ROA là gì? Công thức, ví dụ và so sánh với ROE/ROIC

4 giờ trướcBài gốc

ROA là gì?

ROA (Return On Assets) là chỉ số tài chính đo lường hiệu quả sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận. Cụ thể, ROA cho biết với mỗi đồng tổng tài sản doanh nghiệp có, doanh nghiệp thu về bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. ROA phản ánh khả năng sinh lời của doanh nghiệp trên tổng số vốn đã đầu tư vào tài sản. ROA càng cao chứng tỏ doanh nghiệp sử dụng tài sản hiệu quả và có biên lợi nhuận tốt hơn. Ngược lại, ROA thấp ám chỉ công ty đang “động không” tài sản hoặc hiệu suất sử dụng tài sản kém.

Ví dụ: Giả sử Công ty A có lợi nhuận sau thuế (LNST) 50 tỷ đồng và tổng tài sản bình quân 500 tỷ đồng trong năm, thì ROA = 50/500 = 10%. Nghĩa là mỗi 100 đồng tài sản bình quân tạo ra 10 đồng lợi nhuận ròng.

Công thức tính ROA và các biến thể

Công thức cơ bản nhất của ROA là:

ROA = (Lợi nhuận sau thuế) / (Tổng tài sản bình quân) × 100%

Trong đó, Tổng tài sản bình quân thường được tính bằng trung bình cộng tổng tài sản đầu kỳ và cuối kỳ. Sử dụng tài sản bình quân giúp khớp với lợi nhuận của cùng kỳ và giảm sai số do biến động tài sản trong kỳ. Nếu chỉ có số liệu một thời điểm (ví dụ cuối kỳ), cũng có thể tạm tính ROA tĩnh bằng lợi nhuận chia cho tổng tài sản cuối kỳ.

Ngoài công thức tiêu chuẩn, một số biến thể được sử dụng trong thực tế:

ROA (sau thuế): dùng lợi nhuận ròng (sau thuế) trong tử số. Đây là công thức phổ biến nhất.

ROA (trước thuế): dùng lợi nhuận trước thuế (PBT) hoặc EBIT trong tử số, bỏ qua thuế. Thường áp dụng khi so sánh giữa các công ty có cơ cấu vốn khác nhau để loại bỏ ảnh hưởng thuế và lãi vay.

ROA điều chỉnh: đôi khi cộng thêm lãi vay sau thuế vào tử số, hoặc dùng NOPAT (EBIT×(1–t)) thay vì LNST, nhằm khắc phục việc mẫu số là tổng tài sản (cả nợ và vốn) nhưng tử số chỉ là lợi nhuận cổ đông. Chẳng hạn:

ROAʹ = (LN ròng + lãi vay × (1–t)) / Tổng tài sản

ROAʺ = (EBIT × (1–t)) / Tổng tài sản

Tóm lại, công thức cơ bản thường dùng LNST/tổng tài sản bình quân. Nhưng nhà phân tích có thể chọn dùng EBIT hoặc điều chỉnh lãi vay sau thuế nếu cần so sánh giữa doanh nghiệp có nợ khác nhau.

So sánh ROA, ROE và ROIC

Các yếu tố ảnh hưởng đến ROA

Biên lợi nhuận (profit margin): LNST càng cao (cải thiện lợi nhuận cốt lõi, giảm chi phí) sẽ kéo ROA tăng. Ngược lại chi phí hoạt động tăng, thu nhập giảm sẽ làm ROA giảm.

Vòng quay tài sản (asset turnover): Doanh thu/tài sản bình quân cao giúp gia tăng ROA. Tăng trưởng doanh thu cùng giữ nguyên hoặc giảm tài sản sẽ cải thiện ROA. Ví dụ, nâng cao năng suất máy móc hoặc tăng vòng quay hàng tồn kho giúp tận dụng tài sản tốt hơn.

Quy mô tài sản: Mở rộng đầu tư tài sản lớn (mua nhà xưởng, máy móc) trước mắt làm gia tăng mẫu số, có thể khiến ROA giảm nếu chưa kịp sinh lời. Tăng trưởng tài sản không đi đôi với lợi nhuận sẽ “loãng” ROA.

Chiến lược tài chính: Sử dụng đòn bẩy cao (vay nhiều để kinh doanh) khi vay vốn hiệu quả có thể làm tăng lợi nhuận trên vốn chủ, nhưng ảnh hưởng tới ROA không trực tiếp như ROE. Tuy nhiên, lãi vay tăng sẽ làm lợi nhuận sau thuế giảm, gián tiếp kéo ROA giảm.

Chính sách kế toán: Các chính sách khấu hao nhanh hay chậm, đánh giá lại tài sản có thể thay đổi giá trị tài sản kế toán, từ đó ảnh hưởng ROA. Khấu hao nhanh giảm lợi nhuận trong kỳ, khấu hao chậm tăng lợi nhuận, làm thay đổi chỉ số ROA.

