Trên các công trình thủy lợi đầu mối của Hà Nội, công tác chuẩn bị như nạo vét lòng dẫn, kiểm tra thiết bị, vận hành thử trạm bơm... đang được đẩy nhanh để sẵn sàng đón và sử dụng hiệu quả từng mét khối nước xả về hạ du.
Công nhân Xí nghiệp Thủy lợi Ba Vì nạo vét lòng dẫn lấy nước sông Đà tại Trạm bơm dã chiến Sơn Đà.
Bơm sớm, trữ nước để giảm áp lực giữa các đợt xả
Những ngày giữa tháng 1 này, tại nhiều công trình thủy lợi đầu mối trên địa bàn Hà Nội, các đơn vị quản lý đang chạy đua với thời gian để hoàn tất công tác tu bổ, sửa chữa trước khi bước vào đợt xả nước đầu tiên. Trao đổi với phóng viên Báo Hànôịmới, đại diện các công ty thủy lợi thành phố cho biết, công tác trọng tâm là nạo vét cửa dẫn nước, bể hút trạm bơm đầu mối; sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị; lắp đặt, hoàn thiện các trạm bơm dã chiến tại những khu vực có nguy cơ khó khăn về nguồn nước.
Ghi nhận tại Trạm bơm dã chiến Trung Hà (xã Cổ Đô), các hạng mục nạo vét lòng dẫn, kiểm tra hệ thống ống hút, vận hành thử máy bơm đã được triển khai đồng bộ. Giám đốc Xí nghiệp Thủy lợi Ba Vì Phan Văn Tân thông tin, đơn vị đã hoàn thành việc nạo vét lòng dẫn Trạm bơm dã chiến Trung Hà và Trạm bơm dã chiến Sơn Đà, sẵn sàng vận hành ngay khi mực nước sông Đà dâng lên trong đợt điều tiết đầu tiên.
“Kinh nghiệm từ các vụ trước cho thấy, nếu công trình không được chuẩn bị kỹ, nước về mà trạm không hút được thì rất lãng phí. Vì vậy, chúng tôi xác định phải hoàn tất mọi khâu trước giờ xả”, ông Phan Văn Tân nhấn mạnh.
Trên hệ thống sông Đáy, công tác chuẩn bị cũng được đẩy nhanh. Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên Đầu tư phát triển thủy lợi sông Đáy Trần Đình Cường cho hay, đơn vị đã rà soát toàn bộ các trạm bơm, cống lấy nước dọc sông, đặc biệt là những công trình từng gặp khó khăn khi mực nước xuống thấp.
Theo ông Trần Đình Cường, đợt xả nước lần này có ý nghĩa rất quan trọng đối với tiến độ sản xuất vụ xuân. Công ty quán triệt quan điểm là không để lãng phí nguồn nước điều tiết; công trình nào có nguy cơ lấy nước không hiệu quả đều phải có phương án dự phòng, sẵn sàng vận hành linh hoạt khi điều kiện thủy văn thay đổi.
Ở hệ thống thủy lợi sông Nhuệ, Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Đầu tư phát triển thủy lợi sông Nhuệ Nguyễn Huy Hưng cho biết, mục tiêu của công ty là tranh thủ tối đa các ngày xả nước từ hồ thủy điện để bơm trữ vào hệ thống kênh mương, kết hợp vận hành linh hoạt các trạm bơm tiếp nguồn, bảo đảm đủ nước phục vụ gieo cấy lúa vụ xuân 2026 trong khung thời vụ.
Tại Công ty TNHH một thành viên Đầu tư phát triển thủy lợi Hà Nội, công tác chuẩn bị đón nước đợt 1 cũng đang được triển khai khẩn trương trên toàn bộ hệ thống do đơn vị quản lý. Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên Đầu tư phát triển thủy lợi Hà Nội Trần Thanh Toàn thông tin, đơn vị đã hoàn thành việc kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị tại các trạm bơm đầu mối, chủ động nạo vét bể hút, cửa dẫn nước, bảo đảm công trình sẵn sàng vận hành ngay khi mực nước sông đạt ngưỡng cho phép.
