Sau cú chặn thuế quan, ông Trump khó khôi phục hàng rào thương mại trước tháng 11

3 giờ trướcBài gốc

Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ nhiều loại thuế quan của Tổng thống Donald Trump. (Ảnh minh họa: Mother Jones).

Vào ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết các loại thuế quan Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là bất hợp pháp.

Thoạt nhìn, đây có vẻ là một thất bại về mặt chính trị với ông Trump, bởi thuế quan là công cụ trung tâm trong chính sách thương mại, kinh tế lẫn ngoại giao của ông.

Bản thân ông chủ Nhà Trắng cũng chỉ trích gay gắt quyết định của các thẩm phán. Nhưng nếu xem xét kỹ môi trường kinh tế vĩ mô và chính trị ở Mỹ hiện nay, sự can thiệp của Tòa án Tối cao thực chất có thể xem là may mắn với Nhà Trắng.

Đà tăng trưởng kinh tế suy yếu, lạm phát còn cao

Cũng trong ngày Tòa án Tối cao hủy bỏ các loại thuế khẩn cấp của ông Trump, Mỹ đã đón nhận một loạt số liệu kinh tế bất lợi. Bộ Thương mại Mỹ cho biết GDP quý IV chỉ tăng trưởng 1,4% (tốc độ đã chuẩn hóa theo năm), thấp hơn hẳn mức tăng 4,4% của quý liền trước.

Trong khi đó, chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCEPI) - thước đo lạm phát yêu thích của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) - lại tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 12/2025.

Điều này có nghĩa là đà tăng trưởng kinh tế Mỹ đã suy giảm đáng kể vào cuối năm 2025, còn lạm phát vẫn cao hơn đáng kể mục tiêu 2% của Fed. Bộ đôi tăng trưởng kinh tế thấp - lạm phát cao đặt các nhà hoạch định chính sách Mỹ vào tình thế khó khăn: nền kinh tế mất đà nhưng dư địa nới lỏng chính sách lại hạn chế.

Trong bối cảnh đó, thuế quan càng trở thành vấn đề nhạy cảm. Trong suốt năm 2025, thuế quan đã tạo ra lực cản đối với hoạt động kinh tế, nhưng tác động tiêu cực phần nào được bù đắp bởi làn sóng đầu tư hàng trăm tỷ USD vào AI. Nếu không có làn sóng đầu tư này, các số liệu kinh tế của Mỹ có thể đã xấu hơn đáng kể.

Ảnh hưởng của thuế quan thể hiện rõ qua chi phí doanh nghiệp tăng lên và các quyết định đầu tư, mở rộng sản xuất, tuyển dụng trở nên thận trọng hơn.

Bloomberg dẫn lời Giáo sư Kent Smetters, Giám đốc bộ phận Mô hình Ngân sách Wharton của Đại học Pennsylvania, nhận định thuế quan làm giảm sức hấp dẫn của Mỹ đối với dòng vốn đầu tư, vì chúng đẩy chi phí kinh doanh đi lên.

Khi tăng mạnh thuế quan với nhôm thép và đồng, ông Trump kỳ vọng doanh nghiệp sản xuất sẽ chuyển hoạt động về Mỹ. Song, ông Smetters chỉ ra: “Hầu như không có dấu hiệu nào cho thấy ngành sản xuất của Mỹ đang phục hồi mạnh mẽ”.

Vị giáo sư ví tác động của thuế quan như một đợt tăng thuế doanh nghiệp quy mô lớn, thậm chí còn gây xáo trộn hơn. Theo ông, các mức thuế đối ứng ban đầu mà ông Trump công bố ngày 2/4 tương đương với việc tăng thuế thu nhập doanh nghiệp từ 21% lên 36%, đồng thời khiến lợi nhuận doanh nghiệp giảm với tỷ lệ tương ứng.

Ngoài ra, thuế quan còn khiến doanh nghiệp trì hoãn hoặc từ bỏ kế hoạch tuyển dụng. Theo ước tính của Fed chi nhánh Kansas City, thuế quan khiến Mỹ có ít hơn 19.000 việc làm mỗi tháng trong 8 tháng đầu năm 2025. Nhóm tác giả nghiên cứu còn lưu ý con số này có thể còn chưa phản ánh tác động đầy đủ của thuế quan.

Môi trường kinh tế vĩ mô như vậy không có lợi cho ông chủ Nhà Trắng. Ông Trump từng hứa với cử tri là sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo thêm việc làm và giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, thuế quan cao lại có xu hướng đi ngược cả ba mục tiêu này: kìm hãm tăng trưởng, gây sức ép lên chi phí và làm suy yếu động lực tuyển dụng.

Áp lực trước kỳ bầu cử giữa kỳ

Cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ của Mỹ sẽ diễn ra vào đầu tháng 11 năm nay. Vào thời điểm đó, toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng 1/3 trong tổng số 100 ghế Thượng viện được đưa ra bầu lại. Thành phần của Quốc hội trong hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống sẽ được quyết định trong cuộc bỏ phiếu này.

