Sầu riêng xuất khẩu giảm giá: Rất cần giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn

2 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng liên tục đối mặt với tình trạng ùn tắc kiểm nghiệm, giá thu mua giảm mạnh và nguy cơ mất thị trường do tồn dư Cadimi. Bộ NN & MT đã phát đi chỉ đạo khẩn nhằm tháo gỡ khó khăn cho ngành hàng tỉ USD này. Công văn số 4423 của Bộ NN & MT ban hành ngày 6/5/2026 được xem là động thái mạnh nhằm xử lý các điểm nghẽn đang ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp, nông dân và chuỗi cung ứng sầu riêng xuất khẩu.

Sầu riêng ở ĐBSCL hiện nay ùn ứ xuất khẩu, giá giảm rất thấp. Ảnh: T.C

Theo Bộ NN & MT, thời gian qua, hoạt động xuất khẩu sầu riêng và một số nông sản chủ lực gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt là tình trạng ách tắc ở khâu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Những bất cập này đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu thụ sản phẩm, thu nhập của người dân cũng như hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu.

Kiểm nghiệm quá tải, doanh nghiệp đối mặt nhiều rủi ro

Hiện nay, tại nhiều vùng trồng sầu riêng trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), giá thu mua đã giảm mạnh so với đầu năm. Tại Cần Thơ, Tiền Giang, giá mua sầu riêng chỉ còn khoảng 25.000 - 30.000 đồng/kg. Theo các doanh nghiệp, nguyên nhân chính không nằm ở sản lượng mà xuất phát từ rủi ro chất lượng, nhất là vấn đề tồn dư Cadimi khiến doanh nghiệp buộc phải “co mình” trong hoạt động thu mua và xuất khẩu.

Một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là hệ thống phòng kiểm nghiệm quá ít so với nhu cầu thực tế. Theo số liệu của Bộ NN & MT, tính đến đầu tháng 5, cả nước chỉ còn khoảng 17 đơn vị được kiểm nghiệm vàng O và khoảng 15 đơn vị kiểm nghiệm Cadimi. Việc thiếu hụt nghiêm trọng các cơ sở xét nghiệm đã dẫn đến tình trạng quá tải, kéo dài thời gian kiểm định và gây ách tắc xuất khẩu tại nhiều địa phương.

Không ít doanh nghiệp phản ánh phải chờ nhiều ngày mới được lấy mẫu xét nghiệm, trong khi sầu riêng là mặt hàng tươi sống, yêu cầu thời gian bảo quản ngắn. Đáng chú ý, một số đơn vị còn từ chối kiểm nghiệm đối với sầu riêng đến từ các khu vực bị đánh giá có nguy cơ nhiễm Cadimi cao.

Các xe tải chở sầu riêng ở Đồng Nai bị ùn ứ do khâu kiểm nghiệm. Ảnh: T.L

Tại khu vực Bến xe Dầu Giây, phường Dầu Giây (TP. Đồng Nai), hàng trăm xe container chở sầu riêng từ các tỉnh phía Nam đã phải tập trung chờ đến lượt lấy mẫu kiểm định phục vụ xuất khẩu. Tình trạng ùn ứ kéo dài khiến doanh nghiệp phát sinh thêm nhiều chi phí kho bãi, logistics và đối mặt nguy cơ giảm chất lượng trái cây.

Công văn số 4423 của Bộ NN & MT gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các Cục: Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cùng các cơ sở kiểm nghiệm nông sản về việc tháo gỡ khó khăn trong kiểm nghiệm nhằm thúc đẩy xuất khẩu sầu riêng và nông sản.

Trong công văn, Bộ yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cấp bách nhằm khơi thông hoạt động xuất khẩu. Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu chỉ đạo quyết liệt các sở, ngành rà soát toàn diện; đồng thời chủ động làm việc với doanh nghiệp, hợp tác xã để hỗ trợ tiêu thụ, kết nối thị trường và tháo gỡ ngay các vướng mắc trong sản xuất, thu hoạch, sơ chế, đóng gói và lưu thông nông sản.

Bộ cũng yêu cầu tăng cường quản lý vùng trồng và cơ sở đóng gói, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Bộ NN & MT chỉ đạo tăng tốc tháo gỡ ách tắc

Một trong những nội dung trọng tâm của Công văn số 4423 là yêu cầu các cơ sở kiểm nghiệm thuộc phạm vi quản lý của địa phương tăng cường năng lực, nhân lực và trang thiết bị nhằm đẩy nhanh tiến độ kiểm nghiệm sầu riêng và nông sản, không để xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài.

