Siết kỷ cương để tránh 'khởi công rầm rộ, triển khai cầm chừng'

14 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, bên cạnh không khí phấn khởi vẫn tồn tại không ít băn khoăn, lo ngại về tình trạng “khởi công rầm rộ, triển khai cầm chừng”, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân tại khu vực dự án, nếu không đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ này hoàn toàn có thể xảy ra.

Nỗi lo từ những đại công trường… “im lặng”

Trong những năm gần đây, thực trạng các dự án đầu tư xây dựng bị đình trệ, chậm triển khai hoặc bỏ hoang kéo dài trở thành vấn đề nổi cộm, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, quyền lợi của người dân và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của nhiều địa phương. Theo báo cáo của Chính phủ trình tại Quốc hội, hơn 2.200 dự án đầu tư công và đầu tư PPP trên cả nước bị coi là chậm trễ, đình trệ với tổng vốn đăng ký lớn, trải rộng nhiều ngành và địa phương khác nhau.

Thi công dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội (đoạn qua địa bàn xã Tiến Thắng). Ảnh: Phạm Hùng

Chỉ tính riêng tại Thủ đô Hà Nội từng có thời điểm hơn 700 dự án “bất động”, chậm triển khai, chủ yếu liên quan đến các dự án BĐS đã được phê duyệt nhưng lâu không thực hiện. Một số địa phương khác như TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Phú Thọ, Quảng Trị… cũng đã liệt kê danh sách hàng trăm dự án chậm tiến độ, trong đó nhiều dự án bị thu hồi, điều chỉnh hoặc ngừng triển khai sau thời gian dài không có động thái thực hiện.

Điểm chung của việc chậm triển khai này đến từ việc thiếu vốn, vướng thủ tục, nhà thầu thiếu năng lực…; năng lực giải phóng mặt bằng yếu kém, kéo dài thời gian, phát sinh chi phí… Đây chính là nguyên nhân khiến đời sống người dân tại khu vực dự án bị ảnh hưởng, nguồn lực quốc gia bị lãng phí, hạ tầng dang dở, giao thông bị chia cắt, sinh hoạt và sản xuất của người dân bị đảo lộn, trong khi niềm tin của xã hội bị bào mòn. Đáng lo ngại hơn, khi số lượng dự án khởi công cùng lúc quá lớn, áp lực quản lý, giám sát càng gia tăng. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu chuẩn bị đầu tư đến tổ chức thực hiện, nguy cơ “chạy theo thành tích”, ưu tiên hình thức hơn thực chất là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong bối cảnh đó, Công điện ngày 2/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính về tiếp tục tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác quản lý và đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các dự án đầu tư xây dựng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Công điện không chỉ là chỉ đạo hành chính, mà còn là thông điệp chính trị mạnh mẽ về yêu cầu chuyển từ “khởi công nhiều” sang “hoàn thành nhanh, đưa vào sử dụng hiệu quả”. Thủ tướng nhấn mạnh rõ trách nhiệm của người đứng đầu bộ, ngành, địa phương trong việc bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư, kiên quyết khắc phục tình trạng chậm trễ, kéo dài, đội vốn, lãng phí. Đặc biệt, các công trình, dự án chào mừng Đại hội XIV của Đảng phải thực sự trở thành những công trình tiêu biểu, có giá trị sử dụng lâu dài, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân.

Trên thực tế, ở nhiều dự án, trách nhiệm bị “chia nhỏ”, dẫn đến khi chậm tiến độ hoặc phát sinh sai phạm thì rất khó quy trách nhiệm cụ thể, điểm mấu chốt để tránh tình trạng khởi công hình thức là xác lập rõ trách nhiệm cá nhân trong toàn bộ vòng đời dự án. Công điện của Thủ tướng nhấn mạnh vai trò người đứng đầu là hoàn toàn đúng hướng, cần mạnh dạn áp dụng cơ chế đánh giá, xếp loại cán bộ gắn với kết quả triển khai dự án đầu tư xây dựng, coi đây là tiêu chí quan trọng trong công tác cán bộ, từ đó tạo động lực thực chất thay vì chạy theo hình thức.

Chuyên gia kinh tế PGS. TS Trần Đình Thiên nhìn nhận, thước đo cuối cùng của hiệu quả đầu tư là công trình hoàn thành đúng tiến độ, đưa vào sử dụng và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Nếu khởi công nhiều mà dự án kéo dài, đội vốn, hiệu quả thấp thì không những lãng phí nguồn lực mà còn làm giảm niềm tin của xã hội. Chỉ đạo của Chính phủ thể hiện rõ yêu cầu chuyển từ tư duy “đầu tư theo phong trào” sang “đầu tư có chọn lọc, có trách nhiệm đến cùng”. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc tập trung hoàn thành dứt điểm các dự án trọng điểm, có sức lan tỏa cao cần được đặt lên hàng đầu.