Theo ông Trần Thanh Toàn, quan điểm xuyên suốt là không chờ nước lên cao mới bơm, mà phải chủ động tranh thủ từng thời điểm thuận lợi trong các đợt xả để bơm trữ, tạo nguồn cho sản xuất, giảm áp lực cho hệ thống ở giai đoạn giãn cách giữa các đợt xả.
Theo các đơn vị thủy lợi, áp lực lớn trong nhiệm vụ không chỉ nằm ở thời điểm nước về, mà còn ở khoảng giãn cách giữa các đợt xả, khi mực nước sông xuống nhanh, khả năng lấy nước của nhiều trạm bơm giảm rõ rệt. Nếu không tranh thủ bơm sớm, trữ đủ ngay trong các ngày xả, nguy cơ thiếu nước cục bộ trong giai đoạn giữa vụ là rất rõ.
Đưa nước đến đâu, làm đất và giữ nước đến đó
Vụ xuân năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phấn đấu gieo trồng 98.945ha, trong đó có 77.864ha lúa và 21.080ha cây màu các loại. Thời vụ gieo mạ tập trung từ ngày 20-1 đến ngày 3-2; cấy lúa chủ yếu trong tháng 2 (từ ngày 4-2 đến ngày 28-2), với hơn 80% diện tích là trà xuân chính vụ.
Để bảo đảm đủ nước phục vụ sản xuất trong khung thời vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội yêu cầu các công ty thủy lợi và địa phương bám sát lịch lấy nước do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, tổ chức vận hành công trình linh hoạt, tranh thủ bơm sớm và trữ nước tối đa vào hệ thống kênh mương, ao hồ, vùng trũng.
Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Đào Quang Khải cho biết, nguồn nước điều tiết từ hồ thủy điện chỉ phát huy hiệu quả khi hệ thống công trình sẵn sàng và việc sử dụng nước được tổ chức khoa học. Các đơn vị được yêu cầu thực hiện phương châm đưa nước đến đâu, làm đất, giữ nước đến đó; hạn chế tối đa thất thoát trên kênh mương và nội đồng.
Cùng với tổ chức vận hành công trình, các địa phương được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thu hoạch cây vụ đông, giải tỏa lòng dẫn, phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp thủy lợi để đưa nước lên ruộng ngay khi có điều kiện. Việc sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp bảo đảm sản xuất vụ xuân 2026 đúng thời vụ, mà còn góp phần giảm áp lực cho nguồn nước trong những tháng tiếp theo.
Chỉ còn ít giờ trước khi các hồ thủy điện bắt đầu điều tiết nước đợt 1, từ các trạm bơm dã chiến, như: Trung Hà, Sơn Đà đến hệ thống công trình dọc sông Đáy, sông Nhuệ, công tác chuẩn bị đang được hoàn tất. Trong bối cảnh các đợt xả nước được tổ chức theo khung thời gian chặt chẽ, việc sử dụng hiệu quả từng ngày, từng giờ khi nước về được coi là yếu tố quyết định thành bại của sản xuất vụ xuân.
Lịch lấy nước phục vụ gieo cấy lúa vụ xuân 2026 tại khu vực trung du và Đồng bằng Bắc Bộ được tổ chức trong 2 đợt, tổng cộng 12 ngày. Cụ thể, đợt 1 diễn ra từ 0h ngày 16-1 đến 24h ngày 20-1; đợt 2 từ 0h ngày 29-1 đến 24h ngày 4-2. Trong thời gian lấy nước, mực nước tại Trạm thủy văn Hà Nội dự kiến duy trì không thấp hơn 1,6m ở đợt 1 và đạt khoảng 1,7-1,9m ở đợt 2.
Kim Nhuệ