Sắc Xuân miền trầm tích

6 giờ trướcBài gốc

Hùng vĩ Tây Yên Tử với quần thể các kiến trúc tâm linh gắn với hành trình của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Ảnh: Việt Hưng

Vùng đất này có nhiều con sông lớn bao quanh, nhưng lý thú là cả ba con sông có tên chữ mang chữ Đức là Nhật Đức, tức sông Thương; Minh Đức, tức sông Lục Nam; và Nguyệt Đức, tức sông Cầu. Đương thì hoa rộ, hai bên sông miên man xoan tím và rạng rỡ hoa gạo đỏ. Không gian văn hóa Kinh Bắc in dấu biết bao đền chùa cùng phong tục thờ cúng từ ngàn xưa, bởi người dân địa phương một lòng hướng Phật, đồng lòng góp công, góp của tạo nên những công trình có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử phát triển Phật giáo ở Việt Nam.

Cổ xưa nhất có lẽ là những dấu chân Phật được in trên sa thạch ở phế tích chùa Bạch Liên, được đục rõ nét 5 ngón chân trên khối đá cát kết dựng đứng ở chùa Am Vãi thuộc xã Nam Dương, hay được khắc hình chiếc giày vải trên khối đá nổi từ lòng núi mẹ ở chùa Yên Mã, xã Bắc Lũng. Những dấu chân này có niên đại cả nghìn năm về trước, tái hiện hành trình Phật giáo du nhập vào miền Bắc nước ta. Nhìn sâu vào những dấu chân ấy, người ta sẽ có được những cảm xúc khó tả về con đường hoằng dương, phổ độ chúng sinh của người xưa.

Khi Phật giáo đến đất này, đã có những tín ngưỡng văn hóa bản địa hiện hữu và dần dần dung hòa lẫn nhau. Những di tích như chùa Pháp Lôi, đền Tam Đông Vọng, đình Hậu... là những nơi lưu giữ tục thờ Tứ Pháp ở Hiệp Hòa. Gắn với sự tích bà Man Nương đến chùa Phúc Nghiêm học đạo, vớt được cây Dung Thụ trôi về từ ngàn sâu để tạc 4 pho tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện mang vào chùa Dâu thờ tự, rồi bà hóa về trời đúng ngày đản sinh của Thái tử Tất Đạt Đa và được xưng tụng thành Phật Mẫu Man Nương. Và cũng ở Hiệp Hòa, những làng Sấm, làng Chớp, kẻ Gió... sẽ cho bạn sống lại tục cầu mưa gắn liền với tín ngưỡng nông nghiệp của cư dân Việt cổ, được tiến hành vào những năm hạn hán.

Nhắc đến miền tùng lâm ở chốn này, chắc hẳn vang danh khắp chốn là cổ tự Bổ Đà gắn liền với câu thành ngữ “Bắc Bổ Đà-Nam Hương Tích” lưu truyền trong dân gian đã nhiều năm. Trong tinh khôi hương lúa, ngọn Bổ Đà Sơn thuộc phường Vân Hà như chiếc bát úp hứng trọn âm dương giao hòa khi hừng đông và đêm trăng đều có những quầng sáng ảo diệu trên bầu trời. Cùng với chùa Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà là một trong hai trung tâm Phật giáo lớn của Bắc Ninh theo Thiền phái Lâm Tế.

Với giá trị kiến trúc độc đáo được bảo tồn khá nguyên vẹn từ thế kỷ XVII, Bổ Đà mang lại cho khách đến chiêm bái một không gian tĩnh lặng và những trải nghiệm về một kiến trúc cổ xưa “nội thông ngoại bế”. Phía ngoài được bao bọc bởi hệ thống rặng tre xanh tốt, hệ thống tường trình đất như một chiến lũy bảo vệ vững chắc, tạo vẻ u tịch, linh thiêng... Hệ thống tường đất bao quanh được xây bằng gạch nung già lửa hóa sành, không trát vữa mặt ngoài, đã khiến cho khối kiến trúc này thêm đặc sắc. Và khi chạm tay lên các mảng chạm khắc tinh xảo, sẽ thấy trăm năm thì thầm kể chuyện tang hải thương điền.

Cổ tự Vĩnh Nghiêm ở phường Tân An, tương truyền được dựng từ thời nhà Lý và trở thành trung tâm đào tạo tăng đồ của dòng thiền Trúc Lâm. Đây cũng là một trong những kinh đô Phật giáo dưới thời nhà Trần, gắn liền với lai lịch ba vị tổ Trúc Lâm: Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, Pháp Loa tôn giả Đồng Kiên Cương và Thiền sư Huyền Quang Lý Đạo Tái. 3.050 đơn vị ván khắc trong bộ Mộc bản độc nhất vô nhị mà nhà chùa bảo quản suốt 500 năm qua đã trở thành Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới của khu vực, đồng thời cũng là một bảo vật quốc gia được thế giới tôn vinh.

