Nhận diện “điểm nghẽn” và sự lỗi nhịp của bộ máy
Trong tiến trình chuẩn bị cho Đại hội XIV, Đảng ta xác định quan điểm xuyên suốt: Muốn đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, trước hết phải có những con người của kỷ nguyên mới.
Dự thảo Báo cáo chính trị tại Đại hội dành dung lượng đáng kể, với những ngôn từ mạnh mẽ và trực diện, để phân tích về những “điểm nghẽn” trong công tác cán bộ - mắt xích được coi là “then chốt của nhiệm vụ then chốt”. Điểm nhấn quan trọng trong phần nhận diện thực trạng, đó là việc Đảng thẳng thắn chỉ ra căn bệnh “sợ sai, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh” trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên.
Đây không đơn thuần là sự sa sút về tác phong làm việc, mà là biểu hiện của sự suy thoái về bản lĩnh chính trị. Trong bối cảnh đất nước cần những quyết sách nhanh, mạnh, chính xác để chớp lấy thời cơ từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thì tư duy “an toàn giả tạo”, làm việc cầm chừng theo lối “nghe ngóng” đã trở thành rào cản lớn nhất đối với sự phát triển.
Đảng ta nhìn nhận rằng, một hệ thống chính trị dù có định hướng đúng đắn đến đâu, nhưng nếu đội ngũ thực thi luôn ưu tiên sự an toàn của cá nhân lên trên lợi ích chung của quốc gia, thì mọi đột phá chiến lược đều có nguy cơ bị triệt tiêu ngay từ cấp cơ sở. Sự trì trệ của một bộ phận cán bộ, đảng viên đã tạo ra sự lỗi nhịp của bộ máy, là một trong những hạn chế mà Đại hội XIV đặt ra yêu cầu phải giải quyết triệt để.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Đại hội XIV nhấn mạnh việc coi trọng đánh giá cán bộ dựa trên sản phẩm thực tế và hiệu quả công việc cụ thể. Đây là sự kế thừa và nâng tầm từ thực tiễn nhiệm kỳ Đại hội XIII, khi Đảng đã áp dụng việc giao chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể và đánh giá qua kết quả định lượng.
Tổng Bí thư Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại phiên khai mạc Đại hội XIV. Ảnh: TRỌNG HẢI
Văn kiện Đại hội chỉ rõ, công tác cán bộ nhiệm kỳ mới phải thực sự công tâm, khách quan, “có vào, có ra, có lên, có xuống”.
Việc sàng lọc đội ngũ sẽ không chỉ dựa trên kỷ luật khi có sai phạm, mà còn dựa trên năng lực hành động. Những cán bộ không đáp ứng được yêu cầu của kỷ nguyên mới, thiếu quyết tâm đột phá hoặc để địa phương, đơn vị trì trệ, sẽ bị thay thế kịp thời. Đây chính là thông điệp về kỷ cương, nghiêm minh trong công tác cán bộ, nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, nơi người thực tài được trọng dụng và có không gian để khẳng định năng lực.
Một trong những nội dung sâu sắc và nhân văn trong đổi mới công tác cán bộ được Đại hội XIV chỉ ra, là việc cụ thể hóa cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung. Đảng ta xác định, muốn cán bộ không sợ sai, trước hết hệ thống phải có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ họ trước những rủi ro khách quan trong quá trình tìm tòi cái mới.
Quyết tâm này không chỉ nhằm cởi bỏ áp lực tâm lý cho cán bộ, mà còn thể hiện sự đồng hành của Đảng đối với những nỗ lực sáng tạo chân chính. Việc xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch để phân định rõ ràng giữa sai sót do điều kiện khách quan, chưa có tiền lệ, với sự cố ý làm trái vì động cơ cá nhân. Khi cán bộ có niềm tin vào sự công bằng và sự bảo vệ của tổ chức, họ sẽ tự tin bứt phá khỏi vùng an toàn, dám dấn thân vào những mảng việc khó, việc mới. Đây chính là động lực cốt lõi để xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến lược đủ tâm, đủ tầm, dẫn dắt dân tộc tự chủ, tự cường, tự tin tiến về phía trước.
Đại hội XIV đã khẳng định tinh thần Đảng không né tránh khuyết điểm, Đảng nhìn thẳng vào thực chất để sửa chữa từ gốc.
Kiến tạo "hành lang dũng khí" bằng cơ chế bảo vệ cán bộ
Tại Đại hội XIV, Đảng ta xác định rằng, để tháo gỡ tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm, không thể chỉ dừng lại ở việc đôn đốc, nhắc nhở bằng các khẩu hiệu chính trị. Giải pháp căn cơ và mang tính đột phá chính là phải xây dựng được một "hành lang dũng khí" vững chắc, thông qua việc luật hóa, cụ thể hóa các cơ chế bảo vệ cán bộ. Phải chuyển hóa tinh thần của Kết luận số 14-KL/TW ngày 22-9-2021 của Bộ Chính trị thành các quy định pháp lý và quy chế nội bộ đồng bộ, nhằm bảo đảm cho những người dám nghĩ, dám làm, dám đột phá không phải đơn độc trước rủi ro.
