Robot MobiRobo giúp kiểm tra đường sắt: Khi cánh tay robot bước vào bảo trì hạ tầng

2 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh các hệ thống đường sắt ngày càng cần bảo trì chính xác, an toàn và tiết kiệm nhân lực, robot đang trở thành một giải pháp được nhiều doanh nghiệp hạ tầng quan tâm.

Một trong những công nghệ đáng chú ý là MobiRobo - cánh tay robot chuyên dùng cho thiết bị di động - dự kiến xuất hiện tại sự kiện “JR East Startup Program Demo Day” tổ chức ngày 4/6/2026 tại Nhật Bản.

Robot MobiRobo giúp kiểm tra đường sắt.

Điểm đáng chú ý là MobiRobo không chỉ là một cánh tay robot thông thường. Thiết bị này được thiết kế chuyên biệt để hoạt động trên các nền tảng di động, nơi luôn có rung lắc, nghiêng lệch hoặc không ổn định. Đây là yếu tố rất quan trọng trong lĩnh vực kiểm tra hạ tầng đường sắt, bởi nhiều vị trí bảo trì nằm ở trên cao, trong không gian hẹp hoặc tại các khu vực công nhân khó tiếp cận trực tiếp.

Cánh tay robot MobiRobo xử lý bài toán rung lắc khi kiểm tra đường sắt

MobiRobo được giới thiệu là cánh tay robot nhỏ gọn, nhẹ và tiêu thụ ít điện năng. Thiết bị có thể gắn trên các phương tiện hoặc nền tảng di chuyển để hỗ trợ thao tác trong môi trường thực tế. Công nghệ cốt lõi của MobiRobo nằm ở khả năng phát hiện và bù trừ rung động, độ nghiêng theo thời gian thực.

Công nghệ này đã được cấp bằng sáng chế tại Nhật Bản. Nhờ đó, ngay cả khi phần đế bên dưới bị rung hoặc nghiêng, cánh tay robot vẫn có thể điều chỉnh để thực hiện thao tác với độ chính xác cao. Đây là khác biệt lớn so với nhiều cánh tay robot công nghiệp vốn thường cần nền cố định, mặt bằng ổn định và không gian vận hành được chuẩn hóa.

Trong ngành đường sắt, không phải lúc nào thiết bị cũng nằm ở vị trí thuận lợi. Một số tủ điện, bảng phân phối hoặc cấu kiện hạ tầng được đặt gần trần nhà ga, trên cao, dưới gầm cầu, ở khu vực cầu cạn hoặc những nơi công nhân phải dùng thang, xe nâng, thiết bị bảo hộ đặc biệt mới có thể tiếp cận. Các thao tác này vừa mất thời gian, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn lao động.

MobiRobo được kỳ vọng giải quyết một phần bài toán đó. Khi cánh tay robot có thể vươn tới những vị trí khó tiếp cận, công nhân không nhất thiết phải trực tiếp leo lên cao hoặc làm việc trong tư thế bất lợi. Về lâu dài, công nghệ này có thể hỗ trợ kiểm tra từ xa, giảm số người tham gia trực tiếp tại hiện trường và nâng cao tính ổn định của quy trình bảo trì.

Trong đợt thử nghiệm được nhắc đến, Kailas Robotics tập trung vào 2 tình huống sử dụng chính. Tình huống thứ nhất là hỗ trợ thao tác với bảng phân phối điện đặt gần trần bên trong nhà ga. Đây là nhóm thiết bị mà nhân viên bảo trì thường khó tiếp cận bằng tay nếu không dùng thêm dụng cụ hoặc thiết bị nâng.

Tình huống thứ hai là kiểm tra âm thanh gõ đối với các kết cấu cầu, cầu cạn. Phương pháp này thường được dùng để phát hiện bất thường trong cấu kiện bằng cách gõ lên bề mặt và đánh giá âm thanh phản hồi. Với những vị trí cao trên 5m, việc đưa công nhân tiếp cận trực tiếp không chỉ tốn công mà còn có nguy cơ mất an toàn.

