Siêu tàu chiến lớp Trump: Tham vọng 'Hạm đội Vàng' và thực tế khắc nghiệt

một ngày trướcBài gốc

Tuyên bố này không chỉ gây bất ngờ bởi quy mô và những cam kết về sức mạnh chưa từng có, mà còn bởi nó đi ngược lại hoàn toàn với những dự tính chiến lược hiện tại của Hải quân Mỹ. Trong khi Tổng thống Mỹ nêu ra viễn cảnh về một "Hạm đội Vàng" thống trị đại dương với những con tàu mạnh gấp 100 lần thế hệ cũ, giới chuyên gia và các quan chức hải quân lại đang đối mặt với những câu hỏi hóc búa về tính khả thi, ngân sách và sự phù hợp của dự án này.

Tổng thống Donald Trump trong buổi công bố kế hoạch tàu chiến lớp Trump - Ảnh: Getty

Thiết giáp hạm hay tuần dương hạm?

Ngay từ tên gọi và cách phân loại, dự án này đã gây ra sự bối rối lớn trong nội bộ Lầu Năm Góc (Bộ Quốc phòng Mỹ). Chuẩn Đô đốc Derek Trinque, giám đốc tác chiến mặt nước của Hải quân Mỹ, đã thừa nhận với báo giới rằng ông hoàn toàn không ngờ tới việc được lệnh phải đóng một chiếc thiết giáp hạm (battleship). Sự ngỡ ngàng này phản ánh một thực tế rằng giới lãnh đạo Hải quân Mỹ dường như đã bị động trước thông báo của Tổng thống Trump về việc chế tạo chiếc thiết giáp hạm mang tên USS Defiant - con tàu đầu tiên của lớp này.

USS Missouri (BB-63) là một thiết giáp hạm thuộc lớp Iowa của Hải quân Mỹ - Ảnh: Hải quân Mỹ

Mặc dù Tổng thống Trump liên tục so sánh tàu chiến mới với lớp thiết giáp hạm Iowa lừng danh thời Thế chiến II, nhưng dựa trên các thông số kỹ thuật được hé lộ, giới phân tích nhận định đây thực chất là một loại tuần dương hạm chiến đấu (battlecruiser). Với lượng giãn nước trên 30.000 tấn, lớn hơn nhiều so với các tàu khu trục hiện nay, con tàu này có nhiều điểm tương đồng với lớp Project 1144 của Hải quân Nga, hay còn được biết đến với cái tên Kirov. Việc định danh chính xác con tàu không chỉ là vấn đề ngữ nghĩa, mà nó quyết định tư duy tác chiến và vai trò của con tàu trên bàn cờ quân sự.

Tuần dương hạm hạt nhân hạng nặng Admiral Nakhimov thuộc lớp Kirov của Nga hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm trên biển và thường được nhắc tới như một ví dụ tương đồng với mô hình tàu chiến mà ông Trump đề cập. Con tàu được thiết kế theo hướng tối ưu hỏa lực, mang số lượng lớn tên lửa, bao gồm tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon và các hệ thống phòng không hiện đại như S-400. Tuy nhiên, việc phát triển và vận hành Admiral Nakhimov phản ánh một học thuyết tác chiến hải quân khác biệt so với cách tiếp cận của Mỹ, gắn với đặc thù chiến lược và điều kiện quân sự của Nga.

Sự khác biệt trong học thuyết quân sự Mỹ - Nga

Để lý giải vì sao ý tưởng về một lớp tàu chiến cỡ lớn lớp Trump vấp phải nhiều hoài nghi, cần đặt nó trong bối cảnh học thuyết hải quân của Nga. Các tuần dương hạm hạt nhân như Admiral Nakhimov được phát triển với mục tiêu trọng tâm là đối phó các nhóm tác chiến tàu sân bay. Trong điều kiện không sở hữu một lực lượng tàu sân bay đáng khi khi tàu Admiral Kuznetsov là chiếc duy nhất và đang gặp nhiều vấn đề về kỹ thuật, Nga lựa chọn đầu tư vào các tàu mặt nước hạng nặng, được trang bị hỏa lực mạnh, nhằm răn đe và làm suy giảm khả năng triển khai sức mạnh của hải quân đối phương. Theo logic này, việc vô hiệu hóa tàu sân bay được xem là cách hiệu quả để làm giảm đáng kể ưu thế tác chiến của đối phương.

