Rượu bia ngày Tết khiến buổi sum họp gia đình thành xung đột nảy lửa

2 giờ trướcBài gốc

Ảnh minh họa

Theo các chuyên gia, những bất đồng âm ỉ sẵn có, cộng với rượu bia và các chủ đề nhạy cảm, có thể biến một buổi đoàn tụ thành "cơn bão cảm xúc". Việc chuẩn bị tâm thế giao tiếp, tôn trọng ranh giới cá nhân và chủ động kiểm soát cảm xúc được xem là chìa khóa để giữ gìn sự gắn kết gia đình trong những ngày lễ.

PGS.TS Trần Thu Hương, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, mâu thuẫn gia đình trong các dịp lễ, Tết không phải là hiện tượng phổ biến trên diện rộng, mà chỉ xảy ra ở một bộ phận gia đình nhất định. Nếu xét trên tổng thể xã hội, tỷ lệ này không lớn. Tuy nhiên, khi mâu thuẫn đã phát sinh, mức độ căng thẳng có thể rất nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến cãi vã gay gắt hoặc xung đột trực diện.

Những mâu thuẫn này thường nảy sinh trong bối cảnh các buổi tụ họp đông người, khi các thành viên ngồi chung thời gian dài, kèm theo các yếu tố như rượu bia. Đặc biệt, nếu trong gia đình đã tồn tại sẵn những bất đồng về quan điểm, nhận thức hoặc những ấm ức kéo dài chưa được giải quyết, thì dịp lễ, Tết rất dễ trở thành thời điểm “bùng phát”.

Khi cảm xúc bị dồn nén lâu ngày, chỉ cần một tác động nhỏ cũng có thể khiến mọi người trút ra toàn bộ sự bức bối, gây ra những cuộc tranh luận, cãi vã không đáng có, làm phá vỡ bầu không khí sum họp vốn được kỳ vọng là vui vẻ và gắn kết.

Về các dạng mâu thuẫn phổ biến, chuyên gia cho rằng mỗi gia đình có đặc thù riêng, song nhìn chung thường xoay quanh việc mỗi thành viên thuộc về một “gia đình nhỏ” với quan điểm, lợi ích và vấn đề riêng.

Các mâu thuẫn dễ phát sinh liên quan đến đất đai, nhà cửa, tiền bạc, việc học hành của con cái, hoặc đôi khi chỉ bắt nguồn từ những câu nói tưởng chừng rất nhỏ. Khi trước đó các bên đã tồn tại trạng thái “bằng mặt mà không bằng lòng”, chỉ cần một yếu tố kích hoạt nhẹ cũng có thể khiến mâu thuẫn bùng nổ mạnh mẽ, giống như một “cơn bão cảm xúc” ngay trong buổi họp gia đình.

PGS.TS Trần Thu Hương, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Ngoài ra, PGS.TS Trần Thu Hương cho rằng, ở một số gia đình, đặc biệt là tại khu vực nông thôn, các hoạt động như chơi bài mang tính giải trí trong dịp lễ, Tết cũng có thể dẫn đến tranh cãi nếu không thống nhất được kết quả, nhất là khi có rượu bia. Khi khả năng kiểm soát nhận thức và cảm xúc suy giảm, các hành vi xung đột rất dễ xảy ra.

Chuyên gia tâm lý nhấn mạnh rằng không phải mọi người chủ ý phán xét hay gây sự, mà các cuộc trò chuyện trong lúc tụ họp thường diễn ra lan man, từ chuyện này sang chuyện khác, vô tình chạm đến những chủ đề nhạy cảm. Khi các bên không thống nhất được quan điểm và không kịp kiểm soát cảm xúc, tranh luận nhỏ có thể nhanh chóng leo thang thành xung đột lớn.

Những chủ đề dễ gây tổn thương nhưng lại hay bị nhắc đến trong các buổi họp gia đình thường liên quan đến làm ăn, kinh tế, các mối quan hệ cá nhân, quan điểm sống, ở các gia đình truyền thống còn có thêm các vấn đề về nghi lễ, phong tục. Việc nhắc nhở cách chào hỏi, thăm hỏi hay thực hiện các nghi thức theo tập quán vùng miền, nếu không thống nhất quan điểm, cũng có thể trở thành nguyên nhân gây tranh cãi.

Khi mâu thuẫn đã phát sinh, việc kiểm soát để không leo thang là rất khó, bởi những người trong cuộc thường không còn đủ tỉnh táo về mặt cảm xúc. PGS.TS Trần Thu Hương đưa ra giải pháp nhanh nhất là tách các cá nhân đang xung đột ra khỏi không gian chung để cơn tức giận có thời gian hạ nhiệt, tránh những hành vi bộc phát. Sau đó, cần có một người đủ uy tín đứng ra điều tiết, không nhất thiết phải là người lớn tuổi nhất, mà là người được các thành viên tôn trọng, có khả năng dung hòa và quyết định.

