Sách lậu phân mảnh ở chục tỉnh, ráp nối tại một tỉnh, tuồn đi cả nước

2 giờ trướcBài gốc

"Đâu đâu cũng bắt hàng giả, chúng tôi đợi bắt sách giả" - tiếng "kêu cứu" của người làm sách với Tri thức - Znews từ năm 2025 thể hiện sự nhức nhối về thực trạng sách giả tràn lan trên thị trường.

Từ hàng chục năm nay, sách giả không còn là vấn đề mới; nhưng nhờ công nghệ phát triển, công nghệ và thủ đoạn làm lậu theo đó cũng ngày càng tinh vi, khó lường. Nhiều đơn vị làm sách đã có những biện pháp riêng: lập phòng ban chống sách giả nội bộ, đâm đơn kiện người tiếp tay cho đầu nậu, rà soát định kỳ, hoặc có đơn vị đã... "buông xuôi", đáp trả bằng những hành động báo cáo yếu ớt.

Hai câu hỏi đau đáu nhất hiện nay của người làm sách là: Vì sao nhiều năm nay tình trạng sách lậu vẫn tràn lan? Mức phạt vài chục triệu liệu có nhẹ với lợi nhuận hàng tỷ đồng của kẻ làm lậu?

Công an TP Hà Nội xử lý đường dây buôn bán sách giả năm 2023. Mỗi ngày các đối tượng làm giả sách bán 300-600 cuốn, giá trị tiền hàng lên tới 70 triệu đồng. Ảnh: PNTĐ.

Tịch thu được tang vật, lại phải trả tang vật

Chia sẻ riêng với Tri thức - Znews, ông Đinh Tiến Dũng - Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - cho biết Cục và các cơ quan liên quan đã có nhiều nỗ lực rốt ráo trong công tác phòng chống in lậu. Tuy nhiên, thực tế triển khai công tác còn gặp nhiều thách thức.

"Hoạt động in lậu không gói gọn ở một tỉnh mà in ở nhiều địa bản khác nhau, in lậu thành chuỗi. Họ in một nơi, phát hành một nơi, khiến công tác chống vi phạm bản quyền cần phối hợp giữa nhiều đơn vị, địa phương", ông Dũng cho biết.

Các đơn vị làm lậu có nhiều chiêu trò tinh vi nhằm trốn tránh cơ quan chức năng. "Mỗi cuốn sách lậu chia ra làm nhiều tay sách, mỗi tay sách in ở một tỉnh, sau đó qua đường biển, vận tải đường sắt, họ tập kết về một nơi để ráp vào, sau đó lại tiếp tục phân tán. Họ còn lợi dụng nơi cơ quan chức năng bị hạn chế vào, ví dụ khu công nghiệp. Khi đoàn công tác có giấy được vào, tất cả sách trong đó họ đã tẩu tán sạch", ông Đinh Tiến Dũng nói tại tọa đàm của Báo Nhân Dân về chủ đề chống vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản.

"Bắt tận tay, day tận trán" các đơn vị làm lậu rất khó. "Có những vụ việc chúng tôi thu giữ hàng chục tấn giấy đang phục vụ in lậu, nhưng họ bảo 'Giấy này đâu phải để in sách lậu mà còn in nhiều thứ khác!'. Cuối cùng, cơ quan chức năng phải trả lại giấy cho họ, mặc dù đó là thu tang vật in lậu", ông Dũng kể lại. Có vụ việc khác, cơ quan chức năng phát hiện được shipper giao hàng sách lậu nhưng lại không truy được cơ sở in sách lậu.

Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Đinh Tiến Dũng. Ảnh: Thúy Hạnh.

Một chiêu trò khác mà kẻ làm lậu lợi dụng là không thu lợi trực tiếp từ hành vi phát tán lậu. Theo đó, kẻ làm lậu phát tán PDF sách miễn phí trên mạng, nhưng thu lợi gián tiếp bằng tiền quảng cáo. Do đó, khâu đánh giá mức độ thiệt hại của chủ sở hữu, truy trách nhiệm từ thu lợi bất chính của kẻ phạm tội cũng là một thách thức khác với cơ quan chức năng, do phải đảm bảo công tác điều tra, truy tố, xét xử theo quy định pháp luật, có căn cứ để xử lý đúng người, đúng tội.

Mặt khác, công nghệ phát triển khiến website lậu như "rắn nhiều đầu", chặn đầu này người làm lậu lại chuyển sang đầu web khác. Phát tán ẩn danh trên mạng cũng khiến việc truy vết, giám định mất nhiều thời gian.

Chống sách lậu cần tăng tốc công tác phối hợp liên ngành

Trước sự tinh vi và tốc độ của kẻ vi phạm pháp luật, ông Đinh Tiến Dũng cho biết công tác triển khai, phối hợp liên ngành cũng có những khó khăn riêng, còn cần văn bản mang tính hành chính. Xử lý bằng khâu hành chính vẫn cần có văn bản mới triển khai được, cần có sự phân vai phối hợp giữa các cơ quan; văn bản qua lại giữa các Bộ, Cục, đơn vị kinh doanh cũng mất tương đối thời gian; trong thời gian đó, website lậu đã có thể tiếp cận hàng triệu bạn đọc.

