Từ 7/5 đến 30/5 diễn ra đợt truy quét cao điểm trên toàn quốc đối với nạn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh minh họa.
Nói không với phần mềm lậu
Theo văn bản số 314/BQTG-QL&HTQT ban hành ngày 6/5, các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực chương trình máy tính, điện ảnh, âm nhạc, xuất bản, báo chí, truyền hình và trò chơi điện tử được yêu cầu chủ động rà soát, bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan. Cơ quan quản lý nhấn mạnh việc không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền, không khai thác trái phép tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hay chương trình phát sóng.
Động thái này được triển khai ngay sau Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, các bộ, ngành và địa phương sẽ đồng loạt triển khai đợt cao điểm từ ngày 7 đến 30/5 nhằm xử lý các hành vi vi phạm bản quyền, đặc biệt là triệt phá các website phim, âm nhạc, truyền hình và trò chơi điện tử lậu có lượng truy cập lớn.
Trong nhiều năm qua, vi phạm bản quyền trên môi trường số vẫn diễn biến phức tạp. Tình trạng sao chép, phát tán phim, nhạc, chương trình truyền hình trái phép hay sử dụng phần mềm lậu diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp sáng tạo nội dung và ngành công nghiệp văn hóa. Không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu, những hành vi này còn làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và tác động tiêu cực đến hình ảnh quốc gia trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, chương trình máy tính được bảo hộ như một tác phẩm văn học, dù tồn tại dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Điều này đồng nghĩa với việc mọi hành vi sao chép, sử dụng phần mềm trái phép đều có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả. Pháp luật cũng quy định rõ, tổ chức, cá nhân sử dụng hợp pháp chương trình máy tính chỉ được tạo một bản sao dự phòng nhằm thay thế khi dữ liệu bị hỏng hoặc không thể sử dụng và không được chuyển giao cho bên khác.
Việc siết chặt quản lý bản quyền không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của các nhà sáng tạo mà còn gắn chặt với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin trong thời đại số. Thực tế cho thấy, phần mềm không rõ nguồn gốc thường tiềm ẩn nguy cơ chứa mã độc, virus hoặc các công cụ đánh cắp dữ liệu. Đối với doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, việc sử dụng phần mềm lậu có thể dẫn tới nguy cơ rò rỉ dữ liệu quan trọng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động vận hành cũng như an ninh mạng.
Quyết liệt xử lý vi phạm bản quyền số
Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, ngay sau khi Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành, các cơ quan chức năng đã khẩn trương phối hợp xây dựng kế hoạch kiểm tra, rà soát và xử lý các hành vi vi phạm. Song song với công tác thanh tra, cơ quan quản lý cũng đẩy mạnh truyền thông, khuyến cáo doanh nghiệp và cá nhân chủ động rà soát toàn bộ quy trình sử dụng phần mềm, âm nhạc, phim ảnh và nội dung số nhằm bảo đảm “đầu vào sạch”, không sử dụng hoặc phát tán sản phẩm vi phạm bản quyền.
Đáng chú ý, tinh thần được nhấn mạnh trong đợt cao điểm lần này là “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số.
Bộ Công an được giao chủ trì điều tra, xử lý các vụ việc nghiêm trọng, đồng thời triệt phá các website vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn, bao gồm cả những nền tảng xuyên biên giới cung cấp nội dung lậu bằng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao cũng được yêu cầu phối hợp chặt chẽ nhằm tăng cường hiệu quả xử lý, truy tố và xét xử các vụ án sở hữu trí tuệ.
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong thời đại ngày nay cần được nhìn nhận như một yếu tố cốt lõi để phát triển kinh tế số bền vững. Khi quyền lợi của người sáng tạo được bảo vệ, các doanh nghiệp nội dung số sẽ có thêm động lực đầu tư cho sản phẩm chất lượng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa và công nghệ.
Bên cạnh các biện pháp xử lý mạnh tay, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng giữ vai trò quan trọng. Hiện nay, không ít người dùng vẫn có tâm lý xem việc sử dụng phần mềm lậu hay xem phim, nghe nhạc miễn phí trên các nền tảng vi phạm là điều bình thường. Tuy nhiên, phía sau những hành vi tưởng chừng “vô hại” đó là nguy cơ mất an toàn dữ liệu, vi phạm pháp luật và ảnh hưởng trực tiếp tới hệ sinh thái sáng tạo.
Để xây dựng môi trường số an toàn và lành mạnh, ngoài việc tăng cường thanh tra, xử lý vi phạm, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, hỗ trợ phát triển các nền tảng nội dung hợp pháp với chi phí phù hợp và đẩy mạnh giáo dục ý thức tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Khi cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dùng cùng nâng cao trách nhiệm, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ sẽ không chỉ dừng lại ở các chiến dịch cao điểm mà trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.
Thu Hương