Theo quy định của pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Phòng, chống tham nhũng và Luật Tố cáo năm 2018, công dân có quyền phát hiện, phản ánh, tố cáo, tố giác, báo tin về hành vi tham nhũng; đồng thời được bảo vệ và khen thưởng theo quy định.
Bên cạnh đó, công dân còn có quyền kiến nghị cơ quan nhà nước hoàn thiện pháp luật và giám sát việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Đi đôi với quyền là nghĩa vụ hợp tác, hỗ trợ cơ quan có thẩm quyền trong công tác phòng, chống tham nhũng.
Luật Tố cáo năm 2018 quy định rõ, tố cáo là việc cá nhân báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nội dung tố cáo bao gồm hành vi vi phạm trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ của cán bộ, công chức, viên chức hoặc các vi phạm trong quản lý nhà nước ở các lĩnh vực khác.
Bảo vệ người tố cáo được hiểu là việc bảo vệ bí mật thông tin, vị trí công tác, việc làm, cũng như tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm của người tố cáo và người thân của họ. Người tố cáo có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo vệ khi có căn cứ cho rằng mình hoặc người thân bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Pháp luật quy định ba nhóm biện pháp bảo vệ cơ bản.
Thứ nhất là bảo vệ bí mật thông tin. Cơ quan có thẩm quyền phải giữ bí mật họ tên, địa chỉ và các thông tin cá nhân của người tố cáo; lược bỏ thông tin nhận dạng khi xử lý hồ sơ; bố trí thời gian, địa điểm làm việc phù hợp nhằm đảm bảo an toàn thông tin; đồng thời yêu cầu các bên liên quan thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo mật.
Thứ hai là bảo vệ vị trí công tác, việc làm. Đối với cán bộ, công chức, viên chức, các biện pháp bao gồm tạm đình chỉ hoặc hủy bỏ quyết định kỷ luật trái pháp luật; khôi phục vị trí công tác, thu nhập và các quyền lợi hợp pháp; bố trí công tác khác nếu cần thiết để tránh bị trù dập. Đối với người lao động theo hợp đồng, cơ quan chức năng có thể yêu cầu người sử dụng lao động chấm dứt hành vi vi phạm, khôi phục việc làm và quyền lợi hợp pháp cho người được bảo vệ.
Thứ ba là bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm. Các biện pháp có thể áp dụng như đưa người được bảo vệ đến nơi an toàn; bố trí lực lượng bảo vệ; ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi xâm hại hoặc đe dọa xâm hại; yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.
Về thẩm quyền, nhiều cơ quan cùng tham gia thực hiện bảo vệ người tố cáo, bao gồm: người giải quyết tố cáo; cơ quan xác minh nội dung tố cáo; cơ quan công an; cơ quan quản lý cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; UBND các cấp, Công đoàn và các tổ chức liên quan. Trong đó, cơ quan công an giữ vai trò chủ trì trong việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của người được bảo vệ.
Về trình tự, thủ tục, khi có căn cứ cho rằng mình bị đe dọa hoặc trù dập do việc tố cáo, người tố cáo có thể gửi văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ đến người giải quyết tố cáo. Trong trường hợp khẩn cấp, có thể đề nghị trực tiếp hoặc qua điện thoại, sau đó hoàn thiện bằng văn bản. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét và quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ nếu thấy đề nghị có căn cứ; trường hợp không áp dụng phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Việc thay đổi, bổ sung hoặc chấm dứt biện pháp bảo vệ được thực hiện khi không còn căn cứ áp dụng hoặc theo đề nghị của người được bảo vệ. Quyết định này phải được thông báo đến các bên liên quan để đảm bảo minh bạch và đúng quy định.
Để cụ thể hóa các quy định pháp luật, Bộ Công an đã ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và biện pháp bảo vệ người tố cáo, trong đó quy định rõ trách nhiệm của lực lượng công an trong việc tiếp nhận, xử lý và triển khai các biện pháp bảo vệ một cách kịp thời, hiệu quả.
Có thể khẳng định, bảo vệ người tố cáo và người đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực; đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững ổn định chính trị.
SỞ TƯ PHÁP THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG