Sạc ô tô bằng điện dân dụng: Cách tiếp cận mới trong tổ chức hạ tầng giao thông đô thị

2 giờ trướcBài gốc

Vì sao xe điện không nhất thiết gắn liền với trạm sạc nhanh

Một trong những ngộ nhận phổ biến là xe điện bắt buộc phải gắn liền với các trạm sạc nhanh công cộng, tương tự cách xe xăng phụ thuộc vào cây xăng truyền thống. Tâm lý này khiến nhiều người lo ngại, nếu mạng lưới sạc nhanh chưa phủ dày đặc thì xe điện sẽ bất tiện trong sử dụng hàng ngày.

Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy điều ngược lại. Trao đổi về vấn đề này, nhiều chuyên gia trong ngành ô tô xe nhận định, phần lớn người dùng xe điện trong môi trường đô thị không thường xuyên cần tới sạc nhanh, bởi hằng ngày chủ yếu di chuyển ngắn.

Xe điện là phương tiện giao thông lý tưởng cho đời sống đô thị. Ảnh: Hoàng Linh

Về vấn đề này, nguyên Tổng Giám đốc Mercedes-Benz Việt Nam Brad Kelly đánh giá, phần lớn ô tô cá nhân di chuyển quãng đường ngắn trong ngày và thường đỗ xe qua đêm từ 8–10 tiếng. Trong suốt thời gian làm việc hành chính, xe cũng ít di chuyển. Điều đó khiến nhu cầu “sạc đầy trong 15 phút” không còn quá cần thiết.

Hệ quả là, khái niệm “đủ pin mỗi ngày” trở nên quan trọng hơn “sạc thật nhanh”. Với nguồn điện dân dụng 220V, một chiếc xe có thể nạp đủ điện cho nhu cầu đi lại hằng ngày chỉ sau một đêm đỗ xe thay vì phải cố gắng nạp đầy 100% pin sau nhiều giờ. Chia sẻ với phóng viên, đại diện BYD khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết, thay vì “đợi sạc” như cách tiếp cận truyền thống, nhiều chủ xe tại Trung Quốc giờ đây hình thành thói quen cắm sạc mỗi khi đỗ xe qua đêm hoặc trong giờ làm việc, tương tự cách sạc điện thoại hằng ngày.

Vì vậy, trong nhiều đô thị Trung Quốc, ổ cắm điện tại chỗ đỗ xe dần trở thành hạ tầng quan trọng hơn cả những siêu trạm sạc công suất lớn trong nội đô. Xu hướng này cũng cho thấy xe điện không nhất thiết phải thay thế hoàn toàn mô hình tiếp nhiên liệu của xe xăng, mà đang tạo ra một thói quen sử dụng năng lượng hoàn toàn mới trong đời sống đô thị.

Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu thế giới về hạ tầng sạc nhanh, với khoảng 1,6 triệu bộ sạc nhanh công cộng trong năm 2024. Tuy nhiên, chính sự bùng nổ quá nhanh này lại làm nảy sinh nhiều vấn đề mới trong các siêu đô thị đông dân.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất là áp lực lên lưới điện đô thị. Các trạm sạc nhanh DC có công suất rất lớn, thường từ 60 kW đến trên 250 kW. Khi nhiều xe cùng sạc vào giờ cao điểm, hệ thống điện khu dân cư dễ rơi vào trạng thái quá tải. Trong khi đó, sạc chậm bằng điện dân dụng 220V chỉ sử dụng công suất khoảng 3–7 kW, tương đương một số thiết bị gia dụng lớn trong nhà. Điều này đồng nghĩa việc cải tạo hạ tầng điện ở quy mô lớn là chưa cần thiết.

Không chỉ giảm áp lực lưới điện, sạc chậm còn giúp kéo dài tuổi thọ pin. Các hãng xe điện - trong đó có các tên tuổi hàng đầu của Trung Quốc như BYD, NIO hay XPeng - đều khuyến cáo người dùng hạn chế lạm dụng sạc nhanh liên tục, bởi nhiệt độ cao và dòng điện lớn có thể khiến pin xuống cấp nhanh hơn.

Xu hướng sạc ô tô điện bằng điện 220v

Trước thực trạng trên, nhiều địa phương Trung Quốc thay vì xây thêm quá nhiều "siêu trạm sạc” trong nội đô, gần đây chuyển dần sang mô hình mô hình hai lớp: sạc nhanh tập trung phục vụ nhu cầu đi xa trên quốc lộ, sạc chậm được bố trí dày tại những khu vực có thể đỗ xe cố định trong các nội đô.