Bộ NN & MT nhấn mạnh các địa phương cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các cơ sở có hành vi gây khó khăn, chậm trễ hoặc không thực hiện đầy đủ nhiệm vụ kiểm nghiệm theo quy định.

Đối với các cơ sở kiểm nghiệm nông sản, Bộ yêu cầu tập trung tối đa nguồn lực, bố trí làm việc linh hoạt, kể cả ngoài giờ khi cần thiết để rút ngắn thời gian kiểm nghiệm nhưng vẫn phải bảo đảm chính xác và đúng quy định. Các đơn vị không được né tránh, chậm trễ hoặc từ chối kiểm nghiệm khi không có lý do chính đáng.

Kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu. Ảnh: T.L

Theo ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ NN & MT, hiện Cục đang rà soát lại toàn bộ hệ thống kiểm nghiệm nhằm huy động tối đa năng lực phục vụ xuất khẩu.

Cục đang rà soát lại toàn bộ hệ thống, đặc biệt là các phòng thuộc các đơn vị chức năng để ưu tiên huy động năng lực phục vụ kiểm nghiệm. Tham mưu Bộ ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương và đơn vị chuyên ngành nhằm tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong thời gian tới.

Về tình trạng số lượng phòng kiểm nghiệm Cadimi quá ít, ông Phong cho biết Việt Nam đã chủ động làm việc với phía Trung Quốc nhằm tháo gỡ khó khăn.

Cần xử lý tận gốc vấn đề tồn dư Cadimi

Dù nhiều giải pháp cấp bách đang được triển khai, song các chuyên gia cho rằng “căn gốc” của vấn đề vẫn nằm ở khâu sản xuất và kiểm soát chất lượng từ vùng trồng.

Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - nhận định vấn đề Cadimi thực chất chưa được xử lý từ gốc, đặc biệt tại khu vực miền Tây.

Những mô hình xử lý trước đây như tại Tiền Giang đến nay cũng chưa công bố kết quả. Không có quy trình, không có kết luận thì không thể nhân rộng.

Theo ông Nguyên, ngành nông nghiệp hiện vẫn thiếu một giải pháp tổng thể, đồng bộ đối với tồn dư Cadimi trong đất. Trong khi đó, nông dân vẫn sản xuất theo quán tính, việc cải tạo đất và xử lý tồn dư chưa được chuẩn hóa thành quy trình cụ thể.

Đáng lo ngại, tỷ lệ mẫu có nguy cơ nhiễm Cadimi tại một số vùng hiện vẫn ở mức rất cao, có nơi lên tới 50 - 60%, khiến doanh nghiệp luôn trong trạng thái lo ngại bị trả hàng.

Số liệu từ Bộ NN & MT cho thấy, trong quý I/2026, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỉ USD, tăng gần 128% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo không nên rơi vào “ảo tưởng tăng trưởng” nếu chất lượng sản phẩm không được kiểm soát bền vững.

Thông tin từ ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ NN & MT cho biết Cục đã triển khai một số mô hình thí điểm canh tác mới tại ĐBSCL nhằm giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm Cadimi. Các mô hình này đang trong quá trình thực hiện và các địa phương chưa có báo cáo, đánh giá về kết quả thực hiện.

ĐBSCL sầu riêng xuống đường giá rẻ. Ảnh: Mỹ Tho

Theo ý kiến của một lãnh đạo Sở NN & MT ở ĐBSCL, sự ách tắc của thị trường sầu riêng có nhiều nguyên nhân, từ chuỗi sản xuất đến cung ứng cho thị trường đang tồn tại nhiều vấn đề lớn cần tháo gỡ. Trong đó, từ khâu nhập khẩu phân bón, hóa chất đến đất canh tác, nguồn nước, trạm kiểm nghiệm thực phẩm và kênh xuất nhập khẩu còn bất cập. Sự cạnh tranh trên thị trường sầu riêng hiện nay đang diễn ra khốc liệt giữa sầu riêng Việt Nam với các nước cũng là vấn đề đáng quan tâm.

Theo các chuyên gia, để ngành sầu riêng phát triển bền vững, giải pháp căn cơ nhất là phải kiểm soát chặt chất lượng ngay từ vùng trồng, xây dựng quy trình canh tác an toàn, chuẩn hóa việc sử dụng phân bón và hóa chất, đồng thời minh bạch toàn bộ chuỗi truy xuất nguồn gốc. Chỉ khi xử lý tận gốc bài toán an toàn thực phẩm, ngành sầu riêng Việt Nam mới có thể giữ vững thị trường xuất khẩu và duy trì đà tăng trưởng lâu dài.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/sau-rieng-xuat-khau-giam-gia-rat-can-giai-phap-thao-go-diem-nghen-251297.html