Ranh giới mong manh giữa sự chân thực và nghệ thuật đồ họa

3 giờ trướcBài gốc

Thị trường điện thoại thông minh đầu năm 2026 đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của AI. Các nhà sản xuất liên tục tích hợp những thuật toán tạo sinh phức tạp nhất vào hệ thống camera, biến mọi người dùng thành những nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp chỉ qua một nút bấm.

Thế nhưng, khi những bức ảnh chụp ra ngày càng trở nên hoàn hảo không tì vết, một bộ phận người yêu nhiếp ảnh lại bắt đầu cảm thấy trống rỗng. Đến lúc chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận lại mức độ can thiệp của các thuật toán xử lý hình ảnh hiện đại và tự hỏi, những gì hiển thị trên màn hình là một khoảnh khắc được ghi lại hay chỉ là một bản vẽ lại của máy móc?

Hoài niệm về sự nguyên bản

Ngược dòng thời gian về năm 2017, thị trường chứng kiến sự ra đời của những thiết bị định hình nhiếp ảnh di động, tiêu biểu có những cái tên như Samsung Galaxy Note 8, iPhone X của Apple và Google Pixel 2. Thời điểm đó, cụm từ nhiếp ảnh điện toán mới chỉ ở những bước sơ khai và công nghệ máy ảnh điện thoại phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nền tảng quang học vật lý.

Galaxy Note 8 lúc bấy giờ là một bước tiến kỹ thuật khi trang bị hệ thống camera kép với ống kính tele quang học 2x và công nghệ chống rung quang học OIS độc lập trên cả hai ống kính. Bộ xử lý tín hiệu hình ảnh ISP thời kỳ này chủ yếu làm nhiệm vụ cân bằng trắng, đo sáng và khử nhiễu cơ bản. Ánh sáng đi qua thấu kính, đập vào cảm biến hình ảnh CMOS và xuất thẳng ra màn hình với mức độ can thiệp phần mềm tối thiểu.

Một bức ảnh phong cảnh được chụp từ Galaxy Note 8

Một bức ảnh chụp từ Galaxy Note 8 mang đậm tính chân thực. Bức ảnh có thể hơi nhiễu hạt khi chụp thiếu sáng, vùng tối có thể đen kịt làm mất chi tiết, nhưng đó chính là sự phản ánh chính xác giới hạn vật lý và ánh sáng môi trường.

Tương tự, iPhone X chú trọng vào màu sắc chân thực và Google Pixel 2 bắt đầu đưa vào thuật toán HDR sơ khai để cân bằng vùng sáng tối nhưng vẫn giữ lại độ tương phản gắt đầy nghệ thuật. Sự hạn chế của phần mềm buộc người cầm máy phải vận dụng kỹ năng quan sát nguồn sáng, tự căn chỉnh bố cục và chấp nhận những khiếm khuyết tự nhiên. Bức ảnh khi ấy mang theo cảm xúc, mồ hôi và góc nhìn độc bản của con người.

Khi AI trở thành người đồng sáng tạo

Bước sang năm 2026, triết lý nhiếp ảnh nguyên bản đã hoàn toàn bị thay thế. Cả bốn đại diện đầu bảng trên thị trường smartphone hiện nay đều áp dụng những công nghệ lõi riêng biệt để biến AI thành người can thiệp trực tiếp vào cấu trúc bức ảnh.

Với Samsung Galaxy S26 Ultra, hệ thống camera được vận hành bởi khối công nghệ ProVisual Engine kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo tạo sinh. Mức độ can thiệp của thiết bị này diễn ra ở cấp độ kết cấu hình ảnh thông qua kỹ thuật Phân vùng ngữ nghĩa Semantic Segmentation. Khi người dùng bấm máy, AI ngay lập tức nhận diện đâu là bầu trời, đâu là tán cây, đâu là da người. Từ đó, máy tự động áp dụng các mức độ làm nét, khử nhiễu và đẩy tông màu khác nhau cho từng vùng độc lập.

Cấu hình camera của Samsung Galaxy S26 Ultra vừa ra mắt (Ảnh: Samsung)

Đặc biệt với tính năng chụp đêm Nightography, AI không chỉ đơn thuần thu sáng, mà còn tự động nội suy và vẽ lại những chi tiết bị mất trong bóng tối dựa trên dữ liệu hàng triệu bức ảnh nó đã học được. Bức ảnh cuối cùng là sự pha trộn giữa dữ liệu quang học thực tế và những điểm ảnh do AI dự đoán kiến tạo ra.

Chuyển sang hệ sinh thái Apple, thiết bị cao cấp nhất iPhone 17 Pro Max theo đuổi triết lý nhiếp ảnh điện toán cực đoan thông qua hai công nghệ lõi là Photonic Engine và Deep Fusion. Apple không sử dụng AI tạo sinh để vẽ thêm chi tiết, mà dùng AI để cắt ghép.