Hầu hết các bãi đỗ xe ở các đô thị lớn Trung Quốc đều có nguồn sạc dân dụng phổ thông. Ảnh: Hoàng Linh

Tại Thượng Hải, khu dân cư hoặc bến xe mới phải dành 10% chỗ đỗ có sẵn đường điện dân dụng cho xe điện. Các bãi đỗ công cộng nhiều tầng được thiết kế lại với hàng loạt ổ cắm điện xoay chiều (AC) công suất thấp bố trí theo từng ô đỗ. Người dùng có thể cắm sạc ngay khi gửi xe qua đêm, tương tự việc cắm điện cho một thiết bị gia dụng lớn. Trong các khu chung cư cũ, chính quyền thành phố hỗ trợ cải tạo hạ tầng điện và yêu cầu ban quản lý tạo điều kiện cho cư dân lắp bộ sạc cá nhân.

Ngay cả ở Thâm Quyến – thành phố được xem là “thủ phủ xe điện” của Trung Quốc – mô hình “bãi đỗ xe thông minh” phát triển rất nhanh. Thay vì tập trung hàng chục bộ sạc nhanh công suất lớn, nhiều bãi xe mới lắp hàng trăm điểm sạc AC nhỏ. Hệ thống phần mềm sẽ tự điều phối dòng điện để tránh quá tải cục bộ. Một số bãi đỗ còn tích hợp công nghệ quản lý năng lượng, tự động giảm công suất sạc vào giờ cao điểm và tăng công suất vào ban đêm khi nhu cầu điện sinh hoạt giảm xuống. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp đô thị thích ứng với tốc độ tăng trưởng xe điện quá nhanh.

Trong khi đó, tại Hàng Châu, các khu đỗ xe cộng đồng kết hợp trung tâm thương mại và ga metro đang trở thành mô hình phổ biến. Người dân gửi xe rồi cắm sạc chậm trong thời gian đi làm hoặc mua sắm. Cách tiếp cận này giúp tận dụng quỹ đất hạn chế trong đô thị đông dân, đồng thời giảm nhu cầu xây dựng thêm các trạm sạc nhanh độc lập.

Chuyên gia ô tô Trung Quốc cho rằng, mô hình “đỗ xe kết hợp sạc chậm” hiệu quả hơn nhiều so với việc chạy đua xây siêu trạm sạc nhanh trong nội đô. Bởi thực tế, các trạm sạc nhanh thường có tỷ lệ sử dụng không đồng đều: quá tải vào giờ cao điểm nhưng lại vắng khách phần lớn thời gian trong ngày. Nhiều dòng xe điện đô thị mới vốn chú trọng sự gọn nhẹ và tiện lợi cũng không còn "khuân" theo những khối pin khổng lồ, càng tối ưu hơn khi sử dụng điện dân dụng.

Một yếu tố khác khiến Trung Quốc thúc đẩy sạc ô tô điện bằng nguồn 220V là chi phí đầu tư thấp hơn đáng kể. Một điểm sạc AC công suất thấp có giá rẻ hơn nhiều lần so với bộ sạc nhanh DC, đồng thời yêu cầu kỹ thuật và hạ tầng điện đơn giản hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh số lượng xe điện tại Trung Quốc tăng quá nhanh. Nếu toàn bộ nhu cầu đều phụ thuộc vào sạc nhanh công cộng, áp lực đầu tư cho lưới điện đô thị sẽ trở nên cực kỳ lớn.

Xu hướng trên tạo ra thay đổi lớn trong tư duy quy hoạch đô thị. Trước đây, bãi đỗ xe chủ yếu chỉ là nơi gửi xe. Nay chúng trở thành một phần của hệ sinh thái năng lượng đô thị. Nhiều khu đỗ xe mới còn kết hợp điện mặt trời áp mái và hệ thống lưu trữ điện để giảm tải cho lưới điện chung. Một số thành phố thậm chí có giải pháp sáng tạo hơn như cánh tay robot sạc di chuyển linh hoạt trên trần tại bãi đỗ xe tự động, cho phép tối ưu không gian trong khu vực đông dân cư.

Trung Quốc đang là thị trường đi đầu thế giới về xe điện. Ảnh: Hoàng Linh

Là thị trường ô tô lớn nhất thế giới với lượng xe điện khổng lồ, Trung Quốc từng được xem cứ điểm “sạc nhanh”, nhưng đến nay chính họ đang cho thấy tương lai xe điện đô thị không chỉ nằm ở tốc độ sạc, mà còn ở khả năng tổ chức lại không gian đỗ xe, quản lý điện năng và tối ưu thói quen sử dụng hàng ngày của cư dân.

Những mô hình như vậy đem lại nhiều gợi mở cho nước ta - vốn đang ở giai đoạn đầu của tiến trình xây dựng giao thông xanh đô thị.

Nguyễn Thúc Hoàng Linh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/sac-o-to-bang-dien-dan-dung-cach-tiep-can-moi-trong-to-chuc-ha-tang-giao-thong-do-thi-748683.html