Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Từ tư duy 'tĩnh' sang 'động và mở'

3 giờ trướcBài gốc

Trong Quy hoạch tổng thể, Thủ đô Hà Nội được xác định có vị trí đặc biệt.

Tư duy “động và mở”: Tạo dư địa cho một thế kỷ phát triển

Điểm cốt lõi của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ nằm ở các chỉ tiêu hay cấu trúc không gian, mà ở sự thay đổi căn bản về tư duy: Từ quy hoạch “tĩnh” sang quy hoạch “động và mở”.

Nếu như trước đây, quy hoạch thường mang tính phân khu cứng, khó điều chỉnh khi bối cảnh thay đổi thì nay cách tiếp cận mới cho phép tích hợp đa ngành, cập nhật theo dữ liệu, đồng thời giữ lại các “không gian mở” để đón các xu hướng phát triển trong tương lai như kinh tế số, kinh tế sáng tạo, đô thị xanh, thích ứng biến đổi khí hậu hay già hóa dân số.

Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh, đây là đồ án có tính chất “chiến lược, tổng thể, dài hạn”, không chỉ kế thừa các quy hoạch đã có mà còn phải mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô. Quy hoạch không nhằm “đóng khung” không gian, mà tạo ra một cấu trúc linh hoạt để thành phố có thể thích ứng với các biến động trong nhiều thập niên tới.

Các đơn vị thực hiện đã tiến hành đồng thời các phương pháp tiếp cận nghiên cứu lập quy hoạch, trong đó có việc thu thập, tổng hợp các tài liệu có liên quan bao gồm Quy hoạch Thủ đô, Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô; các đồ án quy hoạch phân khu, quy hoạch chung huyện, quy hoạch chung đô thị vệ tinh, thị trấn, quy hoạch chuyên ngành; các quy hoạch xây dựng trên địa bàn; các quy hoạch định hướng ngành, lĩnh vực có liên quan. Trên cơ sở đó tổ chức rà soát đánh giá tổng hợp, kế thừa các kết quả nghiên cứu vẫn còn giá trị, xác định các vấn đề tồn tại cần phải nghiên cứu điều chỉnh trong quy hoạch tổng thể.

Đặc biệt, đồ án là quy hoạch tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực nên có sự kết hợp các quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng, quy hoạch vùng trung du, miền núi phái Bắc... để xem xét tổng thể các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội, hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật, bảo vệ môi trường; đưa ra các phân tích dự báo về dân số, phát triển kinh tế, tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực bao gồm: kinh tế, không gian đô thị, du lịch, văn hóa, y tế, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp, cơ sở hạ tầng...

Xã Đoài Phương đóng góp ý kiến vào đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm trong sáng 19-3. Ảnh: Trần Hằng

Tính “tĩnh và động” còn thể hiện ở việc đồ án đã đưa ra được công cụ quản lý xây dựng phát triển đô thị hữu hiệu, với đầy đủ các cơ sở khoa học để hỗ trợ cho chính quyền các cấp của thành phố Hà Nội. Các tổ chức, cá nhân và người dân địa phương trong khu vực có thể tham gia tích cực vào quy hoạch như tạo lập không gian cho các hoạt động phát triển đô thị, nông thôn, hoạt động sản xuất trong tổng thể mà chính quyền đóng vai trò định hướng… để từ đó, các tổ chức doanh nghiệp, chính quyền, cộng đồng người dân có thể cùng phát triển và hiện thực hóa các hoạt động dựa trên quy hoạch đã được lập.

Đa cực, đa trung tâm, tái cấu trúc không gian Thủ đô

Hà Nội xác lập không gian cấu trúc theo mô hình đô thị đa cực - đa trung tâm, đa tầng - đa lớp.

Trên nền tảng tư duy mới, quy hoạch định hướng tổ chức lại không gian Hà Nội theo mô hình đô thị chùm, đa cực, đa trung tâm, thay thế cho cấu trúc đơn cực vốn đã bộc lộ nhiều hạn chế trong quá trình phát triển.

Theo KTS Phan Tuấn Vinh, Giám đốc Trung tâm Quy hoạch Kiến trúc 2, Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội, Quy hoạch Thủ đô được phê duyệt năm 2024 với cấu trúc 5 vùng đô thị, 5 trục không gian, 5 khu vực phát triển đô thị, đô thị vệ tinh và các thị trấn, liên kết bằng các trục giao thông vành đai và hướng tâm.

Nay, quy hoạch mới đề xuất xác lập không gian cấu trúc theo mô hình đô thị “Đa cực - đa trung tâm, đa tầng - đa lớp”; xác định cụ thể 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, kết hợp 9 trục động lực, với các vành đai, các hành lang, thúc đẩy liên kết vùng và quốc gia, kết nối biên giới, cảng biển và quốc tế. Các không gian di sản văn hóa, lịch sử, cảnh quan dọc sông Đà, sông Hồng, sông Đuống; Vành đai xanh di sản thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, tâm linh, du lịch phía Tây kết nối chuỗi danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử.

Bản đồ phân bổ 9 cực phát triển của Hà Nội.

