Khi trực tiếp mang hoặc ký gửi hành lý, hành khách được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm với hành lý đó. (Ảnh: B.Yên)
Theo đó, hành khách phải nắm rõ các nghĩa vụ pháp lý trực tiếp như: Biết rõ nội dung hành lý mang theo người hoặc ký gửi; chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành lý do mình mang theo hoặc ký gửi; chấp hành đầy đủ các yêu cầu kiểm tra, giám sát an ninh và các biện pháp kiểm soát tại sân bay trong suốt quá trình làm thủ tục và di chuyển.
Hành khách phải chủ động kiểm soát hành lý, thay vì chỉ thụ động chấp hành khi lực lượng chức năng kiểm tra. Khi trực tiếp mang hoặc ký gửi hành lý, hành khách được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm với hành lý đó trong hoạt động kiểm soát ANHK.
Như vậy, trong trường hợp mang hộ hành lý cho người khác nhưng không kiểm tra nội dung, khi cơ quan chức năng phát hiện vật phẩm thuộc danh mục cấm hoặc không đủ điều kiện vận chuyển, hành khách trực tiếp mang/ký gửi vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm.
Việc “không biết” nội dung bên trong sẽ không loại trừ trách nhiệm, vì pháp luật đã quy định nghĩa vụ “phải biết” và chịu trách nhiệm với hành lý của mình. Tùy vào tính chất vật phẩm, mức độ lỗi và các yếu tố cấu thành vi phạm, việc xử lý có thể là nhắc nhở, xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Trách nhiệm tương tự cũng được áp dụng với các tổ chức, cá nhân gửi hàng hóa, bưu gửi qua đường hàng không.
Ngoài việc chịu trách nhiệm về hành lý, hành khách phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về khu vực hạn chế và quy trình kiểm tra an ninh tại cảng hàng không.
Trách nhiệm của hành khách phát sinh xuyên suốt quá trình tham gia vận chuyển, từ thời điểm làm thủ tục (check-in), đi qua các khu vực kiểm tra, soi chiếu cho đến khi chính thức lên tàu bay.
Thông tư cũng quy định chi tiết quy trình xử lý của lực lượng chức năng khi phát hiện vật phẩm nguy hiểm. Tùy vào tính chất và mức độ nguy cơ, đơn vị kiểm soát an ninh sẽ áp dụng các biện pháp nghiệp vụ như đánh giá mức độ nguy cơ, cô lập, phong tỏa khu vực, phối hợp xử lý theo phương án khẩn nguy hoặc chuyển giao cơ quan thẩm quyền.
Thông tư mới cũng quy định các biện pháp nhằm bảo đảm ANHK dân dụng, gồm các biện pháp phòng ngừa, hệ thống tổ chức công tác an ninh, quản lý rủi ro và kiểm soát chất lượng. Xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan như lực lượng kiểm soát ANHK, người khai thác cảng hàng không, các hãng hàng không và các DN cung cấp dịch vụ. Các đơn vị này có trách nhiệm xây dựng chương trình an ninh phù hợp và duy trì việc kiểm tra nội bộ để bảo đảm các quy định luôn được thực thi nghiêm túc.
Không chấp nhận giấy phép lái xe khi làm thủ tục bay
Một thay đổi đáng chú ý là điều chỉnh, chuẩn hóa lại danh mục giấy tờ tùy thân được chấp nhận khi khách làm thủ tục và qua khu vực kiểm tra an ninh tại sân bay.
Giấy phép lái xe (GPLX) mô tô và ô tô không còn nằm trong danh mục giấy tờ hợp lệ để xuất trình khi đi máy bay. Người chỉ mang theo GPLX sẽ không đủ điều kiện hoàn tất thủ tục bay, kể cả với các chuyến nội địa.
Trước đây, GPLX từng được chấp nhận như một loại giấy tờ tùy thân thay thế căn cước công dân trên các đường bay trong nước. Tuy nhiên, theo định hướng siết chặt an ninh và đồng bộ dữ liệu nhận diện hành khách, quy định mới đã loại bỏ GPLX khỏi danh mục giấy tờ hợp lệ.
Khách bay nội địa cần xuất trình một trong các giấy tờ là căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân còn giá trị sử dụng; hộ chiếu; một số loại thẻ chuyên ngành có ảnh và còn hiệu lực như thẻ quân đội, thẻ công an, thẻ đại biểu Quốc hội, thẻ nhà báo… Trường hợp mất giấy tờ tùy thân, có thể dùng giấy xác nhận nhân thân do cơ quan công an địa phương cấp, có dán ảnh và đóng dấu giáp lai.
Tại một số sân bay đã triển khai xác thực bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 (VNeID), cho phép thay thế căn cước công dân trong quá trình làm thủ tục bay nội địa. Tuy nhiên, khách cần kiểm tra cụ thể với hãng hàng không và sân bay nơi xuất phát để bảo đảm được chấp nhận.
Với chuyến bay quốc tế, khách bắt buộc phải có hộ chiếu còn hạn theo quy định, kèm theo thị thực hoặc giấy miễn thị thực nếu được yêu cầu. Các giấy tờ cư trú như thẻ thường trú, thẻ tạm trú tại nước ngoài cũng có thể cần xuất trình tùy theo hành trình.
Bùi Yên