Mỗi lần người dùng nhấn nút chụp, thiết bị thực chất đã chụp ngầm hàng chục khung hình ở các mức độ phơi sáng khác nhau trước và sau khoảnh khắc đó. Thuật toán Deep Fusion sẽ phân tích từng pixel một để chọn ra những điểm ảnh có chi tiết bề mặt tốt nhất, sau đó Photonic Engine và Smart HDR 6 sẽ gộp chúng lại. Quá trình can thiệp này làm san phẳng dải nhạy sáng động, khiến những bức ảnh ngược sáng hoặc chụp ban đêm trở nên sáng đều một cách đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, ranh giới giữa ánh sáng và bóng tối bị xóa nhòa khiến bức ảnh thiếu đi chiều sâu và sự huyền bí tự nhiên.

Trong khi đó, Xiaomi 17 Pro lại chọn cách kết hợp giữa quang học cổ điển và thuật toán can thiệp màu sắc. Phối hợp cùng thương hiệu máy ảnh huyền thoại Leica, Xiaomi trang bị hệ thống ống kính Summilux chất lượng cao, nhưng linh hồn thực sự nằm ở bộ xử lý hình ảnh Xiaomi AISP tích hợp trí tuệ nhân tạo.

Cụm camera được giới thiệu 1 cảm biến 2 tiêu cự của Huawei Pura 80 Ultra (Ảnh: Huawei)

AI của Xiaomi can thiệp mạnh nhất vào quá trình tái tạo màu sắc và giả lập quang học. Máy tự động thêm các màng lọc màu đặc trưng Leica Authentic hoặc Leica Vibrant, đồng thời AI tự động tính toán bản đồ chiều sâu để xóa phông, tạo ra các hiệu ứng đốm sáng bokeh giả lập chính xác đặc tính của các ống kính máy ảnh cơ đắt tiền. Sự can thiệp này tạo ra những bức ảnh nịnh mắt, đầy tính nghệ thuật nhưng mang đậm chất điện ảnh được dàn dựng bởi phần mềm.

Cuối cùng, Huawei Pura 80 Ultra lại chứng minh sức mạnh bằng sự kết hợp giữa cơ khí và thuật toán khôi phục. Máy sở hữu cấu trúc ống kính thấu kính thụt thò vật lý để tối ưu hóa tiêu cự, nhưng quá trình tạo ra bức ảnh lại chịu sự chi phối mạnh mẽ của lõi công nghệ XD Motion Engine và XD Fusion Pro.

Công nghệ này sinh ra để xử lý bài toán chụp ảnh thể thao và chuyển động siêu tốc. Khi chụp một vật thể đang lướt qua với tốc độ cao, cảm biến vật lý có thể ghi lại hình ảnh bị nhòe. Ngay lập tức, lõi AI XD Motion Engine sẽ sử dụng dữ liệu từ cảm biến kết hợp với mạng lưới thần kinh nhân tạo để đóng băng chuyển động, khôi phục lại các chi tiết bị mờ nhòe thành sắc nét. AI ở đây đóng vai trò như một người thợ phục chế, biến những dữ liệu quang học hỏng hóc thành một tác phẩm hoàn chỉnh.

Sự đánh đổi giữa tính tiện lợi và rung cảm nghệ thuật

Không thể phủ nhận rằng sự can thiệp sâu rộng của trí tuệ nhân tạo và các hệ thống lõi như ProVisual Engine hay Photonic Engine mang lại lợi ích to lớn cho đại đa số người dùng phổ thông. Rào cản về kỹ thuật nhiếp ảnh đã bị xóa bỏ hoàn toàn. Bất kỳ ai cũng có thể lưu giữ những khoảnh khắc rực rỡ, sắc nét trong mọi điều kiện môi trường khắc nghiệt nhất mà không cần am hiểu về tốc độ màn trập hay khẩu độ.

Tuy nhiên, sự tiện lợi tối đa này đi kèm với một sự đánh đổi về mặt cảm xúc. Khi AI can thiệp vào từng điểm ảnh, tự động làm sáng vùng tối, tự động xóa đi những khiếm khuyết bề mặt và thậm chí vẽ thêm chi tiết, bức ảnh dần mất đi linh hồn của sự kiện. Chúng ta đang nhìn vào một phiên bản thực tại đã được máy tính tính toán, tối ưu hóa để phù hợp với tiêu chuẩn cái đẹp số đông trên mạng xã hội. Cảm giác hồi hộp chờ đợi kết quả sau khi bấm máy, hay sự rung cảm trước một bức ảnh có bố cục thô mộc, tối tăm nhưng đong đầy kỷ niệm của kỷ nguyên Galaxy Note 8 đang ngày một hiếm hoi.

Cuộc đua nhiếp ảnh điện toán sẽ không dừng lại và việc AI thay con người quyết định chất lượng bức ảnh là xu hướng tất yếu. Chúng ta không thể mang độ phân giải quang học của quá khứ để so bì với sức mạnh công nghệ đương đại. Thế nhưng, trong một thế giới mà mọi hình ảnh đều có thể được máy móc tô vẽ trở nên hoàn mỹ, đôi khi sự chân thực, những mảng tối nguyên bản và giới hạn vật lý của nhiếp ảnh truyền thống lại chính là thứ giá trị xa xỉ nhất mà con người muốn tìm về.

CTV Phan Sương/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/cong-nghe/ranh-gioi-mong-manh-giua-su-chan-thuc-va-nghe-thuat-do-hoa-post1273477.vov