'Siết' liêm chính học thuật trên môi trường số, không chỉ là chuyện cấm AI

2 giờ trướcBài gốc

Sinh viên Trường Đại học Văn hóa học kỹ năng truyền thông. Ảnh: HUC

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư quy định việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, lấy ý kiến rộng rãi nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực này.
- Phạm vi ứng dụng: Khuyến khích ứng dụng công nghệ và AI trong giảng dạy, học tập và quản trị, nhưng AI không được thay thế vai trò của giảng viên.
- Các hành vi vi phạm: Xác định cụ thể việc dùng AI để gian lận, đạo văn, giả mạo dữ liệu hoặc không khai báo mức độ sử dụng công nghệ là vi phạm liêm chính học thuật.
- Cơ chế kiểm soát: Yêu cầu các trường ban hành quy định nội bộ, ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số.

Định nghĩa lại sự trung thực và liêm chính học thuật thời AI

Trong môi trường số, việc tiếp cận thông tin và các công cụ hỗ trợ trở nên dễ dàng, vô tình tạo ra những "lối tắt" gây thách thức cho liêm chính học thuật trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập, nghiên cứu.

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo liệt kê cụ thể các hành vi vi phạm như sử dụng AI để gian lận, sao chép dữ liệu hoặc không khai báo mức độ hỗ trợ của công nghệ đã tạo ra một hệ thống quy tắc rõ ràng hơn cho vấn đề liêm chính học thuật.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận vấn đề ở góc độ "cấm đoán" AI thì chưa đủ. Bản chất của quy định này là tạo ra một khung khổ để công nghệ phục vụ con người một cách minh bạch.

Dự thảo cho phép ứng dụng AI nhưng yêu cầu sự công khai về mức độ hỗ trợ. Điểm cốt lõi là AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ; mọi kết quả nghiên cứu phải dựa trên quá trình tư duy độc lập.

Câu hỏi đặt ra không phải là có được dùng AI hay không, mà là chúng ta có đủ bản lĩnh để công khai cách mình đã cộng tác với AI hay không? Đó mới chính là biểu hiện cao nhất của liêm chính học thuật.

Thay đổi phương thức đánh giá để bảo đảm liêm chính học thuật

Việc yêu cầu các cơ sở giáo dục ban hành quy chế nội bộ và sử dụng công cụ kỹ thuật để kiểm soát gian lận là giải pháp cần thiết.

Tuy nhiên, để bảo đảm liêm chính học thuật một cách thực tế, các đơn vị cần có những thay đổi đồng bộ về phương thức đào tạo thay vì chỉ chạy đuổi theo các thuật toán chống đạo văn:

Về phía nhà trường: Cần điều chỉnh phương thức kiểm tra, đánh giá. Thay vì tập trung vào các câu hỏi lý thuyết đơn thuần vốn là thế mạnh của AI, các bài tập nên hướng tới việc giải quyết vấn đề cụ thể, đòi hỏi sự phân tích và tổng hợp thông tin từ thực tiễn của người học.

Khi đề bài yêu cầu những trải nghiệm cá nhân và tư duy phản biện, AI sẽ chỉ còn là trợ lý thay vì một công cụ sao chép trái với liêm chính học thuật.

Về phía giảng viên: Giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và hướng dẫn sinh viên sử dụng công nghệ đúng mục đích.

Việc tương tác trực tiếp giúp giảng viên xác định chính xác năng lực thực tế của người học thay vì chỉ dựa trên sản phẩm cuối cùng.

Xây dựng văn hóa trách nhiệm và liêm chính học thuật số

Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu về khả năng kiểm chứng và trách nhiệm giải trình trong môi trường số. Điều này bắt buộc mọi thành viên trong cơ sở giáo dục phải công khai phương pháp và công cụ hỗ trợ khi thực hiện nghiên cứu.

Việc ứng dụng hồ sơ điện tử giúp theo dõi tiến độ học tập xuyên suốt, góp phần tạo sự công bằng và nâng cao tính tự giác về liêm chính học thuật.

Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo cũng có trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân và đảm bảo rằng việc ứng dụng công nghệ không tạo ra sự sai lệch trong kết quả đánh giá.

Liêm chính không chỉ là sự trung thực của người học mà còn là sự minh bạch của hệ thống quản trị trong việc duy trì liêm chính học thuật.

Việc ban hành các quy định chặt chẽ về liêm chính học thuật trên môi trường số là yêu cầu tất yếu để bảo đảm chất lượng giáo dục đại học.

"Siết" liêm chính học thuật trên môi trường số không phải là rào cản ngăn trở công nghệ, mà là nỗ lực bảo vệ giá trị cốt lõi của giáo dục.

Khi hành vi vi phạm được định danh rõ ràng, AI sẽ không còn là mối đe dọa mà trở thành thước đo cho bản lĩnh của người học. Công nghệ có thể thay đổi cách chúng ta học, nhưng sự trung thực và tư duy độc lập vẫn mãi là nền tảng giá trị nhất trong thế giới số.

Hồng Phong

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/siet-liem-chinh-hoc-thuat-tren-moi-truong-so-khong-chi-la-chuyen-cam-ai-179260507110619883.htm