Rộn ràng sắc màu Nguyên tiêu trên mọi miền

2 giờ trướcBài gốc

Người dân xếp hàng dâng hương tại di tích Chùa Ông (Hội An)

Từ Chợ Lớn đến không gian thơ

Tại TP.HCM, đồng bào người Hoa cùng cộng đồng các dân tộc trên địa bàn Thành phố tưng bừng đón Tết Nguyên tiêu vào ngày 3.3 (Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ). Còn ở miền Trung, Hội An cũng khai hội Tết Nguyên tiêu từ ngày 2-4.3 (nhằm ngày 14-16 tháng Giêng âm lịch), tiếp nối mạch sinh hoạt văn hóa đầu năm trong không gian đô thị di sản. Dù ở hai vùng đất khác nhau, điểm gặp gỡ của các lễ hội chính là tinh thần hướng thiện, cầu an, kết nối cộng đồng và khẳng định chiều sâu di sản.

Cộng đồng người Hoa tại TP.HCM hình thành từ khoảng thế kỷ XVII, mang theo nhiều phong tục, tập quán và nghi lễ đặc sắc. Trong đó, Tết Nguyên tiêu - đêm Rằm đầu tiên của năm âm lịch - giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng.

Năm 2020, “Tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu của người Hoa quận 5 - TP.HCM” được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận này khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và vai trò của lễ hội trong đời sống tinh thần cộng đồng người Hoa cũng như diện mạo văn hóa đa dạng của Thành phố. Hiện nay, Lễ hội Nguyên tiêu là một trong 19 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội tiêu biểu của TP.HCM.

Năm nay, Lễ hội Nguyên tiêu và Ngày Thơ Việt Nam tại TP.HCM được tổ chức từ ngày 1-3.3, với nhiều hoạt động phong phú. Đây cũng là lần đầu tiên lễ hội được tổ chức sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, mở ra một cách tiếp cận mới trong tổ chức không gian văn hóa cộng đồng.

Hoạt động nổi bật nhất là chương trình diễu hành nghệ thuật đường phố chiều tối 3.3 với sự tham gia của hơn 1.200 diễn viên chuyên và không chuyên. Các đoàn Lân - Sư - Rồng, bát tiên đi cà kheo, Đại la cổ Sư Trúc Hiên, Đại la cổ Nhạc Triều Quần… diễu hành qua các tuyến đường trung tâm khu vực Chợ Lớn như Hải Thượng Lãn Ông, Châu Văn Liêm, Lão Tử, Lương Nhữ Học, Nguyễn Trãi, Trần Xuân Hòa, Trần Hưng Đạo…, tạo nên không khí lễ hội rộn ràng, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Đêm hội Nguyên tiêu diễn ra từ 19-21h30 tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường An Đông với chương trình nghệ thuật “Đêm hội Nguyên tiêu - Mừng Xuân Bính Ngọ 2026”. Các tiết mục ca múa nhạc, trình diễn nghệ thuật truyền thống của đồng bào Hoa được dàn dựng công phu, kết hợp yếu tố đương đại, mang đến không gian lễ hội vừa trang trọng vừa ấm cúng.

Song song với phần hội, nhiều hoạt động trải nghiệm được tổ chức như triển lãm hình ảnh di sản, viết thư pháp, đố đèn, vớt cá vàng, không gian ẩm thực truyền thống. Các hội quán người Hoa trên địa bàn cũng đồng loạt tổ chức nghi lễ tế Thánh, đấu thỉnh đèn lộc, biểu diễn ca kịch Quảng Đông, Triều Châu, Phước Kiến, Hải Nam. Hội quán Nghĩa An tổ chức lễ Nghinh Ông Quan Thánh Đế Quân tuần du qua các tuyến phố, tái hiện không khí tín ngưỡng sôi động của Chợ Lớn.

Một điểm đáng chú ý trong những năm gần đây là sự gắn kết giữa Lễ hội Nguyên tiêu và Ngày Thơ Việt Nam. Việc đưa hoạt động thơ ca vào khuôn khổ lễ hội cho thấy Nguyên tiêu không còn là lễ hội riêng của cộng đồng người Hoa mà đã trở thành sinh hoạt văn hóa chung của các dân tộc anh em tại TP.HCM, góp phần tăng cường giao lưu, đoàn kết và làm phong phú đời sống tinh thần đô thị.

Theo các nhà quản lý văn hóa, nếu được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp và gắn kết chặt chẽ với các doanh nghiệp du lịch, Lễ hội Nguyên tiêu hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng của Thành phố, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa và thu hút du khách trong, ngoài nước.