Việc Đại hội XIV đặt ra yêu cầu cao trong việc cụ thể hóa cơ chế bảo vệ cán bộ nhằm minh định giữa sai sót khách quan trong quá trình tìm tòi cái mới vì lợi ích chung, với sai phạm vì mục đích vụ lợi cá nhân.
Văn kiện Đại hội chỉ rõ, sự nghiệp cách mạng trong kỷ nguyên mới đòi hỏi những quyết sách chưa có tiền lệ, đòi hỏi sự dấn thân vào những mảng việc khó mà hệ thống quy định hiện hành có thể chưa bao phủ hết hoặc đã lỗi thời. Nếu không có cơ chế bảo vệ vững chắc, cán bộ sẽ có tâm lý “thà đứng trước hội đồng kỷ luật còn hơn đứng trước vành móng ngựa”, dẫn đến sự trì trệ của cả bộ máy.
Do đó, việc xây dựng các quy định phân định rõ ranh giới: Khi cán bộ có ý tưởng đổi mới, đã báo cáo cấp có thẩm quyền, thực hiện với động cơ hoàn toàn trong sáng, vì lợi ích của nhân dân và quốc gia - dân tộc, thì ngay cả khi kết quả không đạt như kỳ vọng hoặc xảy ra sai sót, họ phải được xem xét miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm. Đây chính là liều thuốc giải cho căn bệnh “thủ thế” đang làm xói mòn sức sáng tạo của hệ thống chính trị.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu trong buổi thảo luận tại Đoàn Đảng bộ Quân đội. Ảnh: TTXVN
Trọng tâm của hành lang pháp lý này còn nằm ở việc trọng dụng và đãi ngộ nhân tài.
Đại hội XIV xác định nhân tài là "nguyên khí quốc gia" trong cuộc đua chuyển đổi số và phát triển xanh. Tuy nhiên, trọng dụng nhân tài không chỉ là trả lương cao hay bố trí chức vụ, mà là tạo ra một môi trường làm việc để họ được quyền sáng tạo mà không sợ “rủi ro pháp lý”. Bởi vậy, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ chính sách thu hút nhân tài theo hướng vượt trội, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như quản trị hiện đại, công nghệ lõi và văn hóa.
Đảng chủ trương xây dựng cơ chế để những người có năng lực đặc biệt được tiếp cận với các nguồn lực và quyền ra quyết định cần thiết để thực hiện ý tưởng. Chính sự kết hợp giữa "cơ chế bảo vệ" và "cơ chế trọng dụng" sẽ tạo ra lực hút mạnh mẽ, đưa những trí tuệ ưu tú vào bộ máy lãnh đạo, tạo nên một đội ngũ cán bộ có khả năng kiến tạo và dẫn dắt.
Một điểm đáng chú ý là việc Đại hội XIV đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền lực song hành với bảo vệ cán bộ. Bảo vệ không có nghĩa là buông lỏng giám sát. Ngược lại, việc kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch chính là hình thức bảo vệ cán bộ tốt nhất. Khi mọi quy trình từ đề xuất ý tưởng đột phá đến tổ chức thực hiện đều được giám sát công khai, cán bộ sẽ tự tin rằng mọi đóng góp của mình đều được ghi nhận đúng mực và mọi rủi ro đều được thẩm định khách quan.
Nhiều đại biểu tham dự Đại hội XIV nhấn mạnh vai trò của các cấp ủy Đảng trong việc đồng hành cùng cán bộ ngay từ khi hình thành ý tưởng mới. Cấp trên không chỉ giao việc, mà còn phải cùng chịu trách nhiệm, cùng tháo gỡ khó khăn, không "khoán trắng" rủi ro cho cấp dưới. Sự gắn kết trách nhiệm giữa cá nhân và tổ chức này chính là điểm tựa vững chắc để cán bộ tự tin bứt phá khỏi vùng an toàn.
Việc kiến tạo "hành lang dũng khí" thông qua cụ thể hóa cơ chế bảo vệ cán bộ là một bước đi mang tính quyết định của Đảng để giải bài toán khó về nhân sự. Đây là lời giải cho thực trạng cán bộ sợ sai, là sự khẳng định rằng Đảng luôn trân trọng và bảo vệ những giá trị sáng tạo, những tâm huyết vì dân, vì nước. Khi cơ chế bảo vệ được luật hóa và đi vào đời sống, sẽ khơi dậy mạnh mẽ lòng tự trọng, khát vọng cống hiến và bản lĩnh của người cộng sản. Đó là nguồn sức mạnh nội sinh vô tận để đội ngũ cán bộ vững vàng dấn thân, cống hiến.
Coi trọng đánh giá bằng sản phẩm thực tiễn
Trong suốt nhiều nhiệm kỳ qua, Đảng ta xác định đánh giá cán bộ là khâu tiền đề, có ý nghĩa quyết định đến tất cả các khâu khác của công tác cán bộ.
Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV thẳng thắn thừa nhận một thực trạng nhức nhối: Công tác đánh giá vẫn là khâu yếu nhất, còn mang nặng tính cảm tính, định tính và chưa phản ánh đúng thực chất năng lực của đội ngũ. Chính vì vậy, Đại hội XIV nhấn mạnh phương pháp đánh giá dựa trên sản phẩm thực tế và hiệu quả công việc cụ thể. Đây chính là “chìa khóa vàng” để hóa giải những tồn tại trong bộ máy lãnh đạo.
Việc lấy sản phẩm làm thước đo đánh giá cán bộ là sự thay đổi sâu sắc về tư duy cầm quyền của Đảng trong giai đoạn phát triển mới. Trong một thế giới vận động không ngừng với những yêu cầu bứt phá về kinh tế - xã hội, chúng ta không thể tiếp tục đánh giá cán bộ qua những bản kiểm điểm được viết theo khuôn mẫu hay những nhận xét chung chung “có tinh thần trách nhiệm”, “giữ gìn đoàn kết”.
Những khái niệm định tính đó, dù cần thiết, nhưng dễ bị lợi dụng để che lấp sự yếu kém về năng lực hoặc tư tưởng trung bình chủ nghĩa. Thước đo mới đòi hỏi mỗi cán bộ, đặc biệt là người đứng đầu, phải trả lời bằng những câu hỏi định lượng cụ thể: Đã tháo gỡ được bao nhiêu điểm nghẽn của địa phương? Đã thu hút được bao nhiêu dự án trọng điểm? Sự hài lòng của người dân tại địa bàn phụ trách tăng lên như thế nào?... Chính sản phẩm - kết quả đầu ra của quá trình lãnh đạo là minh chứng sống động và thuyết phục nhất cho tư cách, năng lực của một cán bộ, đảng viên.
Để hiện thực hóa tư duy này, Đại hội XIV chủ trương xây dựng hệ thống bộ tiêu chí đánh giá cán bộ theo hướng khoa học, xuyên suốt và đa chiều. Đánh giá không còn là việc riêng của cấp ủy hay cơ quan, tổ chức, mà phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa tự đánh giá của cán bộ với sự đánh giá của cấp trên, sự giám sát của đồng nghiệp và đặc biệt là sự phản hồi từ nhân dân, doanh nghiệp.
Khi mọi nhiệm vụ được giao đều có định mức, thời hạn và chỉ số kết quả rõ ràng, sẽ không còn chỗ cho những cán bộ chọn lối sống “nghe ngóng”, “thủ thế” hay dựa dẫm vào mối quan hệ để thăng tiến. Hệ thống số hóa sẽ tạo ra một “bản đồ năng lực” trung thực, giúp Đảng sàng lọc được nhân tố thực tài và loại bỏ những người không đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn.
Một khía cạnh then chốt trong việc lấy sản phẩm làm thước đo là sự liên kết chặt chẽ giữa kết quả công việc với quy trình quy hoạch, bổ nhiệm và điều động cán bộ. Sản phẩm của ngày hôm nay là tấm vé thông hành cho vị trí ngày mai. Quan điểm “có lên, có xuống, có vào, có ra” sẽ được thực thi quyết liệt dựa trên bảng điểm hiệu quả công việc. Những cán bộ dám dấn thân vào những mảng việc khó, việc mới, dù quá trình thực hiện có thể gặp rủi ro khách quan nhưng có sản phẩm mang tính đột phá, sẽ được đặc cách trọng dụng.
Ngược lại, những cán bộ giữ vị trí quan trọng nhưng không tạo ra chuyển biến cho địa phương, đơn vị, hoặc để xảy ra tình trạng trì trệ kéo dài sẽ phải được thay thế kịp thời, không chờ hết nhiệm kỳ hay đến tuổi nghỉ hưu. Đây là giải pháp trực diện để khắc phục tâm lý “an bài” và thúc đẩy sự vận động không ngừng của cả hệ thống chính trị.
Tuy nhiên, việc lấy sản phẩm làm thước đo cũng đặt ra yêu cầu cao về sự liêm chính của người đánh giá. Đại hội XIV nhấn mạnh việc chống chạy chức, chạy quyền, “chạy sản phẩm”. Đảng yêu cầu quá trình thẩm định kết quả công việc phải được thực hiện bởi những hội đồng chuyên môn có bản lĩnh, công tâm và dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan kiểm tra, thanh tra.
Sản phẩm phải là thực chất, không phải là những con số được tô hồng hay các công trình mang tính “hình thức” để ghi điểm. Chỉ khi thước đo này được sử dụng một cách công bằng và nghiêm minh, mới trở thành động lực tự thân, thúc đẩy mỗi cán bộ, đảng viên nỗ lực hết mình vì lợi ích của nhân dân, của đất nước.
Khi sản phẩm công việc trở thành tiếng nói quyết định sự nghiệp chính trị của người đảng viên, đó cũng là lúc năng lực sáng tạo được kích hoạt. Đánh giá cán bộ công tâm, thực chất, không chỉ để chọn người tài, mà còn để Đảng giữ trọn niềm tin với nhân dân, niềm tin vào một bộ máy lãnh đạo nói thật, làm thật và có kết quả thật.