơn vị hành chính cấp xã (bao gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu). Bản sắc, cốt cách Quảng Ninh khắc họa tính địa phương đậm nét, thể hiện ở nền văn hóa đặc sắc, con người hào sảng, thiên nhiên tươi đẹp, in dấu trên 600 di tích và danh thắng được xếp hạng.
Đặc trưng riêng có, giá trị độc đáo của Quảng Ninh bộc lộ ở cả cấu trúc bề ngoài và bản chất chiều sâu của một vùng đất địa linh-nhân kiệt, sơn kỳ-thủy tú, được tỏa sáng qua kỳ quan thiên thế giới vịnh Hạ Long lung linh huyền ảo được 3 lần UNESCO công nhận là Di sản thế giới; qua Yên Tử linh thiêng - nơi khởi nguồn của thiền phái Trúc Lâm gắn liền với nhà chính trị, nhà văn hóa Trần Nhân Tông vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
Chùa Đồng trên núi Yên Tử, Quảng Ninh.
80 năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình (2/9/1945), mở cho dân tộc con đường phát triển bằng chính nội lực tinh thần, trí tuệ và bản lĩnh riêng có của mình, đất nước ta, dân tộc ta đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Từ một quốc gia nghèo nàn, Việt Nam đã từng bước vươn lên thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Là quốc gia có uy tín và vị thế ngày càng lớn trên trường quốc tế.
Hòa cùng dòng chảy lịch sử ấy của dân tộc, 80 năm qua Quảng Ninh cũng đã đạt được những bước phát triển toàn diện, đột phá. Từ một địa phương bị tàn phá nặng nề sau chiến tranh, vùng đất địa đầu phía Đông Bắc của Tổ quốc, trong những năm qua, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, sự phối hợp, giúp đỡ của các bộ, ngành Trung ương, kế thừa, phát huy thành tựu đổi mới, phát triển, Quảng Ninh đã vươn lên trở thành địa phương đi đầu trong đổi mới sáng tạo, một cực tăng trưởng toàn diện của khu vực phía bắc. Đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước.
Hòa cùng dòng chảy cách mạng
Trong giai đoạn 1945-1973, sau Cách mạng Tháng Tám thành công và khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), tháng 11/1945, chính quyền nhân dân được thiết lập trên toàn bộ địa bàn tỉnh Quảng Yên. Tháng 2/1946, Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời tỉnh Hải Ninh ra đời. Chính quyền cách mạng các xã ở tỉnh Hải Ninh được khẩn trương xây dựng và củng cố, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, tăng gia sản xuất,…Ngày 31/3/1947, liên tỉnh Quảng Hồng được thành lập bao gồm tỉnh Quảng Yên, đặc khu Hòn Gai và các huyện Thủy Nguyên, Chí Linh, Nam Sách, Kinh Môn, Đông Triều.
Ngày 22/2/1955, theo sắc lệnh của Chủ tịch nước, khu Hồng Quảng gồm đặc khu Hồng Gai và tỉnh Quảng Yên (trừ các huyện Sơn Động, Linh Môn, Nam Sách, Chí Linh) đã được thành lập.
Ngày 24/4/1955, khu mỏ Hồng Quảng hoàn toàn giải phóng, công nhân bắt tay vào công cuộc khôi phục mỏ; tổ chức các phong trào thi đua sản xuất, mở rộng quy mô, từng bước nâng cao sản lượng khai thác than.
Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập tỉnh Quảng Ninh.
Ngày 30/10/1963, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) đã có Nghị Quyết hợp nhất tỉnh Hải Ninh và khu Hồng Quảng thành tỉnh Quảng Ninh (tên gọi Quảng Ninh do Bác Hồ đặt, có ý nghĩa là một vùng rộng lớn, yên vui, bền vững).
Từ ngày 1/1/1964, Quảng Ninh đi vào hoạt động chính thức, tạo thành một thể liên hoàn cả về chính trị, kinh tế, quân sự, phát huy được sức mạnh tổng hợp của vùng Đông Bắc rộng lớn của Tổ quốc. Để hoàn thành nhiệm vụ “Tăng cường lãnh đạo sản xuất, chiến đấu và tổ chức đời sống cho nhân dân", Đảng bộ đã tăng cường công tác xây dựng Đảng, củng cố chính quyền, đẩy mạnh phong trào cách mạng của quần chúng phát triển mạnh mẽ hơn.
Ngày 2-6/10/1969 diễn ra Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (lần thứ I). Đại hội đề ra nhiệm vụ chung là: Quyết tâm xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh có trung tâm công nghiệp quan trọng của cả nước, có công nghiệp trung ương lớn mạnh và hiện đại, có kinh tế địa phương phát triển phong phú và toàn diện, có nền văn hóa, khoa học và kỹ thuật phát triển.