Hạ nghị sĩ Đảng Cộng hòa Don Bacon cho biết: “Mọi cuộc khảo sát đều cho thấy cử tri phản đối thuế quan với tỷ lệ 2:1. Tổng thống Trump đang quá gắn bó với một chính sách không được ưa chuộng".

Cuộc bầu cử giữa kỳ là cơ hội để cử tri phản ứng với chính sách kinh tế của tổng thống đương nhiệm. Sự bất mãn của cử tri về thuế quan có thể trở thành bất lợi cho các ứng viên cùng đảng với ông Trump.

Hiện tại, Đảng Cộng hòa đang chiếm thế đa số trong Quốc hội. Nhờ vậy, ông Trump đã có thể triển khai các quyết sách lớn, như gia hạn và mở rộng các gói cắt giảm thuế và thu hẹp một số chương trình an sinh.

Chỉ cần Đảng Dân chủ giành được Thượng viện hoặc Hạ viện trong kỳ bầu cử sắp tới, các động thái của ông Trump sẽ bị hạn chế đáng kể.

Điều này tạo ra động lực để chính quyền ông Trump điều chỉnh cách tiếp cận - hoặc ít nhất là trì hoãn leo thang thuế quan - trước thềm bầu cử.

Khoảng lặng chiến lược

Thực tế, trước cả khi Tòa án Tối cao vô hiệu hóa các loại thuế quan theo IEEPA, ông Trump đã âm thầm điều chỉnh một số loại thuế nhập khẩu.

Tháng 11 năm ngoái, Mỹ giảm thuế quan với chuối, thịt bò, cà phê và sô cô la, cũng như một số loại thực phẩm khác. Vào ngày 1/1, chính quyền ông Trump thông báo hoãn tăng thuế quan với tủ bếp và đồ nội thất bọc nệm.

Nhà Trắng cũng đang xem xét lại cách tính thuế quan với nhôm thép, nhằm giảm tác động lan tỏa sang hàng tiêu dùng, ví dụ như đồ uống đóng hộp.

Các động thái này cho thấy Nhà Trắng đang lo ngại về việc thuế quan gây áp lực lên chi phí sống - yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến tâm lý cử tri.

Tuy nhiên, nếu tự công bố một đợt cắt giảm thuế quan trên diện rộng, ông Trump có nguy cơ bị nhìn nhận là yếu thế. Phán quyết của tòa án giúp ông hạ thuế quan vào thời điểm thuận lợi, vừa giữ được hình ảnh là người đàn ông mạnh mẽ. Mỹ hạ thuế quan không phải do ông chùn bước, mà do ràng buộc pháp lý.

Khả năng trì hoãn leo thang trước tháng 11

Nhiều yếu tố cho thấy chính quyền ông Trump ít có khả năng sẽ nhanh chóng khôi phục hoặc mở rộng mạnh các biện pháp thuế quan trước tháng 11.

Thứ nhất là yếu tố bầu cử. Như phân tích ở trên việc gia tăng thuế quan trong giai đoạn cử tri nhạy cảm với giá cả có thể gây bất lợi cho các ứng viên Đảng Cộng hòa.

Thứ hai là lạm phát vẫn duy trì ở mức tương đối cao. Bất kỳ động thái chính sách nào khiến áp lực giá tăng trở lại đều khiến Fed khó hạ lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế - dù ứng viên chủ tịch Fed Kevin Warsh đã phát tín hiệu ông thiên về nới lỏng chính sách tiền tệ.

Thứ ba là làn sóng đầu tư dành cho AI có thể sẽ chững lại. Một bộ phận Phố Wall đang lo ngại giới doanh nghiệp có thể gặp vấn đề dòng tiền sau giai đoạn chi tiêu dồn dập cho AI. Nếu đầu tư AI chững lại, nền kinh tế Mỹ sẽ mất đi một động lực quan trọng, khiến tác động tiêu cực của thuế quan càng trở nên rõ rệt.

Vì vậy, trong ngắn hạn, kịch bản hợp lý nhất là ông Trump tiếp tục phát thông điệp cứng rắn về thuế quan, nhưng tránh leo thang mạnh thuế quan cho đến sau bầu cử giữa kỳ.

Tuy nhiên, ông Trump chắc chắn sẽ không từ bỏ hoàn toàn thuế quan. Phán quyết hủy bỏ các mức thuế theo IEEPA, dù bề ngoài là một thất bại, thực chất lại đem đến cho Nhà Trắng thời gian và cơ hội để điều chỉnh chiến lược theo ít làm mất lòng cử tri hơn.

Sau khi kỳ bầu cử Quốc hội giữa kỳ kết thúc, Nhà Trắng nhiều khả năng sẽ xây dựng lại khuôn khổ thuế quan mới thông qua các cơ chế pháp lý vững chắc hơn so với IEEPA.

Giang

Nguồn Doanh Nhân VN : https://doanhnhanvn.vn/sau-cu-chan-thue-quan-ong-trump-kho-khoi-phuc-hang-rao-thuong-mai-truoc-thang-11.html