Do thời gian kiểm nghiệm kéo dài và thiếu hướng dẫn chi tiết ban đầu, việc triển khai tại một số cửa khẩu gặp nhiều vướng mắc, gây ùn ứ hàng hóa. Trước tình hình đó, Chính phủ và các bộ, ngành đang khẩn trương vào cuộc tháo gỡ khó khăn, đặc biệt với thực phẩm nhập khẩu.
Triển khai đồng bộ, rõ trách nhiệm từ Trung ương đến cửa khẩu
Ngày 3-2, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 08/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ ngay những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức triển khai thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP. Điểm nhấn quan trọng của chỉ đạo là nguyên tắc xử lý thống nhất: “Trường hợp hồ sơ đầy đủ theo cam kết, phải cho thông quan ngay”. Việc lấy mẫu, kiểm nghiệm không còn là điều kiện tiên quyết để giữ hàng tại cửa khẩu mà được thực hiện song song hoặc hậu kiểm tại kho doanh nghiệp. Đây là bước điều chỉnh quan trọng, thể hiện sự chuyển hướng mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phù hợp thông lệ quốc tế và yêu cầu cải cách thủ tục hành chính.
Công điện cũng yêu cầu các bộ quản lý chuyên ngành khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Nghị định 46; chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thiết bị, cơ sở kiểm nghiệm; thiết lập đường dây nóng 24/7 để kịp thời tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp. Các bộ, ngành, địa phương phải báo cáo hằng ngày về tình hình thực hiện, chủ động đề xuất giải pháp vượt thẩm quyền, với mục tiêu cao nhất là khơi thông dòng chảy hàng hóa, giảm thiểu thiệt hại cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Các xe container chở hàng hóa nông sản thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Hữu nghị (Lạng Sơn) ngày 5-2. Ảnh: MAI PHƯƠNG
Hải quan bố trí trực 24/7, bảo đảm thông quan nhanh hàng hóa xuất, nhập khẩu
Ngay sau chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan đã khẩn trương vào cuộc với tinh thần trách nhiệm cao. Bộ Công Thương đã thành lập tổ công tác và kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp. Ngày 2-2, Bộ cũng đề nghị các địa phương bố trí nguồn lực, rà soát, phân cấp, giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về ATTP nhập khẩu cho các cơ quan quản lý phù hợp. Trong khi đó, ngành hải quan hỏa tốc yêu cầu toàn ngành trực 24/7 thông quan thực phẩm nhập khẩu nhằm tránh ách tắc, bảo đảm nguồn cung. Cục Hải quan (Bộ Tài chính) yêu cầu các chi cục hải quan khu vực bố trí lãnh đạo, công chức trực 24/7 để kịp thời giải quyết thủ tục hải quan trong giai đoạn cao điểm, đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng của người dân.
Phía Cục Hải quan nhấn mạnh việc ưu tiên xử lý nhanh các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bảo đảm hồ sơ đầy đủ theo quy định và tuân thủ hướng dẫn của các bộ chuyên ngành liên quan. Các đơn vị được yêu cầu chủ động tháo gỡ khó khăn, không để xảy ra tình trạng chậm trễ kéo dài gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Ông Âu Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục Hải quan, Bộ Tài chính, cho hay: “Đối với những vướng mắc phát sinh trong quá trình làm thủ tục, các chi cục phải báo cáo ngay về Cục Hải quan (qua Ban Giám sát quản lý về hải quan) để kịp thời xử lý. Riêng số liệu về thực phẩm tồn đọng tại cảng chưa hoàn tất thủ tục hoặc chưa được thông quan, các đơn vị phải tổng hợp, báo cáo trước 8 giờ và 13 giờ 30 phút hằng ngày”. Cùng với đó, các chi cục hải quan khu vực được giao nhiệm vụ tổng hợp, báo cáo 2 lần/ngày về số lượng hàng hóa tồn đọng, phân loại rõ các lô hàng đã đăng ký tờ khai nhưng chưa được thông quan và hàng đã về cảng, cửa khẩu nhưng doanh nghiệp chưa mở tờ khai. Cách làm này giúp cơ quan quản lý nắm chắc tình hình, kịp thời điều phối nguồn lực, xử lý “điểm nghẽn” ngay từ cơ sở.
Công bố danh sách 34 cơ sở kiểm nghiệm an toàn thực phẩm
Về phía Bộ Y tế, theo ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục ATTP, Bộ Y tế, cơ quan chức năng của Bộ đã chủ trì rà soát các quy định liên quan đến kiểm tra ATTP, tổng hợp những khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai Nghị định 46; phối hợp với địa phương chỉ định đủ cơ sở kiểm nghiệm, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục. Cùng với đó, nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc thông quan thực phẩm nhập khẩu, nhất là mặt hàng nông, thủy sản, ngày 4-2, Cục ATTP đã công bố danh sách 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về ATTP. Các doanh nghiệp có thể gửi mẫu đến các đơn vị gần khu vực để được kiểm nghiệm. Đồng thời, các bộ, ngành cũng chỉ đạo đơn vị kiểm nghiệm tăng cường, phối hợp, thực hiện kiểm nghiệm để tránh gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp.
Tại các địa phương, UBND tỉnh, thành phố có cửa khẩu được giao rõ trách nhiệm, chủ động phân luồng, bố trí khu vực riêng cho nông sản tươi sống và thực phẩm thiết yếu; ưu tiên thông quan ngay khi hồ sơ đáp ứng cam kết. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng tại cửa khẩu đã góp phần giảm áp lực kho bãi, hạn chế nguy cơ hư hỏng hàng hóa.
Kiến nghị Chính phủ xem xét lùi thời điểm áp dụng Nghị định 46
Cận Tết Nguyên đán là thời điểm cao điểm của hoạt động sản xuất, lưu thông hàng hóa, khi nhu cầu thị trường tăng mạnh và doanh nghiệp phải gấp rút hoàn thành các đơn hàng. Trong bối cảnh đó, chỉ cần một khâu bị gián đoạn cũng có thể gây tác động dây chuyền, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng.
Từ thực tiễn này, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét lùi thời điểm Nghị định 46 có hiệu lực nhằm giảm áp lực ùn ứ hàng hóa, đồng thời tạo thêm thời gian để các cơ quan chức năng hoàn thiện đầy đủ, rõ ràng các văn bản hướng dẫn về quy trình kiểm tra, lấy mẫu và kiểm nghiệm.
Box: Chiều 4-2, tại họp báo Chính phủ thường kỳ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, vừa qua, có một số lô hàng ách tắc tại các cửa khẩu liên quan đến Nghị định 46. Các lô hàng này chủ yếu là nông, thủy sản, thực phẩm tươi sống do các đơn vị chưa sẵn sàng trong việc triển khai thực hiện kiểm tra nhà nước về ATTP đối với lĩnh vực thực phẩm nhập khẩu theo Nghị định 46. Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, ngay sau khi có những thông tin phản ánh, lãnh đạo Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành liên quan vào cuộc, các cơ quan liên quan họp, đưa ra các biện pháp phù hợp để tháo gỡ vướng mắc. "Đến chiều nay, các bộ đã họp và báo cáo, xin ý kiến để có đề xuất, tham mưu với Chính phủ ra hướng dẫn thực hiện Nghị định 46. Việc này đang trình xin ý kiến", Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà thông tin. Về phía Bộ Y tế, đối với các sản phẩm, lĩnh vực Bộ Y tế quản lý, Bộ chưa nhận được phản ánh, vướng mắc nào liên quan đến Nghị định 46.