Về việc thống nhất nguyên tắc chung trước các dịp sum họp, chuyên gia cho rằng đa số các gia đình đều đã có những thỏa thuận nhất định, song mâu thuẫn thường xảy ra một cách đột ngột, ngoài dự tính của tất cả mọi người. Không ai bước vào dịp lễ, Tết với tâm thế sẽ gây xung đột, nhưng khi bị “chạm” vào đúng điểm nhạy cảm, cảm xúc có thể bùng lên rất nhanh và vượt khỏi sự kiểm soát, PGS.TS Trần Thu Hương bày tỏ.

Theo PGS.TS Trần Thu Hương, giá trị lớn nhất của những cuộc sum họp gia đình trong xã hội hiện đại vẫn là sự kết nối, sẻ chia và nuôi dưỡng tình cảm. Tuy nhiên, nếu mất kiểm soát cảm xúc, những giá trị này có thể bị phá vỡ chỉ trong một khoảnh khắc. Điều quan trọng là mỗi thành viên cần có ý thức gìn giữ mục tiêu chung của sự sum họp, để những dịp lễ thực sự trở thành thời gian gắn kết, thay vì là nguồn khởi phát mâu thuẫn trong gia đình.

Đồng quan điểm, TS Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục độc lập chỉ ra cách hạn chế nguy cơ hiểu lầm và xung đột trong các buổi sum họp, chuyên gia cho rằng các thành viên cần chuẩn bị trước tâm thế giao tiếp.

Trong đó, hai nguyên tắc quan trọng nhất là lịch sự và tôn trọng. Những thông tin mang tính riêng tư như thu nhập, tài sản, chuyện hôn nhân, con cái… không nên hỏi han hay bình luận, bởi việc chạm vào những vấn đề này đồng nghĩa với việc chạm vào điểm nhạy cảm của người khác.

TS Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục độc lập

Mỗi cá nhân cũng cần đặt ra ranh giới cho chính mình, chuẩn bị sẵn những câu trả lời ngắn gọn, trung tính để tránh bị cuốn vào cảm xúc tiêu cực. Ví dụ, khi được hỏi về thu nhập hay tài sản, có thể trả lời chung chung như “cháu đủ ăn”, “vẫn sinh hoạt bình thường”; khi bị nhận xét ngoại hình, có thể chuyển hướng tích cực như “cháu thấy mình khỏe mạnh là được”. Những cách trả lời này vừa lịch sự, vừa không cung cấp thêm thông tin để người khác tiếp tục soi xét.

Ngoài ra, việc chủ động chuyển hướng câu chuyện cũng rất quan trọng. Các chủ đề thời sự, xã hội mang tính khách quan có thể giúp mọi người trao đổi ở vị thế bình đẳng, miễn là mỗi cá nhân biết dừng lại đúng lúc khi có ý kiến trái chiều và tôn trọng quan điểm của nhau.

Song song với đó, TS Vũ Thu Hương khuyến nghị các gia đình nên chuẩn bị sẵn những hoạt động hoặc trò chơi đơn giản trong nhà để kéo sự chú ý của mọi người ra khỏi các câu chuyện dễ gây mâu thuẫn. Những trò chơi dân gian, trò chơi tập thể nhẹ nhàng, phù hợp với nhiều lứa tuổi sẽ giúp tạo không khí vui vẻ, giảm bớt thời gian ngồi nói chuyện lan man.

Đối với những gia đình đã nhiều lần xảy ra xung đột trong các dịp đoàn tụ, việc cải thiện không khí cần bắt đầu từ nhận diện rõ nguyên nhân mâu thuẫn và chủ động điều chỉnh cách gặp gỡ.

TS Vũ Thu Hương cho rằng, không nhất thiết phải ở cạnh nhau quá lâu; việc rút ngắn thời gian sum họp, kết hợp với các hoạt động khác như du xuân, du lịch… có thể giúp giảm căng thẳng. Khi xuất hiện dấu hiệu tranh cãi, cần lập tức “đánh trống lảng”, chuyển sang hoạt động hoặc chủ đề khác để ngăn mâu thuẫn leo thang.

Một nguyên tắc quan trọng khác là tránh tuyệt đối những chủ đề vốn đã gây mâu thuẫn từ trước, chẳng hạn như chuyện học hành của con cái, làm ăn, tiền bạc. Khi có dấu hiệu ai đó nhắc đến, cần nhanh chóng chuyển hướng sang hoạt động vui vẻ hơn như chụp ảnh, chơi trò chơi, đi dạo, TS Vũ Thu Hương gợi ý.

Theo TS Vũ Thu Hương, bí quyết lớn nhất để giữ gìn sự hòa thuận trong gia đình không nằm ở việc truy tìm đúng – sai, mà là tìm cách cùng nhau duy trì bầu không khí tích cực. Thay vì nhường nhịn trong ấm ức, các thành viên nên thống nhất né tránh những chủ đề gây mâu thuẫn và tập trung vào những nội dung có thể tạo sự đồng thuận.

Hà Phương

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/ruou-bia-ngay-tet-khien-buoi-sum-hop-gia-dinh-thanh-xung-dot-nay-lua-238260215113854018.htm