Nếu cánh tay robot có thể hỗ trợ thao tác gõ kiểm tra ở những khu vực này, chất lượng kiểm tra có thể được cải thiện, đồng thời giảm tải cho nhân lực bảo trì. Đây là hướng ứng dụng rất phù hợp với các ngành hạ tầng có tài sản trải dài, nhiều vị trí khó tiếp cận và yêu cầu kiểm tra định kỳ nghiêm ngặt.

Tự động hóa bảo trì hạ tầng đường sắt trước áp lực thiếu nhân lực

Sự xuất hiện của MobiRobo phản ánh xu hướng lớn hơn trong ngành đường sắt: bảo trì hạ tầng không thể chỉ dựa vào sức người. Tại nhiều quốc gia, hệ thống đường sắt đang đối mặt với áp lực kép. Một mặt, hạ tầng ngày càng phức tạp và cần kiểm tra thường xuyên hơn. Mặt khác, lực lượng lao động kỹ thuật có kinh nghiệm lại có nguy cơ thiếu hụt.

Trong bối cảnh đó, robot kiểm tra hạ tầng, trí tuệ nhân tạo, cảm biến và các hệ thống điều khiển từ xa đang được xem là hướng đi quan trọng. Robot không thay thế hoàn toàn con người, nhưng có thể đảm nhận các phần việc lặp lại, nguy hiểm hoặc đòi hỏi thao tác ở môi trường khó. Nhân sự kỹ thuật sẽ chuyển dần sang vai trò giám sát, điều khiển, phân tích dữ liệu và xử lý các tình huống phức tạp.

Với MobiRobo, giá trị không chỉ nằm ở việc “có một cánh tay robot”, mà ở khả năng đưa robot đến những nơi trước đây khó triển khai tự động hóa. Trong nhà máy, cánh tay robot thường được cố định tại một vị trí. Còn trong hạ tầng đường sắt, thiết bị cần di chuyển, làm việc trên nền không ổn định và thích ứng với môi trường thay đổi liên tục.

Khả năng bù trừ rung lắc theo thời gian thực vì vậy trở thành yếu tố then chốt. Nếu robot không giữ được độ chính xác khi nền rung, thiết bị sẽ khó thao tác với công tắc, bảng điều khiển hoặc thực hiện kiểm tra bề mặt. Ngược lại, nếu xử lý tốt bài toán này, robot có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như kiểm tra cầu đường, nhà máy, kho bãi, công trình cao tầng hoặc hạ tầng năng lượng.

Từ câu chuyện của MobiRobo, có thể thấy robot đang tiến vào những lĩnh vực rất đời thường nhưng thiết yếu: bảo trì nhà ga, kiểm tra cầu cạn, vận hành tủ điện, giám sát hạ tầng. Đây không phải là hình ảnh robot hình người gây chú ý trên sân khấu, mà là những robot làm việc âm thầm trong hệ thống kỹ thuật.

Với ngành đường sắt, mỗi sai sót trong bảo trì đều có thể ảnh hưởng đến an toàn vận hành. Vì vậy, việc đưa robot vào kiểm tra hạ tầng cần được thử nghiệm kỹ lưỡng, đánh giá độ chính xác và tính ổn định trong môi trường thực tế. Tuy nhiên, nếu chứng minh được hiệu quả, các công nghệ như MobiRobo có thể trở thành mảnh ghép quan trọng trong quá trình tự động hóa bảo trì đường sắt.

Trong tương lai, robot kiểm tra hạ tầng có thể không chỉ giúp giảm nhân lực tại hiện trường, mà còn tạo ra dữ liệu đồng bộ hơn cho công tác quản lý. Khi mỗi lần kiểm tra được ghi nhận, phân tích và đối chiếu theo thời gian, ngành đường sắt có thể chuyển từ bảo trì phản ứng sang bảo trì dự báo. Đó là bước chuyển quan trọng để vận hành hạ tầng an toàn, tiết kiệm và thông minh hơn.

Nguyễn Tuyết

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/robot-mobirobo-giup-kiem-tra-duong-sat-khi-canh-tay-robot-buoc-vao-bao-tri-ha-tang-252400.html