Sandbox công nghệ số: Những vướng mắc liên ngành cần lời giải sớm

một giờ trướcBài gốc

Sandbox công nghệ số là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát dành cho các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới chưa được quy định rõ ràng bởi pháp luật hiện hành. Tại Việt Nam, cơ chế này đã được định hình thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 và cụ thể hóa bằng Nghị định số 353/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Trong đó, điểm nhấn là tăng cường phân cấp mạnh mẽ cho UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, phối hợp với các cơ quan liên quan cấp phép thử nghiệm trên địa bàn tỉnh mình.

Tuy nhiên, khi đưa vào thực tiễn, khoảng cách từ chính sách đến vận hành vẫn còn những nút thắt cần tháo gỡ.

Những bước chân thực nghiệm đầu tiên

Theo Bộ KH&CN, tính đến hết tháng 4/2026, bức tranh kinh tế số Việt Nam ghi nhận những chỉ số tăng trưởng ấn tượng. Với hơn 80.000 doanh nghiệp công nghệ số và doanh thu ước đạt 622.000 tỉ đồng, nhu cầu về một "không gian an toàn" để thử nghiệm các ý tưởng mới là vô cùng cấp thiết. Hiện nay, Bộ KH&CN đang phối hợp cùng các bộ, ngành và địa phương tích cực thúc đẩy các mô hình thí điểm đầu tiên.

UAV do FPT và Trường Thịnh Drone thử nghiệm phun thuốc cho cây cà phê khu vực hồ Ảng Cang, bản Mánh Đanh, xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên. Ảnh: Xuân Tư/TTXVN

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin cho biết: Bộ KH&CN đang phối hợp với tỉnh Điện Biên và các cơ quan liên quan để hoàn thiện đề án thử nghiệm có kiểm soát đối với một số mô hình ứng dụng UAV trong nông nghiệp, lâm nghiệp, logistics y tế, dân sinh và quản lý nhà nước. Đây không phải là thử nghiệm riêng công nghệ UAV, mà là thử mô hình ứng dụng thực tế để đánh giá hiệu quả, cách tổ chức thực hiện và cơ chế phối hợp. Hiện nay, đang trong quá trình phối hợp xin ý kiến liên ngành, hoàn thiện hồ sơ, thẩm định và tiến hành cấp phép thử nghiệm.

Ông Trần Anh Tú nhận định rằng việc chuyển từ quy định pháp lý sang giai đoạn tổ chức triển khai thực tế là một bước tiến lớn. Tuy nhiên, do đặc thù của các mô hình mới thường mang tính đột phá và chưa có tiền lệ, quá trình chuẩn bị hồ sơ, xác định phạm vi và điều kiện giới hạn đang gặp nhiều khó khăn về mặt kỹ thuật pháp lý.

Nút thắt liên ngành trong vận hành Sandbox công nghệ số

Vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà nằm ở sự chồng chéo và chưa thống nhất trong cơ chế quản lý giữa các cơ quan. Một mô hình kinh doanh số hiện đại thường không nằm gọn trong phạm vi quản lý của một bộ duy nhất.

Ví dụ: Với đề án UAV tại Điện Biên, việc cấp phép bay và quản lý vùng trời thuộc thẩm quyền của Bộ Quốc phòng; việc ứng dụng trong nông nghiệp lại chịu sự quản lý của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; trong khi đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật về thiết bị và tần số lại liên quan đến Bộ KH&CN. Khi một doanh nghiệp muốn thực hiện thí điểm, họ phải đối mặt với một mê hồn trận các quy định chuyên ngành mà đôi khi các quy định này còn xung đột với nhau.

Nghị định 353/2025/NĐ-CP đã có những bước tiến khi đẩy mạnh phân cấp cho UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ trì phối hợp cấp phép. Tuy nhiên, trong thực tế, các địa phương vẫn lúng túng khi xác định đâu là quy định được phép "miễn áp dụng" và đâu là giới hạn đỏ không được phép vượt qua. Việc xây dựng một phương án giám sát rủi ro và xử lý tình huống phát sinh đòi hỏi sự đồng thuận cao độ của tất cả các bên liên quan, nhưng hiện tại cơ chế "hỏi - đáp" giữa các bộ ngành vẫn mất nhiều thời gian, làm chậm nhịp độ đổi mới của doanh nghiệp.

