Bữa ăn bán trú từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong các cơ sở giáo dục, đáp ứng nhu cầu thực tế của đại đa số phụ huynh. Tuy nhiên, quản lý thế nào để mỗi khay cơm đến tay học sinh đều an toàn, đủ chất lại là một bài toán đòi hỏi trách nhiệm rất lớn từ nhà trường và các cơ quan quản lý.
Nghịch lý bếp ăn trường học và những mối lo hiện hữu
Toàn tỉnh Ninh Bình hiện có 1.082 bếp ăn tập thể, trong đó số lượng bếp ăn tại các trường học chiếm áp đảo với 854 cơ sở. Việc tổ chức ăn bán trú hiện nay chủ yếu duy trì dưới hai hình thức: nhà trường tự nấu tại chỗ hoặc ký hợp đồng mua suất ăn sẵn từ các đơn vị dịch vụ bên ngoài.
Trước những thông tin phản ánh về tình trạng thực phẩm bẩn, thịt gia súc mắc bệnh hay nguyên liệu không rõ nguồn gốc trà trộn vào trường học ở một số địa phương gần đây, ngành giáo dục và y tế tỉnh Ninh Bình đang khẩn trương triển khai nhiều biện pháp đồng bộ. Mục tiêu hàng đầu là thiết lập một quy trình kiểm soát khép kín, từ nguồn nguyên liệu đầu vào đến khâu chế biến.
Bữa ăn bán trú tạp Trường Mầm non Mỹ Trung (phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình).
Để giải quyết tận gốc rễ vấn đề, yêu cầu đặt ra là phải siết chặt quy trình giám sát nội bộ của từng trường. Tại Trường Mầm non Mỹ Trung (phường Thiên Trường) hay Trường Tiểu học Đông Thành (phường Hoa Lư), bài toán an toàn được cụ thể hóa bằng việc đầu tư cơ sở vật chất và chuẩn hóa nhân lực. Bếp ăn của các trường mầm non được cải tạo đồng bộ theo quy trình một chiều nghiêm ngặt. Hệ thống này phân định tách biệt hoàn toàn từ khu vực tiếp nhận nguyên liệu, sơ chế, nấu nướng cho đến khu chia suất ăn chín, giúp triệt tiêu nguy cơ nhiễm khuẩn chéo. Hằng ngày, Ban giám hiệu cùng nhân viên y tế học đường đều túc trực từ sáng sớm để kiểm tra định lượng, chất lượng thực phẩm sống và thực hiện lưu mẫu thức ăn theo đúng quy định trước khi chia về các lớp.
Tăng cường quyền giám sát của phụ huynh bằng công nghệ
Trước những đòi hỏi ngày càng khắt khe của xã hội về bảo vệ sức khỏe học đường, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình đã ban hành văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường quản lý, siết lại kỷ cương trong tổ chức bán trú. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu các nhà trường khẩn trương rà soát lại toàn bộ hồ sơ năng lực pháp lý, chứng minh nguồn gốc xuất xứ rõ ràng của các đơn vị cung cấp thực phẩm, nước uống hay các sản phẩm từ sữa. Các điều khoản phạt, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xử lý khi xảy ra sự cố phải được bổ sung cụ thể, rõ ràng vào hợp đồng kinh tế.
Đặc biệt, ngành giáo dục khuyến khích các trường mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác công khai, minh bạch thực đơn. Bằng cách sử dụng mã QR dán tại các lớp học hoặc gửi qua ứng dụng liên lạc, phụ huynh có thể dễ dàng tra cứu thông tin về khẩu phần ăn, định lượng dinh dưỡng và nguồn gốc nguyên liệu của con em mình mỗi ngày. Sự minh bạch này chính là chìa khóa để xây dựng lại niềm tin giữa gia đình và nhà trường.
Bên cạnh giải pháp công nghệ, vai trò giám sát trực tiếp của ban đại diện cha mẹ học sinh cũng được nâng lên một tầm cao mới. Phụ huynh không còn đứng ngoài cuộc mà được mời tham gia trực tiếp vào tổ giám sát ATTP của nhà trường. Các bậc cha mẹ có quyền tham gia kiểm tra độc lập, đột xuất hoặc thường xuyên ở cả 3 công đoạn: nhập nguyên liệu buổi sáng, quy trình chế biến tại nhà bếp và tổ chức chia suất ăn tại lớp. Khi có sự đồng hành, kiểm tra của phụ huynh, quy trình vận hành bếp ăn sẽ tự khắc được thắt chặt và nghiêm túc hơn.
Các trường mầm non trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đang tăng cường các giải pháp nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm trong bữa ăn bán trú.
Trách nhiệm của chính quyền địa phương về bữa ăn bán trú
Sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, áp lực quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm đặt lên vai các xã, phường là rất lớn do địa bàn rộng và quy mô trường lớp tăng mạnh. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ trọng tâm không thể lơ là. Tại phường Nam Định, nơi có đến 20 trường mầm non và 17 trường tiểu học đang tổ chức bữa ăn bán trú trong năm học này, chính quyền địa phương đã chủ động vào cuộc quyết liệt. Địa phương yêu cầu các trường rà soát lại toàn bộ quy trình nội bộ, kiên quyết không tiếp nhận bất cứ loại thực phẩm nào không đảm bảo chất lượng hoặc mập mờ về nguồn gốc.
Để tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc cho học sinh, chỉ sự nỗ lực của ngành giáo dục hay nhà trường là chưa đủ. Các cơ quan chức năng liên ngành tại địa phương cần tăng cường tần suất thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp cung cấp suất ăn công nghiệp trên địa bàn. Việc xử lý nghiêm các vi phạm và công khai danh tính các đơn vị làm ăn gian dối sẽ có tác dụng răn đe mạnh mẽ.
Đồng thời, các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương cần tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân cùng đồng hành với nhà trường. Mối quan hệ phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ giúp kịp thời nắm bắt các thông tin liên quan đến sức khỏe học sinh, từ đó chủ động phòng ngừa các nguy cơ ngộ độc, dịch bệnh truyền qua thực phẩm, đảm bảo cho trẻ một môi trường học tập an toàn để phát triển toàn diện.
Hải Đường