Theo dự báo mới nhất từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng gạo thế giới niên vụ 2026-2027 dự kiến đạt khoảng 538 triệu tấn. Đây là lần sụt giảm đầu tiên kể từ năm 2015, chính thức chấm dứt chuỗi tăng trưởng liên tục trong 11 năm qua của ngành lúa gạo toàn cầu. Sự sụt giảm nguồn cung này được nhận định do tác động cộng hưởng từ chi phí đầu vào leo thang, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và những bất ổn địa chính trị tại các khu vực sản xuất trọng điểm.
Áp lực từ chi phí đầu vào và biến động địa chính trị
Sự suy giảm sản lượng ghi nhận rõ rệt nhất tại Ấn Độ, Myanmar và Mỹ với mức giảm dự báo lên tới 15% so với năm trước. Một trong những nguyên nhân cốt lõi là sự tăng vọt của giá phân bón và năng lượng. Theo dữ liệu từ Bloomberg, cuộc xung đột liên quan đến Iran đã gây gián đoạn dòng chảy hàng hóa quốc tế, trực tiếp đẩy chi phí sản xuất lên cao.
Sản lượng gạo thế giới giảm lần đầu tiên trong vòng 1 thập kỷ
Đáng chú ý, lúa gạo là cây trồng thâm dụng phân bón, khiến biên lợi nhuận của nông dân châu Á bị thu hẹp đáng kể. Tình trạng này dẫn đến hệ lụy nhiều hộ nông dân đang cân nhắc bỏ qua mùa gieo trồng tới để tránh thua lỗ.
Rủi ro thời tiết từ hiện tượng El Ninõ
Bên cạnh yếu tố kinh tế, điều kiện khí tượng tại Ấn Độ - quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới - đang là mối lo ngại lớn. Các nhà khí tượng học dự báo hiện tượng El Ninõ sẽ khiến lượng mưa trong mùa mưa bắt đầu từ tháng Sáu thấp hơn mức trung bình. Việc thiếu hụt nguồn nước tưới có thể làm giảm mạnh năng suất tại các vùng trồng trọng điểm, gây thêm áp lực lên nguồn cung vốn đã thắt chặt.
Phản ứng của thị trường và diễn biến giá gạo
Thị trường thế giới đã ngay lập tức phản ứng trước các tín hiệu tiêu cực về nguồn cung. Cụ thể:
Gạo trắng Thái Lan: Giá tham chiếu cho thị trường châu Á đã tăng khoảng 15% tính từ cuối tháng 03/2026.
Gạo kỳ hạn Chicago: Chỉ số tương lai trên Sở Giao dịch Chicago tăng 8% chỉ trong tuần qua, đánh dấu mức tăng trưởng mạnh nhất trong hai năm.
Chỉ số FAO: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc ghi nhận đà tăng của chỉ số giá gạo toàn cầu do chi phí sản xuất và logistics leo thang.
Thách thức đối với an ninh lương thực và lạm phát
Gạo hiện cung cấp khoảng 20% năng lượng dinh dưỡng toàn cầu, đóng vai trò xương sống trong chế độ ăn uống tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. USDA cảnh báo việc tiêu thụ và thương mại duy trì ở mức kỷ lục trong khi sản lượng giảm sẽ dẫn đến việc thắt chặt dự trữ gạo toàn cầu.
Tại các quốc gia như Philippines, lạm phát giá gạo đã bắt đầu tăng tốc, trực tiếp đe dọa ngân sách của các hộ gia đình thu nhập thấp. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, nếu tình hình không cải thiện, các chính phủ có thể phải triển khai các biện pháp can thiệp mạnh như cấm xuất khẩu hoặc kiểm soát giá, điều có khả năng làm méo mó thị trường và gia tăng biến động trong dài hạn.
Tuệ Nhân