Công cuộc tái thiết đô thị được thực hiện toàn diện và chọn lọc, gồm cải tạo tích cực, tái thiết thích ứng khu vực trung tâm gắn với trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng; cải tạo, tái thiết, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử khu vực phố cổ, phố cũ, khu cũ, chung cư cũ; cải tạo, tái thiết khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận, khu vực di tích, di sản; mở rộng cải tạo, tái thiết, tái cấu trúc các khu vực Vành đai 1, Vành đai 2, Vành đai 3 và lan tỏa ra các khu vực đô thị và nông thôn.

Nghiên cứu quy hoạch tái thiết các ô phố để đồng bộ hạ tầng; tạo quỹ đất ưu tiên xây dựng các công trình hạ tầng và không gian xanh; phát triển đô thị tại các khu vực TOD ngoại vi; nghiên cứu phương án chính xác cho từng đối tượng, từng khu vực, đảm bảo hiệu quả, nâng cao chất lượng đô thị, môi trường, sinh kế của người dân, tạo dư địa, động lực phát triển.

Đáng chú ý, quy hoạch không phát triển Hà Nội theo hướng “đơn tuyến”, mà đặt trong tổng thể liên kết vùng, kết nối với các địa phương trong Vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng.

Theo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia, cả nước thu lại 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế trọng điểm. Trong đó Thủ đô Hà Nội là trung tâm của Vùng đồng bằng sông Hồng và Vùng Thủ đô Hà Nội. Trong đó: Hà Nội là Đô thị trung tâm hạt nhân, đầu não, đóng vai trò kết nối vùng và liên vùng quốc tế.

Các đô thị thuộc tỉnh xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh và đối trọng, được phân vai chức năng rõ ràng để hỗ trợ, chia sẻ áp lực và tạo động lực phát triển chung cho cả vùng.

Hạ tầng dẫn dắt, sông Hồng là trục phát triển xanh

Sông Hồng được xác định là trục không gian xanh, trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế trung tâm của Thủ đô.

Trong cấu trúc quy hoạch mới, hạ tầng được xác định là “xương sống”, trong đó hệ thống đường sắt đô thị giữ vai trò then chốt, dẫn dắt phát triển không gian đô thị theo mô hình TOD. Quy hoạch bổ sung các tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài lên khoảng 1.153 km, đi theo các trục động lực, vành đai, các cực tăng trưởng và trung tâm lớn để định hình không gian phát triển mới.

Tại các khu vực xung quanh nhà ga Metro và các trục giao thông chính cho phép mở rộng không gian, tăng mật độ xây dựng, nâng tầng cao và tăng hệ số sử dụng đất, vừa tạo ra các đô thị nén hiện đại, giải phóng mặt đất để làm không gian xanh, công viên vừa là công cụ tài chính cốt lõi để thành phố điều tiết, thu hồi phần giá trị gia tăng từ đất đai, tạo lập nguồn vốn để tái đầu tư.

Cùng với đó, quy hoạch đặc biệt nhấn mạnh việc tổ chức không gian đa tầng: ngầm - mặt đất - trên cao, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giảm áp lực cho khu vực trung tâm. Trong đó, thành phố tập trung xây dựng không gian ngầm, kết hợp hệ thống bể ngầm chứa nước, thoát nước đa năng tích hợp dưới các không gian giao thông, bãi đỗ xe ngầm, công viên... nhằm giải quyết ngập úng; đẩy mạnh khai thác không gian ngầm, đa tầng tại các khu vực TOD; đưa tỷ lệ ngầm hóa tại khu vực lõi đô thị lên trên 40%.

Một điểm nhấn quan trọng là định hình các hành lang sinh thái gắn với hệ thống sông, gồm sông Hồng, sông Đuống, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch. Trong đó, sông Hồng, biểu tượng phát triển của Thủ đô được xác định là trục không gian xanh, trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế trung tâm của Thủ đô.

Quy hoạch thiết lập "Con đường di sản" chạy dọc hai bên bờ sông; cải tạo bãi giữa, bãi nổi thành các công viên sinh thái, không gian sáng tạo, giải trí mang tầm vóc quốc tế, bảo đảm nguyên tắc thuận thiên, hài hòa thoát lũ.

Đột phá trong cải thiện môi trường thực hiện đồng bộ các giải pháp để giải quyết dứt điểm vấn nạn ô nhiễm môi trường: Trọng tâm là làm sống lại hệ thống các dòng sông: sông Tô Lịch, sông Nhuệ, sông Đáy...

Theo các chuyên gia quy hoạch, việc đưa hệ thống sông trở thành cấu trúc phát triển không chỉ giúp cải thiện môi trường, mà còn tạo ra không gian công cộng, phát triển kinh tế dịch vụ và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Định hướng này cũng gắn với mục tiêu xây dựng Thủ đô “xanh - thông minh - hiện đại”, vừa phát triển kinh tế, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc của Hà Nội.

Bảo Hân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/quy-hoach-thu-do-tam-nhin-100-nam-tu-tu-duy-tinh-sang-dong-va-mo-739771.html