Ngày 26-31/12/1971 diễn ra Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ II. Đại hội đã đề ra các nhiệm vụ trọng tâm trong 2 năm 1972-1973 và ra lời kêu gọi: Toàn Đảng, toàn quân, toàn dân tỉnh ta tăng cường đoàn kết, quyết tâm phấn đấu thực hiện tốt Nghị quyết Đại hội góp phần tích cực nhất vào sự nghiệp đánh thắng đế quốc Mỹ và hoàn thành tốt kế hoạch 3 năm khôi phục và phát triển kinh tế, văn hóa.
Đổi mới vươn mình cùng đất nước
Khát vọng độc lập dân tộc, hòa bình, thống nhất đất nước đã thành sự thật sau bản Tuyên ngôn Độc lập là Chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" tiếp đó là đại thắng Mùa xuân năm 1975. Cùng với cả nước, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh bắt tay ngay vào công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế-xã hội , xây dựng chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh mới.
Trong giai đoạn 1975-1986, trong điều kiện cơ chế kế hoạch hóa và có chiến tranh bảo vệ biên giới, Quảng Ninh tiếp tục khẳng định là trung tâm công nghiệp khai khoáng và nhiệt điện lớn của đất nước. Làm tròn nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới cả trên biển và trên bộ.
Trường đại học Hạ Long, nơi đào tạo nguồn nhân lực cho Quảng Ninh và đất nước.
Trong giai đoạn 1986-2010, cùng với cả nước, Quảng Ninh bước vào công cuộc Đổi mới. Từng bước hình thành nhiều ngành nghề và cơ cấu xã hội đa dạng gắn với chuyển đổi sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhất là từ sau khi Vịnh Hạ Long được UNESCO vinh danh là di sản thiên nhiên thế giới lần thứ nhất năm 1994 đã mở ra cơ hội mới cho phát triển du lịch.
Năm 2011, đứng trước những cơ hội và thách thức sau hơn 20 năm đổi mới, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã có sự thay đổi mang tính đột phá về tư duy phát triển khi xác định chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” dựa vào 3 trụ cột: Thiên nhiên, con người, văn hóa; kết hợp với xu thế hòa bình, hợp tác, hội nhập và cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Tỉnh đã thuê các tư vấn hàng đầu thế giới lập đồng thời 7 quy hoạch chiến lược với định hướng không gian phát triển kinh tế-xã hội “Một tâm-Hai tuyến-Đa chiều–các mũi đột phá” để tổ chức lại không gian lãnh thổ, kiến tạo hành lang phát triển mới. Đây là sự đổi mới tư duy mang tầm nhìn chiến lược, mở ra thời kỳ phát triển đột phá của Quảng Ninh với những mô hình đổi mới sáng tạo đi đầu cả nước suốt hơn 1 thập kỷ qua.
Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam Nguyễn Văn Tuân chia sẻ: “Trong suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Quảng Ninh, ngành than luôn đồng hành, gắn bó chặt chẽ và có đóng góp to lớn vào sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội. Mỗi bước trưởng thành của tỉnh đều in đậm dấu ấn của những người thợ mỏ, lực lượng đã góp phần xây dựng nên thương hiệu Quảng Ninh 'Kỷ luật và Đồng tâm' đầy tự hào. Tinh thần ấy không chỉ là cội nguồn sức mạnh của ngành than, mà còn là giá trị văn hóa đặc sắc, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ”.
Hệ thống bốc, rót than hiện đại của Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Quảng Ninh đã vươn mình mạnh mẽ, khẳng định vị trí là một trong những cực tăng trưởng quan trọng của cả nước, là điểm sáng về đổi mới sáng tạo, phát triển nhanh, bền vững và toàn diện. Trên nền tảng truyền thống cách mạng kiên trung, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đã đoàn kết, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, từng bước hiện thực hóa khát vọng phát triển.
Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc đạt được nhiều kết quả tích cực, ngày càng đi sâu vào chất lượng.
Đặc biệt trong giai đoạn từ 2011 đến nay, tỉnh đã tập trung đưa công cuộc đổi mới toàn diện đi vào chiều sâu, chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh”, chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, bền vững hơn.
PGS,TS Nguyễn Thế Chinh, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường cho rằng: “Mô hình chuyển đổi từ “nâu” sang “xanh” của Quảng Ninh là đúng hướng và phù hợp với xu thế chung của cả nước, khu vực và toàn cầu”; Quảng Ninh được xem là một trong những tỉnh tiên phong của cả nước chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” và đã đạt được những thành tựu quan trọng, nhất là trong lĩnh vực hạ tầng, hệ thống kết cấu giao thông, bảo vệ môi trường, giảm thiểu ô nhiễm ngành than, phát triển du lịch, thu hút đầu tư nước ngoài. Đến thời điểm hiện tại, Quảng Ninh đã xác lập được một vị thế mới, vượt trội và hàm chứa những cảm hứng phát triển đặc biệt”.
Quảng Ninh còn đi đầu trong thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện và là một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát, không còn hộ nghèo theo chuẩn đa chiều; chỉ số phát triển con người (HDI) nằm trong nhóm cao nhất cả nước. Văn hóa, giáo dục, y tế được quan tâm đầu tư; bản sắc văn hóa Quảng Ninh được giữ gìn và phát huy trong dòng chảy văn hóa dân tộc Việt Nam.
Nhiều công trình văn hóa được Quảng Ninh quan tâm đầu tư hiện đại.
Bước vào nhiệm kỳ 2020-2025, Quảng Ninh tiếp tục phải đối mặt với những khó khăn, thách thức chưa từng có, phát sinh những vấn đề vượt ngoài dự báo. Đặc biệt, trong những thời khắc khó khăn nhất khi đối mặt với đại dịch Covid-19, tỉnh đã kiên cường vượt qua các đợt bùng phát dịch. Duy trì đà tăng trưởng trong trạng thái bình thường mới.
Tiếp đó, tháng 9/2024, Quảng Ninh lại tiếp tục phải đối mặt với cơn bão Yagi - cơn bão có cường độ mạnh nhất trên đất liền trong 70 năm qua. Nhưng bằng tinh thần đoàn kết, "Kỷ luật và Đồng tâm", sự "thần tốc" toàn tỉnh đã chung sức, đồng lòng nhanh chóng khắc phục hậu quả cơn bão gây ra. Một lần nữa khẳng định bản sắc, ý chí tự lực, tự cường, sức mạnh nội sinh của con người Quảng Ninh. Càng trong khó khăn, thử thách càng vươn lên mạnh mẽ; với tinh thần, ý chí tự lực, tự cường, sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, Quảng Ninh vẫn tiếp tục duy trì đà phát triển ổn định, đà đổi mới sáng tạo.
Đến nay, Quảng Ninh là địa phương có kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại nhất cả nước với gần 200km đường cao tốc; công tác cải cách hành chính, môi trường đầu tư- kinh doanh không ngừng được cải thiện. Nhiều năm liên tục dẫn đầu toàn quốc về các chỉ số cải cách. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 86,46%, thuộc nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhiều năm liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu toàn quốc. Quy mô nền kinh tế năm 2024 đạt gần 350.000 tỷ đồng, đứng thứ 3 vùng Đồng bằng sông Hồng, đứng thứ 7 cả nước; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng bền vững hơn. Công nghiệp chế biến chế tạo trở thành động lực tăng trưởng chính của cả nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2020-2024 đạt trung bình hơn 20%.
Du lịch Quảng Ninh ngày càng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Tổng lượng khách đến Quảng Ninh năm 2024 đạt hơn 19 triệu lượt, trong đó có 3,5 triệu lượt khách quốc tế. Với kết quả này, Quảng Ninh là một trong những địa phương thành công nhất trong phục hồi ngành du lịch sau đại dịch. Đưa du lịch ngày càng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn gắn với phát triển kinh tế biển. GRDP bình quân đạt hơn 10.200 USD một người một năm. Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt hơn 2,8 tỷ USD, nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước; đến hết năm 2023, toàn tỉnh về đích trước 3 năm chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025.
Bước vào thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2025, Quảng Ninh vẫn đang phải tiếp tục khắc phục những thiệt hại nặng nề do cơn bão Yagi lịch sử. Tổng thiệt hại ước tính lên đến hơn 28.000 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng thiệt hại của cả nước. Các ngành kinh tế trọng yếu đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Mặc dù đứng trước khó khăn, thử thách chưa từng có như vậy, nhưng với vị trí, vai trò, trọng trách là một trong những địa phương đầu tầu của cả nước, Quảng Ninh đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 14%, cao hơn 2% so với mức Thủ tướng giao, cao nhất từ trước tới nay.
Công nghiệp chế biến chế tạo trở thành động lực tăng trưởng chính của Quảng Ninh.
Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên. Đề cao quyết tâm chính trị để đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển tỉnh Quảng Ninh với phương hướng, mục tiêu: xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, đến năm 2045 trở thành vùng đô thị lớn mang tầm khu vực và quốc tế, là một trong những đầu tàu kinh tế quan trọng của quốc gia, tự tin, vững vàng, tiến mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới”.
Những thành tựu mà Quảng Ninh đã đạt được trong 80 năm qua là thành quả tổng hợp của nhiều nhân tố, đặc biệt đã khơi dậy mạnh mẽ niềm tin, ý chí và khát vọng vươn lên trong mỗi người dân Quảng Ninh gắn liền vai trò lãnh đạo của Đảng, sự giúp đỡ của Trung ương. Phản ánh ý chí tự lực, tự cường, sức sáng tạo của các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây cũng là nền tảng, động lực để Quảng Ninh vững bước trên chặng đường vươn mình cùng đất nước.
LƯƠNG QUANG THỌ - THANH TÙNG