Rốt ráo tiến độ nhưng không đánh đổi chất lượng

Theo chuyên gia về quản lý xây dựng TS. KS Nguyễn Hồng Hải, để quản lý tốt hoạt động đầu tư xây dựng, tránh tình trạng khởi công xong rồi “để đấy” thì chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư phải được coi là khâu quyết định. Chỉ khi dự án đã hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý, bố trí được nguồn vốn, có phương án GPMB khả thi và lựa chọn được nhà thầu đủ năng lực, thì mới có thể nhanh chóng triển khai, hoàn thành.

Thứ nữa là phải siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tiến độ. Các bộ, ngành, địa phương cần xây dựng kế hoạch tiến độ chi tiết theo từng mốc thời gian, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân, đơn vị, đặc biệt là người đứng đầu theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, việc gắn kết quả triển khai dự án đầu tư xây dựng với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu là giải pháp mang tính đột phá, cần được thực hiện nghiêm túc. Trường hợp dự án chậm tiến độ phải làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan; nếu do yếu tố chủ quan thì kiên quyết xử lý trách nhiệm, kể cả thay thế chủ đầu tư, ban quản lý dự án hoặc nhà thầu.

“GPMB vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất khiến nhiều dự án chậm tiến độ, nên các địa phương cần coi đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng. Việc công khai quy hoạch, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tăng cường đối thoại, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và Nhân dân là giải pháp căn cơ để tạo sự đồng thuận xã hội” - TS. KS Nguyễn Hồng Hải cho hay.

Bên cạnh đó, TS. KS Nguyễn Hồng Hải cũng cho rằng, không nên chạy theo thành tích mà đánh đổi bằng mọi giá, đặc biệt là chất lượng của các công trình, dự án. Công trình chào mừng Đại hội Đảng phải là những công trình tiêu biểu, không chỉ hoàn thành đúng hạn mà còn phải bền vững, an toàn, sử dụng hiệu quả lâu dài.

Nếu vì áp lực tiến độ mà bỏ qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn lao động, bảo vệ môi trường thì hậu quả để lại sẽ rất lớn. Do đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát độc lập đối với các dự án lớn; đồng thời sàng lọc nghiêm túc năng lực nhà thầu, tránh tình trạng “trúng thầu rồi để đấy” hoặc thi công cầm chừng do thiếu năng lực tài chính và nhân sự.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cùng chung quan điểm, để hạn chế tình trạng khởi công hình thức, việc tăng cường giám sát của HĐND, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và người dân là hết sức cần thiết. Thông tin về tiến độ, vốn đầu tư, nhà thầu, thời gian hoàn thành dự án cần được công khai, minh bạch để xã hội cùng theo dõi, giám sát. Báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò phản biện, kịp thời phát hiện, phản ánh những bất cập, vướng mắc trong triển khai dự án, đồng thời lan tỏa những mô hình tốt, cách làm hiệu quả.

564 công trình, dự án được khởi công, khánh thành trong năm 2025 là con số ấn tượng, nhưng điều quan trọng hơn là bao nhiêu trong số đó sẽ hoàn thành đúng tiến độ, phát huy hiệu quả, thực sự phục vụ phát triển và đời sống Nhân dân. Thời gian tới, khi cả nước hướng về Đại hội Đảng lần thứ XIV, mỗi công trình, dự án không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là thước đo năng lực quản trị, điều hành của bộ máy chính quyền các cấp, để những công trình này thực sự trở thành động lực phát triển bền vững.

Cần có cơ chế “lọc dự án” sau khởi công, sau một khoảng thời gian nhất định (6 – 12 tháng), các dự án phải được rà soát lại toàn diện về tiến độ, vốn, GPMB và năng lực triển khai. Dự án nào chậm tiến độ kéo dài, không có khả năng hoàn thành đúng kế hoạch thì phải kiên quyết điều chỉnh, thậm chí dừng triển khai để tránh lãng phí, không nên vì đã khởi công mà cố duy trì bằng mọi giá.

Chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành

Doãn Thành

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/siet-ky-cuong-de-tranh-khoi-cong-ram-ro-trien-khai-cam-chung.952860.html