Yếu tố ngành và vĩ mô: Ngành sử dụng tài sản cường độ cao (như điện, hạ tầng) thường có ROA thấp hơn ngành nhẹ tài sản (như dịch vụ, công nghệ). Lạm phát hoặc chu kỳ kinh doanh cũng làm giá trị tài sản thay đổi (ví dụ tăng giá tài sản), ảnh hưởng đến mẫu số của ROA.

Đọc ROA trong bối cảnh Việt Nam

So sánh ngành nghề

Ở Việt Nam, ROA trung bình của các công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE giai đoạn 2017–2022 khoảng 6,3%/năm (dao động rộng từ -15% đến +36% tùy công ty). Ngành dịch vụ, công nghệ có xu hướng ROA cao (nhỏ vốn cố định); ngược lại ngành sản xuất nặng hay bất động sản thường ROA thấp do tài sản lớn. Do đó, khi đọc ROA cần so sánh với ROA trung bình ngành.

Chu kỳ kinh doanh

Công ty phụ thuộc vào chu kỳ (nông nghiệp, sản xuất…) có thể có biến động ROA lớn theo mùa. Ví dụ, đầu tư tài sản lớn trước vụ mùa có thể hạ ROA tạm thời, nhưng có thể tăng lại khi doanh thu vụ mùa đổ về.

So sánh với cổ phiếu

Các cổ đông và nhà phân tích chứng khoán thường theo dõi ROA để đánh giá công ty đang có lợi nhuận tương xứng với tài sản hay không. Nếu một công ty có ROA cao vượt trội ngành, đó thường là tín hiệu công ty tận dụng tốt tài sản hoặc đang trong chu kỳ lợi nhuận cao. Ngược lại, ROA thấp kéo dài có thể khiến nhà đầu tư hoài nghi về hiệu quả đầu tư tài sản.

Các câu hỏi thường gặp về ROA

ROA là gì?

ROA là tỷ suất lợi nhuận ròng trên tổng tài sản của doanh nghiệp, cho biết hiệu quả sử dụng tài sản để sinh lợi. ROA được tính bằng (Lợi nhuận sau thuế) chia cho (Tổng tài sản bình quân) và thường biểu diễn dưới dạng phần trăm.

Lợi nhuận và tài sản nào dùng để tính ROA?

Thường dùng lợi nhuận sau thuế (LN ròng) và tổng tài sản bình quân. LNST lấy từ Báo cáo kết quả kinh doanh, tài sản từ Bảng cân đối. Cũng có thể tính nhanh với tài sản cuối kỳ nếu chưa có bình quân. Một số biến thể có thể dùng EBIT (lợi nhuận trước thuế và lãi vay) thay LNST, đặc biệt khi xét so sánh công ty sử dụng nhiều nợ.

ROA cao hay thấp có ý nghĩa gì? Bao nhiêu là tốt?

ROA cao cho thấy tài sản được tận dụng hiệu quả để tạo lợi nhuận, ngược lại ROA thấp ám chỉ tiềm năng dư thừa hoặc hiệu quả quản lý kém. Mức “tốt” phụ thuộc ngành: ROA trên 10% thường được xem là tốt, trên 20% là xuất sắc. Tuy nhiên, ngành dùng tài sản nặng thường có ROA thấp: Ví dụ ROA 4–5% là bình thường với doanh nghiệp điện lực, nhưng với công ty công nghệ thì rất thấp.

ROA khác gì so với ROE và ROIC?

ROA tính trên tổng tài sản, còn ROE tính trên vốn chủ sở hữu. Do đó, ROE thường cao hơn ROA nếu doanh nghiệp vay vốn hiệu quả, vì lợi nhuận sinh ra phải chia cho vốn cổ đông ít hơn. ROIC (Return on Invested Capital) đo hiệu quả của cả vốn vay và vốn chủ, bằng (lợi nhuận sau thuế sau khấu trừ lãi) trên (nợ + vốn chủ). Nếu ROIC cao hơn chi phí vốn, doanh nghiệp đang tạo ra giá trị.

Có thể so sánh ROA giữa các ngành không?

Cần thận trọng khi so sánh ROA giữa các ngành. ROA phụ thuộc vào cấu trúc tài sản vốn của ngành; ngành tài sản nặng (sản xuất, năng lượng) thường có ROA thấp hơn ngành nhẹ tài sản (dịch vụ, công nghệ). Vì vậy, nên so sánh ROA của công ty với đối thủ cùng ngành hoặc với chính nó qua các năm, thay vì so sánh chéo ngành.

Quang Minh

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/roa-la-gi-cong-thuc-vi-du-va-so-sanh-voi-roe-roic-d46375.html