Tàu tuần dương lớp Kirov của Nga - Ảnh: Econews

Ngược lại, học thuyết hải quân Mỹ trong nhiều thập kỷ qua vẫn lấy tàu sân bay làm trung tâm. Mỹ không có nhu cầu phát triển các tàu chuyên biệt để săn tàu sân bay, bởi các đối thủ hiện không duy trì một lực lượng tàu sân bay tương xứng. Trong đánh giá của Mỹ, mối đe dọa đáng kể nhất từ Hải quân Nga nằm ở lực lượng tàu ngầm, chứ không phải các đội hình tàu mặt nước. Vì vậy, việc bổ sung một lớp tuần dương hạm cỡ lớn hay một thiết giáp hạm vào biên chế Hải quân Mỹ khó mang lại lợi ích chiến lược rõ rệt.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc tranh luận lịch sử giữa vai trò của tàu chiến hạng nặng và tàu sân bay đã có kết luận từ lâu, với ưu thế nghiêng về mô hình tác chiến xoay quanh tàu sân bay. Theo quan điểm này, việc khôi phục khái niệm tàu chiến khổng lồ mang nặng hỏa lực có thể phản ánh sự hoài niệm hơn là một lựa chọn phù hợp với yêu cầu tác chiến hiện đại.

Thách thức về công nghệ

Một điểm được nhấn mạnh trong các phát biểu của Tổng thống Mỹ liên quan tới ý tưởng tàu lớp Trump là việc tích hợp các công nghệ tiên tiến, như trí tuệ nhân tạo (AI) và vũ khí năng lượng định hướng, bao gồm laser. Theo định hướng này, con tàu được kỳ vọng sẽ mang các hệ thống tấn công nhanh thông thường (CPS) siêu vượt âm, qua đó trở thành một phiên bản mở rộng và tăng cường hỏa lực của chương trình khu trục hạm DDG(X).

Hình ảnh mô phỏng tàu USS Defiant thuộc tàu chiến lớp Trump - Ảnh: Wikipedia

Tuy nhiên, khoảng cách giữa khái niệm và khả năng triển khai thực tế vẫn là vấn đề lớn. Trong hơn hai thập kỷ qua, Hải quân Mỹ đã đầu tư đáng kể cho các chương trình vũ khí năng lượng định hướng và pháo điện từ, nhưng phần lớn vẫn chưa đạt được mức độ sẵn sàng tác chiến, buộc phải thu hẹp hoặc tạm dừng. Ngay cả hệ thống CPS, vốn được xem là ưu tiên trong chiến lược vũ khí siêu vượt âm, cũng đang đối mặt nhiều thách thức khi tích hợp lên các nền tảng hiện có như tàu khu trục lớp Zumwalt. Do đó, danh mục vũ khí dự kiến cho tàu lớp Trump hiện vẫn mang tính định hướng hơn là đã được chứng minh về mặt kỹ thuật.

Ví dụ thường được nhắc tới là Hệ thống Pháo Tiên tiến (AGS) trên tàu Zumwalt. AGS được thiết kế để sử dụng đạn pháo dẫn đường tầm xa, song chi phí mỗi viên đạn tăng lên mức rất cao, khiến Hải quân Mỹ quyết định hủy bỏ chương trình vào năm 2016. Hệ quả là các khẩu pháo AGS không còn khả năng khai thác đúng vai trò ban đầu. Trong bối cảnh đó, những thông tin cho rằng dự án tàu tuần dương mới có thể phát triển các biến thể lớn hơn từ những hệ thống tương tự đã làm dấy lên lo ngại về rủi ro kỹ thuật và chi phí.

