Theo Điều 9 Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm minh bạch tài chính.
Hàng cứu trợ chứa nội dung quảng cáo cờ bạc bị Công an xã Lộc An (TP Huế) phát hiện, cảnh báo. Ảnh: Công an xã Lộc An.
Đáng chú ý, tại điểm g khoản 2 Điều 9, Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định: Hàng năm, quỹ có trách nhiệm công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31/3.
Cử tri kiến nghị "nóng" để ngăn chặn trục lợi từ thiện nguyện
Quy định này mang tính bắt buộc, áp dụng cho tất cả các quỹ đang hoạt động tại Việt Nam, không phân biệt quy mô hay phạm vi hoạt động.
Việc công khai không chỉ dừng ở báo cáo nội bộ mà phải được đưa ra công chúng, giúp người dân, nhà tài trợ và cơ quan quản lý dễ dàng giám sát.
Song song với đó, điểm i khoản 2 Điều 9 cũng yêu cầu quỹ phải báo cáo đầy đủ tình hình tổ chức, hoạt động và tài chính, kèm theo báo cáo kiểm toán (nếu có), gửi tới cơ quan có thẩm quyền trước cùng thời hạn 31/3 hằng năm.
Như vậy, lần đầu tiên, nghĩa vụ minh bạch tài chính của các quỹ được “chuẩn hóa” về thời điểm, hình thức và nội dung công bố. Đây được xem là bước tiến lớn nhằm khắc phục tình trạng công khai mang tính hình thức hoặc chậm trễ từng xảy ra trước đây.
Không chỉ dừng ở việc công khai, điểm đ khoản 2 Điều 9 còn nhấn mạnh yêu cầu quỹ phải thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, kiểm toán, kê khai thuế và sử dụng tài sản đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả.
Việc bắt buộc công khai thu, chi trước ngày 31/3 không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là “thước đo” uy tín của mỗi quỹ.
Trong bối cảnh hoạt động thiện nguyện ngày càng phát triển, với sự tham gia rộng rãi của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp, minh bạch tài chính chính là yếu tố cốt lõi để duy trì niềm tin. Khi dòng tiền được công khai rõ ràng, người đóng góp sẽ yên tâm hơn, còn các quỹ cũng có điều kiện hoạt động chuyên nghiệp, bài bản hơn.
Có thể thấy, Nghị định 03/2026/NĐ-CP không chỉ siết chặt quản lý, mà còn hướng tới xây dựng một môi trường từ thiện lành mạnh, công khai và bền vững, nơi mọi nguồn lực xã hội được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và mang lại giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Siết minh bạch từ thiện, chặn nguy cơ trục lợi
Cùng với việc tăng cường minh bạch, Nghị định 03/2026/NĐ-CP cũng đưa ra các quy định mạnh tay nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng hoạt động từ thiện.
Điều 10 Nghị định 03/2026/NĐ-CP liệt kê hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có: Lợi dụng quỹ để hoạt động trái tôn chỉ, mục đích, gây ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, cộng đồng;
Gian dối, lập chứng từ khống, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để trốn thuế hoặc trục lợi;
Thực hiện hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố;
Làm giả, cho thuê, cầm cố giấy phép thành lập quỹ;
Sử dụng tài sản có nguồn gốc ngân sách nhà nước để góp vốn thành lập quỹ;
Nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư trái quy định.
Đặc biệt, quy định cấm tư lợi, gian lận tài chính được xem là “hàng rào pháp lý” quan trọng nhằm xử lý những trường hợp lợi dụng danh nghĩa từ thiện để trục lợi cá nhân, vấn đề từng gây bức xúc trong dư luận.
Bên cạnh đó, Điều 1 Nghị định 03/2026/NĐ-CP xác định rõ phạm vi điều chỉnh, bao gồm toàn bộ hoạt động tổ chức, vận hành và quản lý nhà nước đối với quỹ xã hội, quỹ từ thiện tại Việt Nam. Điều này tạo nền tảng pháp lý thống nhất, tránh tình trạng “mỗi nơi hiểu một kiểu” như trước.
Ngoài ra, pháp luật cũng trao quyền cho quỹ như: được vận động tài trợ, tiếp nhận đóng góp trong và ngoài nước; được phối hợp triển khai các chương trình hỗ trợ cộng đồng; được khiếu nại theo quy định. Tuy nhiên, đi kèm quyền là trách nhiệm giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý, nhà tài trợ và xã hội.
.