Du khách thích thú với biểu diễn múa lân dịp Tết Nguyên tiêu tại Hội An

Sắc thái di sản giữa lòng đô thị cổ

Ở miền Trung, Tết Nguyên tiêu tại Hội An mang sắc thái riêng, hình thành trên cơ sở truyền thống văn hóa bản địa và sự giao lưu, tiếp biến với các cộng đồng Trung Hoa, Nhật Bản trong quá trình phát triển của thương cảng quốc tế xưa.

Tết Nguyên tiêu - còn gọi là Tết Thượng nguyên - theo quan niệm dân gian là dịp “Thiên quan Tứ phước”, ngày các quan trời ban phúc lành cho nhân gian. Dưới triều Nguyễn, đây là lễ tiết quan trọng trong năm, được quy định tổ chức cúng tế trang trọng.

Tại Hội An, ngay sau lễ Khai hạ mồng 7 tháng Giêng, người dân đã chuẩn bị cho Tết Nguyên tiêu với các nghi thức cúng tế cầu an, cầu phước, thịnh vượng; tổ chức rước kiệu, thả hoa đăng trước khi bước vào nhịp lao động của năm mới.

Năm 2023, Tết Nguyên tiêu Hội An được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định vai trò to lớn của di sản trong đời sống cư dân đô thị cổ.

Hội Tết Nguyên tiêu Bính Ngọ 2026 diễn ra từ ngày 2-4.3 tại Khu phố cổ và các địa phương lân cận. Nổi bật là nghi lễ Nguyên tiêu tại Chùa Ông, Chùa Bà; lễ cúng, giỗ tổ Tiền hiền tại các hội quán Quảng Triệu, Triều Châu, Phúc Kiến; đình Sơn Phong, Tụy Tiên Đường, Minh Hương; Chùa Cầu và nhiều di tích khác.

Lễ dâng hương và diễu hành mừng lễ hội diễn ra sáng 4.3 tại đình Hội An và Quan Công miếu, với đoàn rước Thiên Cẩu, Lân - Sư - Rồng, thả hoa đăng trên sông. Các nghi thức cúng tế cầu an, cầu lộc thu hút đông đảo người dân và du khách. Đặc biệt, dù lượng người tham gia rất đông, không xảy ra tình trạng chen lấn, xô đẩy; nhiều người xếp hàng từ 3 giờ sáng để dâng hương trong trật tự.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là các hoạt động văn hóa nghệ thuật như tái hiện “Đêm phố cổ Hội An đầu thế kỷ XX”, diễn xướng tuồng tại đình Hội An, hô hát Bài chòi tại Bùng binh An Hội, trưng bày hình ảnh Tết Nguyên tiêu bên hông Chùa Ông. Những hoạt động này góp phần làm sống lại không gian văn hóa truyền thống trong lòng đô thị di sản thế giới.

Các đoàn Lân - Sư - Rồng diễu hành trong ngày Rằm tháng Giêng tại TP.HCM

Gìn giữ và lan tỏa giá trị Nguyên tiêu

Từ Chợ Lớn sôi động đến phố cổ Hội An trầm mặc, Tết Nguyên tiêu vừa là sinh hoạt tín ngưỡng đầu năm, vừa là không gian văn hóa nơi cộng đồng gửi gắm ước vọng bình an, may mắn và thịnh vượng.

Ở TP.HCM, lễ hội góp phần khẳng định bản sắc văn hóa của cộng đồng người Hoa trong tổng thể đa văn hóa của đô thị lớn nhất cả nước. Với Hội An, Nguyên tiêu trở thành điểm nhấn trong chuỗi hoạt động của một đô thị di sản sống, nơi truyền thống và hiện đại gặp gỡ hài hòa.

Điểm chung của các địa phương là sự chủ động bảo tồn và phát huy giá trị di sản, gắn kết lễ hội với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa. Khi được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp và có sự phối hợp chặt chẽ giữa cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp, Nguyên tiêu không chỉ là lễ hội của quá khứ mà còn là động lực cho phát triển bền vững trong tương lai.

Giữa nhịp sống hiện đại, ánh đèn lồng rực rỡ, tiếng trống lân rộn ràng và làn khói hương trầm lan tỏa trong đêm Rằm tháng Giêng nhắc chúng ta rằng: Dù thời gian có đổi thay, những giá trị văn hóa cốt lõi vẫn bền bỉ được gìn giữ, tiếp nối qua nhiều thế hệ, làm nên bản sắc riêng của từng vùng, miền trên dải đất hình chữ S.

THÙY TRANG - KHÁNH CHI

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/van-hoa/ron-rang-sac-mau-nguyen-tieu-tren-moi-mien-208545.html