Sinh viên chi vượt khả năng: Áp lực tài chính từ lối sống tiêu dùng mới

3 giờ trướcBài gốc

Hoạt động mua sắm và tiêu dùng online ngày càng phổ biến trong đời sống sinh viên.

Nếu trước đây, phần lớn chi tiêu tập trung vào học tập và sinh hoạt cơ bản, thì hiện nay, nhiều khoản chi đã mở rộng sang các nhu cầu cá nhân như mua sắm, ăn uống ngoài, giải trí hoặc trải nghiệm. Khi mức chi vượt quá khả năng tài chính, việc duy trì cân đối ngân sách trở nên khó khăn hơn, kéo theo nhiều rủi ro liên quan đến tài chính cá nhân.

“Cháy túi” trước cuối tháng vì chi tiêu thiếu kiểm soát

Đối với phần lớn sinh viên, nguồn thu nhập vẫn phụ thuộc chủ yếu vào gia đình hoặc các công việc làm thêm không ổn định. Trong khi đó, nhu cầu chi tiêu lại có xu hướng tăng lên theo môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Điều này tạo ra khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu, khiến việc kiểm soát tài chính trở nên khó khăn hơn.

Ngoài các khoản chi cố định như học phí, tiền thuê nhà hay chi phí sinh hoạt hàng ngày, nhiều sinh viên còn dành một phần ngân sách đáng kể cho các hoạt động cá nhân. Việc ăn uống bên ngoài, mua sắm quần áo, tham gia các hoạt động giải trí hay trải nghiệm dịch vụ mới đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống sinh viên tại các đô thị lớn. Những khoản chi này tuy không bắt buộc, nhưng lại dễ phát sinh thường xuyên và tích lũy theo thời gian.

Sự phát triển của các nền tảng mua sắm trực tuyến cũng góp phần làm thay đổi cách thức tiêu dùng. Khi việc mua sắm chỉ cần thực hiện qua vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể đưa ra quyết định nhanh hơn và ít cân nhắc hơn so với việc mua trực tiếp. Bên cạnh đó, các hình thức thanh toán linh hoạt như “mua trước - trả sau” hoặc thanh toán không dùng tiền mặt cũng khiến việc chi tiêu trở nên “nhẹ tay” hơn, do người dùng không phải trả toàn bộ số tiền ngay lập tức.

Một số khảo sát gần đây cho thấy dấu hiệu mất cân đối trong chi tiêu của sinh viên. Theo Dormitory Survey thực hiện trên khoảng 2.000 sinh viên tại TPHCM và Hà Nội, khoảng 65% người tham gia cho biết họ thường xuyên rơi vào tình trạng hết tiền trước khi kết thúc tháng. Trong đó, các khoản chi cho ăn uống, giải trí và mua sắm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng ngân sách.

Ngoài ra, việc thiếu thói quen ghi chép hoặc theo dõi chi tiêu cũng khiến nhiều sinh viên khó kiểm soát dòng tiền của mình. Những khoản chi nhỏ, nếu lặp lại thường xuyên, có thể tạo thành một khoản lớn mà người chi tiêu không nhận ra ngay. Khi không có kế hoạch rõ ràng, việc chi tiêu dễ bị lệch khỏi khả năng tài chính ban đầu.

Lấy chi tiêu để… thể hiện phong cách sống

Bên cạnh yếu tố cá nhân, hành vi chi tiêu của sinh viên còn chịu ảnh hưởng từ môi trường xã hội và cách họ tương tác với xung quanh. Điều này cho thấy việc chi tiêu không chỉ là vấn đề tiền bạc, mà còn liên quan đến cách người trẻ nhìn nhận bản thân và vị trí của mình trong các mối quan hệ xã hội.

Theo chuyên gia từ nước ngoài Lidia Lo Schiavo, Phó Giáo sư xã hội học một trường đại học ở Ý, tiêu dùng không đơn thuần là hành vi mua sắm để đáp ứng nhu cầu, mà còn là một cách để mỗi cá nhân thể hiện bản thân trong xã hội. Bà cho rằng trong bối cảnh hiện nay, người trẻ thường sử dụng việc chi tiêu như một phương tiện để thể hiện phong cách sống, sở thích cá nhân cũng như cách họ muốn được nhìn nhận trong các mối quan hệ xung quanh.

Bà Lidia Lo Schiavo cũng nhấn mạnh rằng, ở giai đoạn sinh viên, khi nhiều người đang trong quá trình hình thành bản sắc cá nhân, những yếu tố xã hội này càng có ảnh hưởng rõ hơn. Việc quan sát cách bạn bè chi tiêu, theo dõi các xu hướng phổ biến hoặc tiếp xúc với các hình mẫu về lối sống có thể khiến sinh viên điều chỉnh hành vi của mình, ngay cả khi điều đó chưa hoàn toàn phù hợp với điều kiện tài chính.

Trong những trường hợp như vậy, tiêu dùng không chỉ còn là lựa chọn cá nhân, mà trở thành một cách để duy trì sự kết nối hoặc tránh cảm giác bị tách khỏi môi trường xung quanh. Điều này góp phần lý giải vì sao trong một số trường hợp, sinh viên vẫn lựa chọn chi tiêu vượt mức, dù đã nhận thức được giới hạn tài chính của mình.

Không chỉ vậy, môi trường tiêu dùng hiện nay cũng tạo ra nhiều yếu tố thúc đẩy chi tiêu. Các chương trình khuyến mãi, giảm giá, quảng cáo cá nhân hóa hay các xu hướng tiêu dùng liên tục thay đổi khiến người trẻ dễ bị cuốn vào các quyết định mua sắm mang tính ngẫu hứng. Khi việc tiếp cận sản phẩm trở nên dễ dàng, khả năng trì hoãn quyết định chi tiêu cũng giảm đi đáng kể.

Những thay đổi này dẫn đến các hệ quả cụ thể về tài chính. Một trong những biểu hiện dễ thấy là tình trạng thiếu hụt ngân sách vào cuối tháng, buộc sinh viên phải vay mượn từ bạn bè hoặc gia đình. Trong một số trường hợp, sinh viên tìm đến các hình thức vay tiêu dùng để bù đắp chi phí. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tín dụng tiêu dùng đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, trong đó nhóm người trẻ chiếm tỷ lệ đáng kể.

Tuy nhiên, việc sử dụng các dịch vụ tài chính không chính thống cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi người vay không nắm rõ các điều khoản hoặc phải chịu lãi suất cao, áp lực tài chính có thể tăng lên nhanh chóng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chi trả trong ngắn hạn, mà còn có thể kéo dài trong tương lai.

Không dừng lại ở vấn đề tiền bạc, các áp lực liên quan đến chi tiêu và nghĩa vụ thanh toán cũng có thể ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý. Một số nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học Việt Nam cho thấy nhiều sinh viên có biểu hiện căng thẳng và lo âu liên quan đến tài chính và học tập. Điều này cho thấy tài chính cá nhân có mối liên hệ trực tiếp với đời sống tinh thần của người học.

Ở góc độ tổng thể, những biểu hiện trên phản ánh sự thay đổi trong cách sinh viên tiếp cận tiêu dùng trong bối cảnh hiện đại. Khi việc mua sắm trở nên dễ dàng hơn và nhu cầu ngày càng đa dạng, việc giữ cân bằng giữa chi tiêu và khả năng tài chính trở thành một thách thức đối với không ít sinh viên hiện nay.

Khánh Vi

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/sinh-vien-chi-vuot-kha-nang-ap-luc-tai-chinh-tu-loi-song-tieu-dung-moi-post777662.html