Bài toán định danh và kiểm soát rủi ro

Một khó khăn khác trong khâu tổ chức là việc xác định mục tiêu và điều kiện thử nghiệm. Do tính chất "mới", các cơ quan quản lý thường có tâm lý thận trọng, dẫn đến việc thiết lập các điều kiện giới hạn quá khắt khe, vô tình làm mất đi tính khả thi của mô hình kinh doanh. Ngược lại, nếu nới lỏng quá mức, rủi ro về an toàn, an ninh mạng và trật tự xã hội sẽ trở thành gánh nặng.

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin - Ảnh: NP

Việc định danh doanh nghiệp tham gia sandbox cũng là vấn đề cần làm rõ. Mặc dù hệ sinh thái startup Việt Nam đã có hàng nghìn đơn vị sẵn sàng, nhưng tiêu chí để chọn lọc ra những hồ sơ thực sự chất lượng, có năng lực tài chính và kỹ thuật để kiểm soát rủi ro vẫn đang được hoàn thiện. Thông tin về số lượng doanh nghiệp tham gia chính thức hiện vẫn được bảo mật cho đến khi có quyết định cấp phép cuối cùng, nhằm đảm bảo tính công bằng và bảo mật ý tưởng sáng tạo cho đơn vị chủ trì.

Cần một "nhạc trưởng" cho các mô hình thử nghiệm

Để giải quyết những vướng mắc liên ngành, các chuyên gia cho rằng cần có một cơ chế phối hợp trực tiếp và linh hoạt hơn. Thay vì doanh nghiệp phải đi gõ cửa từng bộ ngành, cần có một tổ công tác liên ngành hoặc một "cửa sổ duy nhất" để tiếp nhận và thẩm định hồ sơ sandbox.

Ở đó, các đại diện có thẩm quyền của các bộ liên quan sẽ cùng ngồi lại để đưa ra quyết định chung dựa trên lợi ích tổng thể của quốc gia thay vì chỉ nhìn từ góc độ quản lý chuyên ngành hẹp.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hạ tầng số cũng đóng vai trò quyết định. Với hơn 110 triệu thuê bao Internet băng rộng di động và gần 30 triệu người dùng chữ ký số cá nhân, Việt Nam đã có nền tảng dữ liệu tương đối tốt. Việc tích hợp dữ liệu giữa các bộ ngành thông qua hệ thống tích hợp quốc gia (đã đạt hơn 4,3 tỷ lượt giao dịch) sẽ giúp quá trình giám sát thử nghiệm trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.

Tầm nhìn dài hạn cho kinh tế số

Về lâu dài, các đợt thí điểm như tại Điện Biên không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện ý tưởng mà còn là "nguồn dữ liệu sống" để Nhà nước nghiên cứu, sửa đổi luật pháp. Mục tiêu cuối cùng của sandbox không phải là tạo ra một đặc khu ưu tiên vĩnh viễn, mà là dùng thực tiễn để kiểm chứng chính sách, từ đó tiến tới cấp phép chính thức hoặc ban hành các quy định pháp luật mới phù hợp với thời đại 4.0.

Ông Trần Anh Tú nhấn mạnh, đây là quá trình vừa chạy vừa xếp hàng nhưng phải đảm bảo an toàn. Các khó khăn hiện nay là tất yếu của giai đoạn đầu và sẽ được tổng hợp để báo cáo Chính phủ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ tiếp tục đồng hành cùng địa phương để kịp thời tháo gỡ các nút thắt kỹ thuật.

Sandbox công nghệ số là chìa khóa để Việt Nam không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua chuyển đổi số toàn cầu. Tuy nhiên, để chìa khóa này thực sự phát huy tác dụng, sự đồng thuận và chủ động phối hợp giữa các bộ, ngành là điều kiện tiên quyết. Việc giải quyết sớm các vướng mắc liên ngành sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm sáng tạo, đồng thời đảm bảo rằng các công nghệ mới sẽ phục vụ hiệu quả cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/sandbox-cong-nghe-so-nhung-vuong-mac-lien-nganh-can-loi-giai-som-250932.html