Hiện tại, Luật Sở hữu Trí tuệ (Luật SHTT) sửa đổi 2025, có hiệu lực từ 1/4/2026 cũng kế thừa nhiều nội dung liên quan tới an ninh mạng, trong đó, có những nội dung về áp dụng khẩn cấp tạm thời với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm ẩn, tạm thời vô hiệu hóa truy cập thông tin vi phạm. Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành nhận định những điểm mới trên của Luật SHTT đã tiệm cận quốc tế. Tuy nhiên, cần đưa rõ quy trình xử lý cụ thể, thời hạn xử lý, cơ chế phân vai phối hợp liên ngành, mỗi đơn vị phải định lượng xử lý trong thời gian bao lâu, để luật đi vào thực tiễn.

Cũng theo Phó cục trưởng, cơ chế liên ngành nhanh, kịp thời đóng vai trò quan trọng nhất trong việc chống hành vi vi phạm bản quyền. "Chúng ta không mong muốn hình sự hóa vụ việc, nhưng chúng ta cũng cần làm nhiều vụ điểm để răn đe xã hội", ông Dũng nhấn mạnh.

Cơ chế phối hợp liên ngành đóng vai trò quan trọng trong công tác chống vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản. Ảnh: VnEconomy.

Trả lời chi tiết hơn câu hỏi của Tri thức - Znews về tính răn đe trong xử phạt, ông Đinh Tiến Dũng cho biết hiện nay mức phạt là cố định theo khung, không theo tỷ lệ sai phạm. Bộ Luật Hình sự hiện nay quy định mức phạt hành vi vi phạm bản quyền tối đa đến 3 tỷ đồng; còn xử phạt hành chính tới 20 triệu. Theo ông Dũng, quả thực mức phạt 20 triệu vẫn còn nhẹ.

Trong thời gian tới, Cục Xuất bản, In và Phát hành tiếp tục có nhiều nỗ lực phối hợp liên ngành nhằm chống hành vi vi phạm bản quyền triệt để hơn. Cục sẽ tham mưu cho các cơ quan, nhằm đưa các khái niệm rõ ràng hơn về in lậu vào luật. Đồng thời, ông Đinh Tiến Dũng cho biết mong muốn xây dựng cơ sở dữ liệu toàn ngành, nhằm thông tin nhanh nhạy hơn giữa Cục và các đơn vị, địa phương, thường xuyên chia sẻ để nắm bắt tình hình.

Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành muốn tăng cường công tác kiểm tra, bám sát địa bàn, thậm chí hóa trang, mật phục để theo dõi đối tượng hơn, bởi việc đi kiểm tra theo kế hoạch sẽ "đánh động" đối tượng, cho họ có thời gian xóa sạch dấu vết.

"Lực lượng công an cũng rất muốn phối hợp với chúng tôi trong công tác này. Đoàn liên ngành phòng chống in lậu trước đây có A03 (Cục An ninh Chính trị nội bộ), C06 (Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội); C03 (Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu) cũng rất muốn tham gia cùng đoàn vì họ có 'chân rết' địa phương. Chúng tôi cũng mời thêm A05 (Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao) vào cuộc, bởi các nhóm bán sách lậu chủ yếu là nhóm kín, phải có lực lượng công an an ninh mạng xâm nhập", ông Đinh Tiến Dũng chia sẻ với Tri thức - Znews.

Thiệt hại vượt trên những con số

Trước sự quyết liệt từ đơn vị làm sách và các cơ quan chức năng, sách giả vẫn nhanh, nhiều, ngày càng giống sách thật. Tri thức - Znews điểm nhanh dưới đây một vài con số được người trong ngành chia sẻ phản ánh thực trạng, tại tọa đàm ở Báo Nhân Dân về chủ đề này.

Với Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam: 42 triệu bản là số lượng sách giả NXB Giáo dục Việt Nam phát hiện được từ năm 2010 tới nay; 16.000 tấn vật tư phục vụ in ấn lậu bị thu giữ toàn quốc. Bảy tháng gần đây, NXB phối hợp cơ quan chức năng thu giữ khoảng 160.000 bản sách lậu.

Với nhà phát hành sách Nhã Nam, "kỷ lục" hiện nay thuộc về phát tán lậu cuốn Họ và Tên - chỉ 3 ngày sau khi ra mắt, file PDF sách đã tràn lan trên mạng. Theo ông Nguyễn Xuân Minh, Giám đốc Kế hoạch - Sản xuất Công ty cổ phần Văn hóa Nhã Nam, một cuốn sách bestseller của đơn vị này ở ngoài chỉ bán được vài chục ngàn bản, trong khi trên mạng lượng tải lậu là 12.000 lượt.

"Nếu chỉ 10% số lượng người tải lậu mua sách, chúng tôi đã có thêm 12.000 độc giả tiềm năng sẵn sàng trả tiền. Đó là con số quá lớn với đơn vị làm sách, khi lượng ấn bản ban đầu của đơn vị làm sách chỉ khoảng 2.000-3.000 bản. Đây là một thiệt hại quá khổng lồ", ông Minh cho biết.

Hiện nay, sách giáo khoa là loại sách bị in lậu nhiều nhất. Ảnh: Báo Pháp Luật Thành Phố Hồ Chí Minh.

Thiệt hại về kinh tế là rất lớn. Đó là chưa kể các hậu quả ảnh hưởng tới động lực người làm sách, niềm tin của người đọc sách, hoặc bị đối tác nước ngoài ép giá trong giao dịch bản quyền.

Thúy Hạnh

Nguồn Znews : https://znews.vn/sach-lau-phan-manh-o-chuc-tinh-rap-noi-tai-mot-tinh-tuon-di-ca-nuoc-post1645784.html