Ngân sách và năng lực công nghiệp

Chi phí ước tính cho mỗi tàu thuộc lớp Trump được cho là không dưới 22 tỷ USD, với thời gian hoàn thiện có thể kéo dài hơn một thập kỷ. Mức đầu tư này được xem là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh ngành công nghiệp đóng tàu của Mỹ đang đối mặt nhiều hạn chế về năng lực và hiệu quả. Những năm gần đây, một số chương trình đóng tàu lớn gặp nhiều vấn đề, từ tàu khu trục lớp Zumwalt không đạt kỳ vọng, các tàu chiến đấu ven biển (LCS) bị đánh giá thấp về hiệu quả khai thác, cho đến dự án tàu hộ vệ lớp Constellation bị hủy bỏ do những trục trặc trong quản lý và kiểm soát tiến độ.

Hình minh họa tàu chiến lớp Trump nhìn từ bên hông - Ảnh: Nhà Trắng

Chính quyền Trump được cho là đã nhận diện rõ những tồn tại này và tìm cách gia tăng áp lực đối với các nhà thầu quốc phòng. Tổng thống Mỹ từng công khai chỉ trích việc các tập đoàn quốc phòng chi trả lương điều hành cao, mua lại cổ phiếu và trả cổ tức trong khi tiến độ và chất lượng các chương trình vũ khí không đạt yêu cầu. Theo một số nguồn tin, Nhà Trắng đang xem xét ban hành sắc lệnh hành pháp nhằm hạn chế các khoản chi tài chính nói trên đối với những doanh nghiệp chậm tiến độ hoặc vượt ngân sách.

Tuy vậy, nhiều ý kiến cho rằng việc yêu cầu một ngành công nghiệp đang gặp khó khăn về nhân lực, chuỗi cung ứng và năng lực quản lý phải đồng thời phát triển một lớp tàu chiến có độ phức tạp rất cao, trong khi vẫn bị ràng buộc bởi các biện pháp kiểm soát chi phí nghiêm ngặt, là một thách thức lớn.

Rủi ro chiến lược và yếu tố chính trị

Bên cạnh các vấn đề về kỹ thuật và tài chính, dự án tàu lớp Trump còn đặt ra câu hỏi về khả năng sống sót trong môi trường tác chiến hiện đại.

Hình minh họa tàu chiến lớp Trump nhìn từ đằng sau - Ảnh: Nhà Trắng

Nhà phân tích địa chính trị Brandon J. Weichert nhận định, trước sự phát triển nhanh của tên lửa chống hạm tầm xa, máy bay không người lái hoạt động theo bầy đàn, tàu ngầm thế hệ mới và các hệ thống chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD), một nền tảng mặt nước có kích thước lớn sẽ phải đối mặt với mức độ rủi ro cao hơn. Trong kịch bản xung đột cường độ lớn, các mục tiêu giá trị cao thường là ưu tiên tấn công, làm dấy lên lo ngại về hiệu quả tác chiến và chi phí - lợi ích của một tàu chiến cỡ lớn.

Hơn nữa, số phận của dự án này còn phụ thuộc rất lớn vào biến động chính trị tại Washington. Với thời gian thi công kéo dài nhiều năm, dự án này rất dễ trở thành mục tiêu cắt giảm ngân sách nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát quốc hội. Các nhà lập pháp đối lập chắc chắn sẽ nhắm vào di sản quân sự mang đậm dấu ấn cá nhân của ông Trump để hủy bỏ. Theo ông Weichert, thay vì dồn nguồn lực vào một biểu tượng sức mạnh dễ bị tổn thương như tàu lớp Trump, Mỹ nên tập trung vào việc phát triển các bầy đàn UAV/drone trên biển, vũ khí siêu vượt âm và ưu tiên tuyệt đối cho lực lượng tàu ngầm.

Hoàng Vũ

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/sieu-tau-chien-lop-trump-tham-vong-ham-doi-vang-va-thuc-te-khac-nghiet-245247.html