Nói về danh thắng này, có lẽ không mỹ từ nào qua được lời người xưa được khắc trên văn bia cách đây 400 năm: “Chùa Vĩnh Nghiêm là một danh lam thắng tích. Trước mặt bên phải thì có Xương Giang, Đức Giang, chia nhánh hội vào Lục Đầu giang, mênh mông uốn khúc đưa con thuyền từ bi cứu vớt chúng sinh. Đằng sau mé phải có Phương Sơn, Lạng Sơn, Hình Sơn, Quả Sơn trập trùng, quanh co muôn lớp sánh với cảnh Phật Bổ Đà. Phong cảnh nơi đây thật kỳ diệu”.

Nằm trọn vẹn giữa hai dãy Bắc Sơn và Đông Triều, miền đất này từ lâu đã là trung tâm quần cư của người Việt và hệ thống di tích của nơi đây cũng có nhiều nét giá trị riêng có. Điểm đến hoàn mỹ nhất của hành trình vào miền tùng lâm dung dưỡng thiện lành chính là chốn non thiêng Yên Tử. Ẩn chứa nhiều thắng tích có từ thời Lý-Trần, Tây Yên Tử giờ đây đã được đầu tư phục chế, khảo cứu và xây dựng liên hoàn thành khu du lịch sinh thái tâm linh Tây Yên Tử đầy sức hút bởi đạo pháp và thiên nhiên kỳ ảo.

Du khách chiêm ngưỡng Bảo vật quốc gia Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm. Ảnh: Đức Giang

Các công trình mới bề thế với công năng cao được kết nối tinh tế với hệ thống danh sơn cổ tích mang đậm tinh thần thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập từ hơn 500 năm trước. Từ Am Vãi sang Huyền Sơn, Khám Lạng rồi ngược Hòn Tháp-Yên Mã, lên đến chùa Trình, chùa Đồng, tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông trên đỉnh mây, trước đây phải đi mất hai ngày với ngàn bước chân không mỏi vượt dốc đá, thềm rêu, thì nay đã thảnh thơi hơn với hệ thống cáp treo hiện đại, để khách hành hương có thể phóng tầm mắt bao trọn lấy cảnh sắc non ngàn và cảm nhận khí thiêng nơi đất Phật.

Đến Bắc Ninh, hãy dành thời gian đến thăm các ngôi đình rất độc đáo, vừa bề thế, uy nghiêm của đình làng Việt, vừa có nét tương đồng với các ngôi nhà sàn vùng núi, mái ngói mềm mại và chạm khắc tỉ mỉ, tinh xảo như đình Lỗ Hạnh (Hiệp Hòa) được ghi nhận là ngôi đình cổ nhất Việt Nam, đình Cao Thượng (Tân Yên), đình Phù Lão (Lạng Giang), đình Thổ Hà (Vân Hà)... Các đình chùa này thường có cột gỗ to khỏe, bộ mái lớn, phản ánh về một miền rừng với nhiều cây gỗ lớn; tường bao xây bằng đá ong, giống với văn hóa xứ Đoài mây trắng, thể hiện sự giao thoa về kiến trúc và vật liệu.

Cùng với đó, một hệ thống gần 50 lăng đá là sự kết hợp giữa kiến trúc mộ táng và nơi thờ tự của các quan lại cao cấp thời Lê-Trịnh, được xây dựng từ thế kỷ XVII, cũng là một điểm đến lý thú mà ít nơi có được. Câu chuyện về vùng đất bán sơn địa một lần nữa được truyền tải qua vật liệu xây cất đặc trưng của vùng bán sơn địa như đá xanh, đá ong và gạch, ngói sành... Hơn tất thảy là sự khéo léo, tinh tế của người xưa khi thực hiện những công trình kiến trúc này chỉ bằng sức người và những vật liệu tự nhiên tại chỗ.

Còn nhiều lắm những di tích đã lưu dấu thời gian trên ngói nâu, gạch đỏ giữa một miền đất đang phát triển từng ngày, chờ bạn đến và cảm nhận phong vận “địa cửu thiên trường” hun đúc từ thuở khai thiên lập địa. Rồi từ cửa thiền hòa vào thênh thang phố xá, những tòa nhà đua mây xanh, những cây cầu trong trục giao lộ mới..., sẽ thấy yêu thêm vùng đất phơi phới tình xuân.

Phạm Vân Anh

Nguồn Biên Phòng : https://bienphong.com.vn/sac-xuan-mien-tram-tich-post502441.html