Quyết toán thuế thu nhập cá nhân 2026: Dân 'kêu trời' vì lỗ hổng pháp lý

2 giờ trướcBài gốc

Quyết toán thuế TNCN: Vấn nạn "thu nhập ảo"

Dù ngành Thuế đã có nhiều nỗ lực trong việc số hóa, nhưng những lỗ hổng từ hệ thống eTax Mobile, sự phức tạp của quy định và vấn nạn đánh cắp thông tin cá nhân đang biến nghĩa vụ công dân thành một gánh nặng tâm lý nặng nề khi quyết toán thuế TNCN năm 2026.

Dạo một vòng quanh các diễn đàn tài chính và các điểm tiếp nhận hồ sơ thuế tại Hà Nội và TP.HCM những ngày trung tuần tháng 4, không khó để bắt gặp những gương mặt mệt mỏi.

Anh Minh Quân, một nhân viên truyền thông tại Hà Nội, chia sẻ về hành trình "vật lộn" với ứng dụng eTax Mobile: "Tôi thức đến 2 giờ sáng để nộp hồ sơ vì ban ngày hệ thống luôn trong tình trạng quá tải hoặc báo lỗi kết nối. Nhưng nghiệt ngã nhất là khi vào được, hệ thống lại báo tôi còn nợ thuế từ... 3 năm trước, trong khi tôi luôn thuộc diện quyết toán tại nguồn và chưa từng nhận được thông báo nợ nào".

Dù ngành Thuế đã có nhiều nỗ lực trong việc số hóa, nhưng những lỗ hổng từ hệ thống eTax Mobile và các quy định pháp lý vẫn gây khó khăn cho người dân.

Câu chuyện của anh Quân không phải cá biệt. Nhiều người dân phản ánh tình trạng "dữ liệu một đằng, thực tế một nẻo". Có người phát hiện thông tin người phụ thuộc bị sai lệch hoàn toàn so với hồ sơ gốc đã đăng ký, người khác lại lúng túng khi hệ thống không cập nhật kịp thời các khoản giảm trừ gia cảnh mới nhất.

Sự thiếu đồng bộ giữa cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dữ liệu thuế khiến việc xác thực mã định danh trở thành một vòng lặp lỗi không hồi kết.

Một trong những vấn đề gây bức xúc nhất mùa quyết toán năm nay là tình trạng người dân bất ngờ bị "truy thu" vì những khoản thu nhập... trên trời rơi xuống.

Chị Thu Trang (Hải Phòng) tá hỏa khi thấy mình có tên trong bảng lương của một doanh nghiệp vận tải tận miền Tây với số tiền lên đến hàng trăm triệu đồng.

"Tôi chưa từng đặt chân đến đó, cũng không hề ký kết bất cứ hợp đồng nào. Nhưng vì khoản thu nhập ảo này, tôi bị đẩy vào nhóm có thu nhập từ hai nơi trở lên, buộc phải tự đi quyết toán và đối mặt với số thuế phải nộp thêm khổng lồ cùng nguy cơ bị phạt chậm nộp", chị Trang bức xúc nói.

Đây chính là hành vi vi phạm pháp luật mà Cục Thuế đã liên tục cảnh báo: Các doanh nghiệp sử dụng thông tin cá nhân (họ tên, mã số thuế) để "khai khống" chi phí tiền lương nhằm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Hành vi này không chỉ là trốn thuế mà còn trực tiếp gây hại đến quyền lợi hợp pháp của người lao động, đẩy họ vào rắc rối pháp lý mà lẽ ra họ không phải chịu.

"Nút thắt" pháp lý và những quy định cần tường minh

Trước làn sóng phản ứng của dư luận, cơ quan thuế đã đưa ra những hướng dẫn cụ thể để phân định rõ trách nhiệm. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc được "ủy quyền" và phải "tự quyết toán" vẫn là một ma trận đối với người không chuyên.

Theo quy định, cá nhân chỉ được ủy quyền quyết toán cho tổ chức trả thu nhập nếu ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên và đang làm việc tại đó vào thời điểm quyết toán.

Điểm mới đáng chú ý là cá nhân có thu nhập vãng lai bình quân tháng không quá 10 triệu đồng đã được khấu trừ 10% vẫn có thể ủy quyền.

Thế nhưng, thực tế cho thấy, chỉ cần một sai sót nhỏ trong việc cấp chứng từ khấu trừ từ đơn vị chi trả thu nhập vãng lai, người nộp thuế sẽ ngay lập tức rơi vào diện "vi phạm" nếu không tự đi quyết toán.

Mùa quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2026 đang trở thành một cuộc "hành xác" đối với không ít người nộp thuế.

Đối với trường hợp tổ chức phát hiện cá nhân sau khi ủy quyền lại thuộc diện trực tiếp quyết toán, quy định nêu rõ tổ chức không điều chỉnh lại mà chỉ cấp chứng từ khấu trừ.

Điều này vô hình trung tạo ra một quy trình "ngược", khiến người dân phải chạy đôn chạy đáo giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế để hoàn thiện hồ sơ.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Hải (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) nhận định: "Chúng ta đang ép người dân phải giỏi chuyên môn thuế như một kế toán chuyên nghiệp.

Quy trình hiện nay quá chú trọng vào việc kiểm soát mà chưa thực sự hỗ trợ người nộp thuế. Việc để người dân tự đi chứng minh mình không nhận thu nhập từ một doanh nghiệp lạ là một sự bất công về thủ tục hành chính".

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng hạn chót quyết toán vào ngày 30/4 hàng năm (thực tế năm nay là ngày 2/5 do nghỉ lễ) là một áp lực thời gian quá lớn, cần có một cơ chế tự động đối soát và thông báo sớm cho người dân thông qua các nền tảng số trước kỳ quyết toán ít nhất 2 tháng, thay vì để đến "giờ G" mới phát hiện sai sót.

Để vượt qua "mê cung" quyết toán thuế năm 2026, vị chuyên gia này cho rằng người dân cần nắm vững các mốc thời gian và quy tắc vàng:

Chủ động kiểm tra sớm: Truy cập eTax Mobile ngay từ tháng 2 để đối soát dữ liệu thu nhập. Nếu thấy khoản thu nhập lạ, cần phản hồi ngay với cơ quan thuế quản lý doanh nghiệp đó.

Quyết toán online là tất yếu: Thay vì xếp hàng tại chi cục, việc nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công quốc gia sẽ giúp lưu giữ bằng chứng về thời gian nộp, tránh rủi ro bị phạt chậm nộp do lỗi khách quan của hệ thống.

Minh bạch hóa chứng từ: Đối với những người có từ hai nguồn thu nhập trở lên, việc yêu cầu đơn vị chi trả cấp chứng từ khấu trừ thuế điện tử là điều bắt buộc phải làm ngay khi kết thúc công việc.

Tuyết Nhung

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/quyet-toan-thue-thu-nhap-ca-nhan-2026-dan-keu-troi-vi-lo-hong-phap-ly-250588.html